İŞLETMELERDE DEFTERLER VE TASDİK ZORUNLULUĞU

İşletmelerin tüm iş ve işlemlerini yasal mevzuat ve bu mevzuata aykırılık oluşturmayan genel teamüller doğrultusunda yerine getirmeleri bir zorunluluktur.

Ticari tüm işlemlerin defterlere geçirilmesi belli esaslar doğrultusunda yapılmaktadır. Kâr elde etme amacıyla faaliyet gösteren kişilerin, bir başka anlatımla tacirlerin defter tutma mecburiyetleri vardır.

Bu defterlere yasal veya zorunlu defterler adı verilmektedir.

İşletme hukukunun birer bölümü olan ticaret hukuku mevzuatı ile vergi hukuku mevzuatında tüccar terimi ile ilgili farklılıklar görülmektedir. Türk Ticaret Kanunu “Bir ticari işletmeyi, kısmen dahi olsa kendi adına işleten kimseye tacir denir.” (md.14) ifadesi ile tacir deyimini çok geniş anlamda ele almaktadır. Buna karşılık Türk Vergi Mevzuatı ise ticari faaliyette bulunanları üç grup altında toplamakta ve bu üç gruba ilişkin faaliyetlerin alanını da kesin olarak belirlemektedir. Ticari faaliyette bulunanlar şu şekilde sınıflandırılmışlardır. (1)

(1) Birinci sınıf tüccarlar,

(2) İkinci sınıf tüccarlar,

(3) Esnaflar.

Türk Ticaret Kanununun 66’ncı maddesi ile hüküm altına alınan defter tutma yükümlülüğü aynı zamanda Vergi Usul Kanununun ikinci kısım birinci bölümünde de yer almaktadır. Buna göre vergi mükellefi kişi ve kurumların aşağıdaki amaçları sağlayacak şekilde defter tutma gereği vardır.

Bu amaçlar;

Mükellefin vergi ile ilgili servet, sermaye ve hesap durumunu tespit etmek;

Vergi ile ilgili faaliyet ve hesap neticelerini tespit etmek;

Vergi ile ilgili muameleleri belli etmek;

Mükellefin vergi karşısındaki durumunu hesap üzerinden kontrol etmek ve incelemek;

Mükellefin hesap ve kayıtlarının yardımıyla üçüncü şahısların vergi karşısındaki durumlarını (Emanet mahiyetindeki değerler dahil) kontrol etmek ve incelemek.

1- Defter Tutmak Zorunda Olanlar

Türk Ticaret Kanununun 66’ncı maddesinde de hüküm altına alındığı üzere; her tacir, ticari işletmesinin iktisadi ve mali durumunu, borç ve alacak münasebetlerini ve her iş yılı içinde elde edilen neticeleri tespit etmek amacıyla, işletmesinin mahiyet ve öneminin gerektirdiği bütün defterleri ve bilhassa, diğer kanunların hükümleri mahfuz (saklı) kalmak üzere aşağıdaki defterleri Türkçe olarak tutmak zorundadırlar.

Tacir tüzel kişi ise ;

Yevmiye Defteri

Defter-i Kebir

Envanter Defteri

Karar Defteri

Tacir gerçek kişi ise;

Yevmiye Defteri

Defter-i Kebir

Envanter Defteri

veya işletmenin mahiyet ve önemine göre sadece işletme defteri.

Vergi Usul Kanununa göre ise aşağıdaki mükellefler giriş bölümünde sıralanan amaçları sağlayacak şekilde defter tutarlar.

Ticaret ve sanat erbabı;

Ticaret şirketleri;

İktisadi kamu müesseseleri;

Dernek ve vakıflara ait iktisadi işletmeler;

Serbest meslek erbabı;

Çiftçiler.

İktisadi kamu müesseseleriyle dernek ve vakıflara ait iktisadi işletmeler defter tutma bakımından tüccarlarla aynı hükümlere tabidirler. Bir başka anlatımla bu müessese veya işletmeler tüccar olarak addedilirler.

2- Defter Tutmak Zorunda Olmayanlar

Aşağıda yazılı gerçek ve tüzel kişilerin defter tutmak zorunlulukları bulunmamaktadır.

Gelir vergisinden muaf olan esnaf ve gerçek usulde vergiye tabi olmayan çiftçiler;

Gelir Vergisi Kanununa göre kazançları basit usulde tespit edilenler.

Kurumlar vergisinden muaf olan:

İktisadi kamu müesseseleri;

Dernek ve vakıflara ait iktisadi işletmeler

İstisna hükümlerinin uygulandığı gerçek ve tüzel kişilerin Gelir ve Kurumlar vergisinden muaf olmaları, söz konusu mükelleflerin muaf olmadıkları vergiler nedeniyle defter tutmalarına etki etmemektedir. Bir başka anlatımla gerçek veya tüzel kişinin mükellefi olduğu bir vergi türü nedeniyle defter tutması gerekiyor ise bu defteri tutmak zorunda olacaklardır.

3- Vergi Usul Kanunu’na göre defter tutma

Bilanço Usulünde Tutulacak Defterler;

Yevmiye Defteri,

Defter-i Kebir,

Envanter Defteri

Diğer Defterler

İşletme Hesabı Defteri (2)

Serbest Meslek Kazanç Defteri (3)

Çiftçi İşletme Defteri (4)

4- Tasdike Tabi Defterler

Vergi Usul Kanununun 220’nci maddesi doğrultusunda aşağıda yazılı defterlerin usulüne uygun bir şekilde tasdik ettirilmesi zorunludur.

Yevmiye ve envanter defterleri,
İşletme defteri,
Çiftçi işletme defteri;
İmalat ve İstihsal Vergisi defterleri; (Basit İstihsal Vergisi defteri dahil),
Nakliyat Vergisi defteri,
Yabancı nakliyat kurumlarının hasılat defteri,
Serbest meslek kazanç defteri,

5- Tasdik Zamanı ve Tasdik Makamı

Ötedenberi işe devam etmekte olanlar defterin kullanılacağı yıldan önce gelen son ayda;

Hesap dönemleri Maliye Bakanlığı tarafından tespit edilenler, defterin kullanılacağı hesap döneminden önce gelen son ayda;

Yeniden işe başlayanlar, sınıf değiştirenler ve yeni bir mükellefiyete girenler işe başlama, sınıf değiştirme ve yeni mükellefiyete girme tarihinden önce; vergi muafiyeti kalkanlar, muaflıktan çıkma tarihinden başlayarak on gün içinde;

Tasdike tabi defterlerin dolması dolayısıyla veya sair sebeplerle yıl içinde yeni defter kullanmaya mecbur olanlar bunları kullanmaya başlamadan önce.

Defterlerini tasdik ettirmek zorundadırlar.

Defterlerini ertesi yılda da kullanmak isteyenler Ocak ayı, hesap dönemleri Maliye Bakanlığınca tespit edilenler bu dönemin ilk ayı içinde tasdiki yeniletmeye mecburdurlar.

Defterlerin; iş yerinin, iş yeri bulunmayanlar için ikametgahın bulunduğu yerdeki noter veya bu görevi yapmakla mükellef olanlar, tarafından tasdik olunur (menkul kıymet ve kambiyo borsasındaki acenteler için borsa komiserliği tarafından tasdik olunur).

Defterler anonim ve limited şirketlerin kuruluş aşamasında, şirket merkezinin bulunduğu yer ticaret sicili memuruna veya notere tasdik ettirilmektedir.

Türk Ticaret kanununun 69’ncu maddesi’nin 2’nci paragraf hükmü doğrultusunda her tacir tutmaya mecbur olduğu diğer defterlerle tutmak istediği defterlerin her birinin nevi ve mahiyetleriyle sayfa sayılarını gösteren iki nüsha beyannameyi bu defterleri kullanmaya başlamadan önce sicil memuruna vermekle yükümlüdür. Memur, bunlardan birisini tasdik ederek tacire geri verir. Bu mükellefiyeti hiç veya kanuna uygun şekilde yerine getirmeyen tacirin bu gibi defterleri lehine delil olamaz denilmektedir.

Sonuç

Gerek Türk Ticaret Kanunu ve gerekse Vergi mevzuatı hükümleri doğrultusunda defter tutma ve tasdik konusunda zorunluluklar bulunmaktadır. Defter tutma ve tasdik zorunlulukları olduğu halde defter tasdik ettirmeyenler ve/veya yasal süresinde bu işlemi yaptırmayanlar (5) güncel mevzuat hükümlerine göre değişik yükümlülüklerle (6-7) karşı karşıya kalabilmektedirler.

Herhangi bir yaptırımla karşılaşmamak için tasdike tabi defterlerin yeterli sayfa sayısında ve zamanında tasdik edilmesi önem arzetmektedir.

Dip Notlar

(1) KOÇ YALKIN, Yüksel, “Genel Muhasebe İlkeler ve Uygulamalar” Ankara, 2004.

(2) İşletme Hesabı Esasına Göre Defter Tutulması Halinde Tutulacak Defterdir.

(3) Serbest Meslek Erbabı Tarafından Tutulması Gereken Defterdir. (Hekimler diledikleri takdirde, Serbest Meslek Kazanç Defterinde gösterilmesi gereken içeriği protokol defterinde göstermeleri koşulu ile ayrı bir kazanç defteri tutmak zorunda değillerdir)

(4) Zirai Kazanç Elden ve Defter Tutması Gereken Çiftçilerce tutulması gereken defterdir.

(5) Tasdiki mecburi olan defterlerden herhangi birinin tasdik muamelesinin yaptırılmamış olması V.U.K.’nun 352/8’nci maddesine göre I’nci derece usulsüzlük cezası gerektirmekle birlikte söz konusu maddesinin parantez içi hükmüne göre Kanuni sürenin sonundan başlayarak 1 ay geçtikten sonra tasdik ettirilenler tasdik ettirilmemiş sayılmaktadır.

(6) 3065 Sayılı KDV Kanununun Vergi İndirimi başlıklı 29’ncu maddesinin 3’ncü alt maddesine göre “İndirim hakkı vergiyi doğuran olayın vuku bulduğu takvim yılı aşılmamak şartıyla, ilgili vesikaların kanuni defterlere kaydedildiği vergilendirme döneminde kullanılabilir”

(7) Türk Ticaret Kanununun 67’nci maddesinin 3’nci paragraf hükmüne göre “…. defterleri tutma mükellefiyetlerini hiç veya kanuna uygun şekilde yerine getirilmeyenlerin ağır para cezası ile cezalandırılabilmektedirler”

Hakkımızda	e-Posta
Açılış Sayfam Yap
Ücretsiz e-Posta Üyeliği

...........................................

:. Alohaber, Anında Haber

...........................................

:. Yararlı Dosyalar (xls)

...........................................

:. Ücretsiz Programlar

...........................................

Her Hakkı Mahfuzdur. İzinsiz Yayımlanamaz.