15 Mayıs 2007

Şaban KÜÇÜK

Maliye Bakanlığı

Strateji Geliştirme Başkanlığı

Stratejik Yönetim ve Planlama Daire Başkanı

skucuk@maliye.gov.tr

YENİ KAMU MALİ YÖNETİMİNDE STRATEJİ GELİŞTİRME BİRİMLERİ

5018 Sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu 24.12.2003 tarih ve 25326 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.

Kamu harcama yönetimi ve bütçe reformu çerçevesinde kamu kurumlarında politika oluşturma kapasitesinin güçlendirilmesi ve bu çerçevede stratejik planlamanın hayata geçirilmesi önemli bir adım olarak karşımıza çıkmıştır. Bu kapsamda aşağıda yer alan kavramlar yeni kamu mali yönetim sistemimizde yerini bulacaktır.

• Kaynakların Etkili, Ekonomik ve Verimli Kullanımı
• Stratejik Planlama
• Performansa Dayalı Bütçeleme
• Yönetim Sorumluluğu Modeli
• Çok Yıllı Bütçeleme
• Hesap Verebilirlik, Mali Saydamlık
• Tahakkuk Esaslı Muhasebe
• İç Kontrol Sistemi
• Etkin İç Denetim
• Geniş Kapsamlı Dış Denetim

Kanunun “mali saydamlık” başlıklı 7 nci maddesinin (b) bendine göre her türlü kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında denetimin sağlanması amacıyla kamuoyu zamanında bilgilendirilir. Bu amaçla hükümet politikaları, kalkınma planları, yıllık programlar, stratejik planlar ile bütçelerin hazırlanması, yetkili organlarda görüşülmesi, uygulanması ve uygulama sonuçları ile raporların kamuoyuna açık ve ulaşılabilir olması zorunludur.

Dönüşümün Önderleri: SGB’lerin Görevleri

Aşağıda sayılan görevler ile 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanununun 60 ıncı maddesinin birinci fıkrasında belirtilen görevler kamu idarelerinde Strateji Geliştirme Başkanlıkları, Strateji Geliştirme Daire Başkanlıkları ve strateji geliştirme ve malî hizmetlere ilişkin hizmetlerin yerine getirildiği müdürlükler tarafından yürütülür:

a) Ulusal kalkınma strateji ve politikaları, yıllık program ve hükümet programı çerçevesinde idarenin orta ve uzun vadeli strateji ve politikalarını belirlemek, amaçlarını oluşturmak üzere gerekli çalışmaları yapmak.

b) İdarenin görev alanına giren konularda performans ve kalite ölçütleri geliştirmek ve bu kapsamda verilecek diğer görevleri yerine getirmek.

c) İdarenin yönetimi ile hizmetlerin geliştirilmesi ve performansla ilgili bilgi ve verileri toplamak, analiz etmek, yorumlamak.

d) İdarenin görev alanına giren konularda, hizmetleri etkileyecek dış faktörleri incelemek, kurum içi kapasite araştırması yapmak, hizmetlerin etkililiğini ve tatmin düzeyini analiz etmek ve genel araştırmalar yapmak.

e) Yönetim bilgi sistemlerine ilişkin hizmetleri yerine getirmek.

f) İdarede kurulmuşsa Strateji Geliştirme Kurulunun sekretarya hizmetlerini yürütmek.

g) Bakan ve/veya üst yönetici tarafından verilecek diğer görevleri yapmak.

5018 sayılı Kanunun 60 ıncı maddesinin birinci fıkrasında malî hizmetler birimine verilen görevler, mahallî idarelerde ilgili mevzuatında yer alan hükümler çerçevesinde kurulacak birimler tarafından yerine getirilir. Bu maddede belirtilmeyen idarelerde söz konusu hizmetler, bu idarelerin mevcut yapılarında malî hizmetlerini yürüten birimler tarafından yerine getirilir.

Strateji Geliştirme Birimlerinin Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik 18.02.2006 tarih ve 26084 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Bu Yönetmelik, düzenleyici ve denetleyici kurumlar hariç olmak üzere, genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerini kapsar. Yönetmeliğin üçüncü maddesinin (f) bendine göre strateji geliştirme birimleri; Strateji Geliştirme Başkanlıkları ve Strateji Geliştirme Daire Başkanlıkları ile strateji geliştirme ve mali hizmetlerin yerine getirildiği müdürlükleri ifade etmektedir.

Anılan Yönetmeliğin 4 üncü maddesine göre strateji geliştirme birimlerinin görevleri, aşağıda belirtilen fonksiyonlar kapsamında yürütülür:

a) Stratejik yönetim ve planlama

1) Misyon belirleme

2) Kurumsal ve bireysel hedefler oluşturma

3) Veri-analiz ve araştırma-geliştirme

b) Performans ve kalite ölçütleri geliştirme

c) Yönetim bilgi sistemi

d) Mali hizmetler

1) Bütçe ve performans programı

2) Muhasebe, kesin hesap ve raporlama

3) İç kontrol

İdarelerin görev alanı ve teşkilat yapılarına göre, bu fonksiyonlar alt birimler tarafından yürütülür. Bu fonksiyonlar birleştirilerek bir veya daha fazla alt birim tarafından yürütülebileceği gibi, bir fonksiyon birden fazla sayıda alt birim tarafından da yürütülebilir. Ancak, mali hizmetler fonksiyonu kapsamında yürütülen iç kontrol faaliyetinin, diğer faaliyetleri yürüten alt birim ve personelden ayrı bir alt birim ve personel tarafından yürütülmesi zorunludur. Genel bütçe kapsamı dışında kalan idarelerde, muhasebe yetkililiği görevi, strateji geliştirme biriminin muhasebe-kesin hesap ve raporlama fonksiyonunu yürüten alt birim yöneticisi tarafından yerine getirilir.

Stratejik Planlama ve Performans Esaslı Bütçeleme

Anılan Kanunla mali yönetim sistemimize yeni giren kavramlardan birisi de stratejik planlama ve performans esaslı bütçelemedir.

Bu Kanunun uygulanmasında; stratejik plan; kamu idarelerinin orta ve uzun vadeli amaçlarını, temel ilke ve politikalarını, hedef ve önceliklerini, performans ölçütlerini, bunlara ulaşmak için izlenecek yöntemler ile kaynak dağılımlarını içeren planı ifade etmektedir.

Kamu İdarelerinde Stratejik Planlamaya İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik 26.05.2006 tarih ve 26179 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.

Kapsamdaki kamu idareleri ilk stratejik planlarını geçiş takvimine uygun olarak en geç 31.01.2009 tarihine kadar hazırlamakla yükümlüdür.

Yönetmelik ekinde yer alan aşamalı geçiş takviminde 4 grup yer almaktadır.

Yönetim Sorumluluğu Modeli

5018 sayılı Kanunla öngörülen yönetim sorumluluğu modelinde Bakanlar ve üst yöneticilerin önemli bir yeri vardır. Bakanlar, hükümet politikasının uygulanması ile bakanlıklarının ve bakanlıklarına bağlı, ilgili ve ilişkili kuruluşların stratejik planları ile bütçelerinin kalkınma planlarına, yıllık programlara uygun olarak hazırlanması ve uygulanmasından, bu çerçevede diğer bakanlıklarla koordinasyon ve işbirliğini sağlamaktan sorumludur. Bu sorumluluk, Yükseköğretim Kurulu, üniversiteler ve yüksek teknoloji enstitüleri için Millî Eğitim Bakanına, mahallî idareler için İçişleri Bakanına aittir.

Bakanlar, kamu kaynaklarının etkili, ekonomik ve verimli kullanılması konusunda Başbakana ve Türkiye Büyük Millet Meclisine karşı sorumludurlar.

Bakanlar; idarelerinin amaçları, hedefleri, stratejileri, varlıkları, yükümlülükleri ve yıllık performans programları konusunda her malî yılın ilk ayı içinde kamuoyunu bilgilendirirler.

Bakanlıklarda müsteşar, diğer kamu idarelerinde en üst yönetici, il özel idarelerinde vali ve belediyelerde belediye başkanı üst yöneticidir. Ancak, Millî Savunma Bakanlığında üst yönetici Bakandır.

Üst yöneticiler, idarelerinin stratejik planlarının ve bütçelerinin kalkınma planına, yıllık programlara, kurumun stratejik plan ve performans hedefleri ile hizmet gereklerine uygun olarak hazırlanması ve uygulanmasından, sorumlulukları altındaki kaynakların etkili, ekonomik ve verimli şekilde elde edilmesi ve kullanımını sağlamaktan, kayıp ve kötüye kullanımının önlenmesinden, malî yönetim ve kontrol sisteminin işleyişinin gözetilmesi, izlenmesi ve bu Kanunda belirtilen görev ve sorumlulukların yerine getirilmesinden Bakana; mahallî idarelerde ise meclislerine karşı sorumludurlar.

Üst yöneticiler, bu sorumluluğun gereklerini harcama yetkilileri, malî hizmetler birimi ve iç denetçiler aracılığıyla yerine getirirler.

Stratejik Plan-Bütçe Bağlantısı

Kamu idareleri, kamu hizmetlerinin istenilen düzeyde ve kalitede sunulabilmesi için bütçeleri ile program ve proje bazında kaynak tahsislerini; stratejik planlarına, yıllık amaç ve hedefleri ile performans göstergelerine dayandırmak zorundadırlar.

Kamu idareleri bütçelerini, stratejik planlarında yer alan misyon, vizyon, stratejik amaç ve hedeflerle uyumlu ve performans esasına dayalı olarak hazırlarlar. Kamu idarelerinin bütçelerinin stratejik planlarda belirlenen performans göstergelerine uygunluğu ve idarelerin bu çerçevede yürütecekleri faaliyetler ile performans esaslı bütçelemeye ilişkin diğer hususları belirlemeye Maliye Bakanlığı yetkilidir.

Kanunun “bütçe ilkeleri” başlıklı 13 üncü maddesinin (c) bendine göre bütçeler kalkınma planı ve programlarda yer alan politika, hedef ve önceliklere uygun şekilde, idarelerin stratejik planları ile performans ölçütlerine ve fayda-maliyet analizine göre hazırlanır, uygulanır ve kontrol edilir. Anılan maddenin (d) bendine göre ise bütçeler, stratejik planlar dikkate alınarak izleyen iki yılın bütçe tahminleriyle birlikte görüşülür ve değerlendirilir.

Maliye Bakanlığı, merkezî yönetim bütçe kanunu tasarısının hazırlanmasından ve bu amaçla ilgili kamu idareleri arasında koordinasyonun sağlanmasından sorumludur.

Merkezî yönetim bütçesinin hazırlanma süreci, Bakanlar Kurulunun Mayıs ayının sonuna kadar toplanarak kalkınma planları, stratejik planlar ve genel ekonomik koşulların gerekleri doğrultusunda makro politikaları, ilkeleri, hedef ve gösterge niteliğindeki temel ekonomik büyüklükleri de kapsayacak şekilde Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığınca hazırlanan orta vadeli programı kabul etmesiyle başlar. Orta vadeli program, aynı süre içinde Resmî Gazetede yayımlanır.

Gelir ve gider tekliflerinin hazırlanmasında;

a) Orta vadeli program ve malî planda belirlenen temel büyüklükler ile ilke ve esaslar,

b) Kalkınma planı ve yıllık program öncelikleri ile kurumun stratejik planları çerçevesinde belirlenmiş ödenek tavanları,

c) Kamu idarelerinin stratejik planları ile uyumlu çok yıllı bütçeleme anlayışı,

d) İdarenin performans hedefleri dikkate alınır.

Kamu idareleri, stratejik planları ile Bütçe Hazırlama Rehberinde yer alan esaslar çerçevesinde, bütçe gelir ve gider tekliflerini gerekçeli olarak hazırlar ve yetkilileri tarafından imzalanmış olarak Temmuz ayı sonuna kadar Maliye Bakanlığına gönderir. Kamu idarelerinin yatırım teklifleri, değerlendirilmek üzere aynı süre içinde Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığına verilir.

Kanunun “Gelir Politikası ve İlkeleri” başlıklı 36 ncı maddesinin (a) bendine göre, Maliye Bakanlığı, gelir politikaları ve uygulamaları konusunda ilkelerini, amaçlarını, stratejilerini ve taahhütlerini her malî yılbaşında kamuoyuna duyurur.

Sürecin İzlenmesi ve Değerlendirilmesi: Faaliyet Raporları

Kamu idareleri; kalkınma planları, programlar, ilgili mevzuat ve benimsedikleri temel ilkeler çerçevesinde geleceğe ilişkin misyon ve vizyonlarını oluşturmak, stratejik amaçlar ve ölçülebilir hedefler saptamak, performanslarını önceden belirlenmiş olan göstergeler doğrultusunda ölçmek ve bu sürecin izleme ve değerlendirmesini yapmak amacıyla katılımcı yöntemlerle stratejik plan hazırlarlar. Bu sürecin izleme ve değerlendirmesinin en önemli ayağı faaliyet raporlarıdır.

Üst yöneticiler ve bütçeyle ödenek tahsis edilen harcama yetkililerince, hesap verme sorumluluğu çerçevesinde, her yıl faaliyet raporu hazırlanır. Üst yönetici, harcama yetkilileri tarafından hazırlanan birim faaliyet raporlarını esas alarak, idaresinin faaliyet sonuçlarını gösteren idare faaliyet raporunu düzenleyerek kamuoyuna açıklar. Merkezi yönetim kapsamındaki kamu idareleri ve sosyal güvenlik kurumları, idare faaliyet raporlarının birer örneğini Sayıştaya ve Maliye Bakanlığına gönderir.

İdare faaliyet raporu, ilgili idare hakkındaki genel bilgilerle birlikte; kullanılan kaynakları, bütçe hedef ve gerçekleşmeleri ile meydana gelen sapmaların nedenlerini, varlık ve yükümlülükleri ile yardım yapılan birlik, kurum ve kuruluşların faaliyetlerine ilişkin bilgileri de kapsayan mali bilgileri; stratejik plan ve performans programı uyarınca yürütülen faaliyetleri ve performans bilgilerini içerecek şekilde düzenlenir.

İç denetçinin görevlerini düzenleyen Kanunun 64 üncü maddesinin (d) bendine göre idarenin harcamalarının, malî işlemlere ilişkin karar ve tasarruflarının, amaç ve politikalara, kalkınma planına, programlara, stratejik planlara ve performans programlarına uygunluğunu denetlemek ve değerlendirmek iç denetçinin görevleri arasındadır.

SGB’lerin Eksiklikleri

5018 sayılı Kanunla öngörülen stratejik yönetimin etkin bir şekilde uygulanması, iç kontrol sisteminin kurulması ve işletilmesiyle ilgili olarak karşılaşılan temel sorunlar şunlardır.

Öncelikle strateji geliştirme birimlerinin idari kapasitelerinin artırılması gerekmektedir. İdari yapı, insan kaynağı, teknolojik alt yapı ve benzeri konularda idari kapasitenin geliştirilmesi şarttır. Bunun yanında üst yönetimin desteğinin eksikliği, konunun ilgilileri tarafından yeterince anlaşılamaması, merkezi uyumlaştırma birimlerinin uygulamacı birimlere yeterli desteği sağlayamaması, teşkilat kanunlarındaki eksiklikler ve değişim yönetiminin yasal alt yapısının iyi kurulamamış olması da temel sorunlar olarak ön plana çıkmaktadır.

İyi uygulama örneklerinin az olması ve pilot uygulama eksikliği, nitelikli eleman eksikliği, üst yönetici-SGB işbirliği eksikliği, iç kontrol sisteminin faydalarının net olarak anlaşılamaması, değişimde rol alan kişilerin motivasyon eksikliği, SGB lerin misyonlarının ötesinde görev yükü taşımaları, mali hizmetler uzmanı kadro eksikliği ve bunların maddi olanaklarının yetersiz olması, yönetici ve uygulamacıların değişime karşı pasif direniş gösterme ihtimali, yönetilenlerin iç kontrole karşı direnci, diğer personelin SGB lere itibar eksikliği, iç kontrol detay standartlarında yeknesaklığın sağlanamaması, aşırı iş yükü nedeniyle kurucuların bu değişim sürecine yeterince vakit ayıramaması diğer önemli sorunlar olarak karşımıza çıkmaktadır.

Bu sorunların aşılabilmesi için eğitim alt yapısının geliştirilmesi ve yeterli eğitim verilmesi, SGB bilgilendirme toplantılarının periyodik yapılması, iyi uygulama örneklerinin tanıtımı ve yaygınlaştırılması, değişimin takip edilerek kurumlara rehberlik edilmesi gerekmektedir.

...............................

:. Alohaber, Anında Haber

:. Yararlı Dosyalar (xls)

:. Ücretsiz Programlarımız

:. Ücretsiz Programlar

...............................

© www.alomaliye.com

Her Hakkı Mahfuzdur. İzinsiz Yayımlanamaz