...........................................

 DÖNEM SONU İŞLEM.

...........................................

 ASGARİ GEÇİM İND.

...........................................

 2008 SMMM ÜCRET.

...........................................

 2008 VERGİ TAKVİMİ

...........................................

 2008 PRATİK BİLGİ.

...........................................

 2008 İŞÇİLİK MALİYET

...........................................

 2008 ÇALIŞMALARI

...........................................

 HIZLI ERİŞİM

...........................................

 DİLEKÇEMATİK

...........................................

 MALİ REHBERLER

...........................................

 TASLAKLAR

...........................................

 BÜLTENLERİMİZ

...........................................

 MAKALELER

...........................................

 YARGI KARARLARI

...........................................

 BAKANLAR KURULU K.

...........................................

 KANUNLAR

...........................................

 TEMEL KANUNLAR

...........................................

 TÜZÜKLER

...........................................

 YÖNETMELİKLER

...........................................

 TEBLİĞLER

...........................................

 SİRKÜLERLER

...........................................

 SGK GENELGELERİ

...........................................

 BEYANNEME SÜRELERİ

...........................................

 

    KONUT YAPI KOOPERATİFLERİNİN KATMA DEĞER VERGİSİ KARŞISINDAKİ DURUMU    

Kooperatif Mevzuatı   

13 Mart 2008

 

İlhami CANBOLAT

Gelir Uzmanı

ilhami_canbolat@hotmail.com

KONUT YAPI KOOPERATİFLERİNİN KATMA DEĞER VERGİSİ KARŞISINDAKİ DURUMU

 

I – GİRİŞ

 

Üyelerinin ortak ekonomik ve sosyal ihtiyaçlarını karşılıklı yardım ve dayanışma suretiyle karşılamak üzere kurulmuş, kâr amacı gütmeyen, ekonomik ve sosyal amaçlı kuruluşlar olarak karşımıza çıkan Kooperatifler, 10.05.1969 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu’nun 1. maddesinde;

 

“Tüzel kişiliği haiz olmak üzere ortaklarının belirli ekonomik menfaatlerini ve özellikle meslek veya geçimlerine ait ihtiyaçlarını işgücü ve parasal katkılarıyla karşılıklı yardım, dayanışma ve kefalet suretiyle sağlayıp korumak amacıyla gerçek ve tüzel kişiler tarafından kurulan değişir ortaklı ve değişir sermayeli ortaklıklar”

 

şeklinde tanımlanmıştır. (1)

 

Yazımızın konusunu oluşturan konut yapı kooperatifleri ise; ortaklarının konut gereksinimlerini karşılamak amacıyla kurulan ve ana sözleşmede gösterilen işlerin tamamlanması ve ferdi mülkiyete geçilip konutların ortaklar adına tescil edilmesiyle amacına ulaşmış sayılan ve ömrü son bulan kooperatiflerdir.

 

Bu nitelikleri ve amaçları dolayısıyla ekonominin önemli bir unsuru olan kooperatiflere vergi kanunlarında da çeşitli muafiyet ve istisnalar tanınmıştır. Ancak tanınan bu avantajların, ticari olarak hareket eden ve asıl amacı kar elde etmek olan kişi ya da kuruluşlar tarafından su-iistimal edilmesinin önlenmesi için güçlü bir denetim mekanizmasının varlığı zorunludur.

 

II – Konut Yapı Kooperatiflerine Yapılan İnşaat Taahhüt İşlerinde KDV İstisnası

 

3065 sayılı KDV Kanununun 4369 Sayılı Kanunla eklenen Geçici 15. Maddesi ile, bu Kanunun yayımlandığı 29.07.1998 tarihinden önce bina inşaat ruhsatı alınmış inşaatlara  ilişkin olarak konut yapı kooperatiflerine yapılan inşaat taahhüt işleri 01.01.1998 tarihinden itibaren KDV’nden istisna edilmiştir.

 

Bina inşaat ruhsatının 29.07.1998 tarihinden sonra alınması durumunda ise; konut yapı kooperatiflerine yapılan inşaat taahhüt işleri 30.12.2007 tarihinde yayımlanan 2007/13033 sayılı Kararname (2) eki 1 sayılı listeye göre %1 oranında katma değer vergisine tabi olacaktır.

 

Konut yapı kooperatiflerine yapılan ve istisna kapsamına giren inşaat taahhüt işlerinin neler olduğu 49 Seri Nolu KDV Genel Tebliğinde (3) aşağıdaki şekilde sayılmıştır;

 

Alt yapı işleri (yol, su kanalizasyon, kuyu açma gibi), duvar örülmesi, sıva, boya, badana yapılması, cam takılması, bilumum doğrama işleri (demir doğrama işleri dahil), parke döşenmesi, mutfak dolap ve tezgahlarının yapılması, çevre düzeni işleri, elektrik tesisatı, sıhhi tesisat, kalorifer, karo ve fayans işleri, kooperatife ait arazi dahilinde kalan ara yolların betonlanması, saha tanzim faaliyetleri, pis su arıtma tesisi, televizyon, anteni, merkezi kollektif uydu anten sistemi, güneş enerjili ısıtma sistemi, su basmanı, temel kazma-düzeltme, yol açıp çakıl serme, asansör imalat ve montaj işi, malzeme hariç işçilik, spor eğlence tesisleri, otopark, tüm sahanın yeşillendirilmesi, doğalgaz sayaç kabini, enerji nakil hattı, derinkuyu su sondajı, dalgıç kuyu pompası, hidrofor montajı, jeneratör montajı gibi işler.

 

Bu işlerin hepsinin veya birkaçının veya ayrı ayrı her birinin müteahhitler veya taşeronlarca konut yapı kooperatiflerine yapılması, istisna uygulamasına engel değildir. Müteahhitlerin konut yapı kooperatiflerine karşı üstlendikleri inşaat taahhüt işlerinin bir kısmını taşeronlara yaptırmaları halinde, taşeronun müteahhide verdiği hizmet katma değer vergisine tabi olacak, müteahhidin kooperatife yaptığı inşaat taahhüt işi vergiden müstesna olacaktır.

 

Konut yapı kooperatiflerine yapılan ve inşaat işi niteliğinde olmayan veya taahhüde dayanmayan hizmet ifaları ile her türlü mal teslimleri için bu uygulamadan yararlanılamayacağından bu teslim ve hizmetler genel hükümlere göre ait oldukları oranda KDV’ne tabi olacaktır.

 

Konuyla ilgili olarak Maliye Bakanlığınca yayımlanan 21.11.2003 tarihli 5 No.lu KDV sirkülerinde (4);

 

“3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanununun 4369 sayılı Kanunla eklenen geçici 15 inci maddesinde, bu Kanunun yayımlandığı 29.07.1998 tarihinden önce inşaat ruhsatı alınmış inşaatlara ilişkin olarak konut yapı kooperatiflerine yapılan inşaat taahhüt işlerinin katma değer vergisinden istisna olduğu hükme bağlanmıştır. Söz konusu istisnaya ilişkin açıklamalar 49 ve 66 seri No.lu Katma Değer Vergisi Genel Tebliğlerinde yapılmıştır.

 

Bu durumda, 29.07.1998 tarihinden önce inşaat ruhsatı alınmış inşaatlara ilişkin olarak konut yapı kooperatiflerine yapılan inşaat taahhüt işlerinin katma değer vergisinden istisna olabilmesi için;

  • Kooperatifin konut yapı kooperatifi olması,
  • İşin konut yapı kooperatifine yapılması,
  • Yapılan işin inşaat işi olması ve taahhüde dayanması gerekmektedir.

Bu hükümler uyarınca, söz konusu istisna, anılan Kanun ve genel tebliğlerde belirtildiği üzere, konut yapı kooperatiflerine yönelik bulunduğundan, konut yapı kooperatiflerinin yaptırdığı inşaat taahhüt işi bir bütün olarak değerlendirilmektedir. Bu nedenle, inşaat ruhsatının münhasıran konut yapı kooperatifi adına düzenlenmiş olması gerekmektedir.”

 

açıklamalarına yer verilmiştir.

 

Söz konusu sirkülerde inşaat yapı ruhsatı münhasıran konut yapı kooperatifi adına düzenlenmemiş ise yapılan inşaat taahhüt işlerinin istisnadan veya indirimli oranda katma değer vergisinden yararlanmasının mümkün olmadığı da belirtilmiştir.

 

Burada dikkat edilmesi gereken husus; konut yapı kooperatiflerinin sadece kendi üyelerine yapacağı inşaatlarla ilgili olarak kendilerine yapılacak inşaat taahhüt işlerinin istisna ya da indirimli oranda KDV’den yararlanacağıdır. Aksine konut yapı kooperatiflerinin kendi üyeleri dışında, başka kişi veya kurumlara yapacağı inşaatlarla ilgili olarak kooperatife yapılacak inşaat taahhüt işlerinde istisna ya da indirimli oran uygulaması söz konusu olmayıp, bu teslimler genel oranda (%18) katma değer vergisine tabi olacaktır.

 

Ayrıca, 28.07.2007 tarihinde yayımlanarak yürürlüğe giren 106 Seri No.lu KDV Genel Tebliği (5) ile; konut yapı kooperatiflerine yapılacak inşaat taahhüt işlerinde istisna ya da indirimli oranda KDV uygulamalarından yararlanılabilmesi için yukarıda belirten şartların yanı sıra bu tebliğin yayımlandığı tarihten itibaren sözleşmesi imzalanacak inşaat taahhüt işlerinde inşaatın yapıldığı arsanın tapu sicilinde inşaat taahhüt hizmetini alan kooperatif tüzel kişiliği adına tescil edilmiş olması şartı da getirilmiştir.

 

Bu açıklamalar kapsamında, bina inşaat ruhsatının 4369 sayılı Kanunun yayınlandığı 29.07.1998 tarihinden önce alan konut yapı kooperatiflerine yapılan inşaat taahhüt işleri katma değer vergisinden istisna olacak, bina inşaat ruhsatını bu tarihten sonra alan konut yapı kooperatiflerine yapılan inşaat taahhüt işleri ise; %1 oranında katma değer vergisine tabi olacaktır.

 

Bununla birlikte her iki durumda da istisna ya da indirimli oranda KDV uygulamalarından yararlanılabilmesi için;

  • İnşaat ruhsatının münhasıran konut yapı kooperatifi adına düzenlenmiş olması,
  • İnşaatın yapıldığı arsanın tapu sicilinde inşaat taahhüt hizmetini alan kooperatif adına tescil edilmiş olması gerekmektedir.

Burada belirtilen arsa tapusunun kooperatif adına tescil şartı 106 Seri No.lu KDV Genel Tebliği’nin yayımlandığı 28.07.2007 tarihinden sonra sözleşmesi imzalanacak inşaat taahhüt işleri için geçerli olup, bu tarihten önce imzalanmış sözleşmeler için bu şart aranmayacaktır.

 

Ayrıca kooperatifler Kanunu’nun 81. maddesinde konut yapı kooperatiflerinin, ana sözleşmede gösterilen işlerin tamamlanması ve ferdi mülkiyete geçilip konutların ortaklar adına tescil edilmesiyle amacına ulaşmış sayılacağı ve dağılacağı belirtildiğinden bu aşamadan sonra kooperatiflere yapılacak inşaat taahhüt işlerinin istisnadan veya indirimli oranda katma değer vergisinden yararlanması mümkün bulunmamaktadır.

 

III – Konut Yapı Kooperatifine Yapılan Arsa Teslimleri ve Kooperatifin Üyelerine Yaptığı Konut Teslimleri

 

Konut yapı kooperatifleri öncelikle bir arsa alarak bu arsa üzerine konut inşa etmeyi amaçlarlar. Dolayısıyla KDV Kanunu açısından hem arsanın kooperatife teslimi hem de inşaat tamamlandıktan sonra üyelere konut teslimleri ayrı ayrı ele alınmalıdır.

 

a) Konut Yapı Kooperatifine Yapılan Arsa Teslimleri

 

Bilindiği gibi Türkiye’de yapılan ticarî, sınaî, ziraî faaliyet ve serbest meslek faaliyeti çerçevesinde yapılan teslim ve hizmetler KDV’ne tabidir.

 

Katma Değer Vergisi Kanunu teslimi; bir mal üzerindeki tasarruf hakkının malik veya onun adına hareket edenlerce, alıcıya veya adına hareket edenlere devredilmesi şeklinde tanımlanmış, trampanın ise iki ayrı teslim hükmünde olduğu belirtmiştir.

 

Kanunun 4/2. Maddesinde ise bir hizmetin karşılığının bir mal teslimi veya diğer bir hizmet olması halinde bunların her birinin ayrı işlem olduğu, hizmet veya teslim hükümlerine göre ayrı ayrı vergilendirileceği hüküm altına alınmıştır.

 

Konuyla ilgili olarak, 30 Seri No.lu Katma Değer Vergisi Tebliğinde (6) arsa karşılığı yapılan inşaatlarda Katma Değer Vergisi uygulanmasının usul ve esasları açıklanmış olup söz konusu Tebliğde;

 

“Arsa karşılığı inşaat işinde iki ayrı teslim söz konusudur. Bunlardan birincisi, arsa sahibi tarafından müteahhide arsa teslimi; ikincisi ise müteahhit tarafından arsaya karşılık olarak arsa sahibine verilen konut veya iş yeri teslimidir. Karşılıklı olarak gerçekleşen bu teslimlerin her birinin Katma Değer Vergisi karşısındaki durumu aşağıda açıklanmıştır. 

 

1-Arsa sahibi tarafından müteahhide arsa teslimi; 

 

Arsanın bir iktisadi işletmeye dahil olması veya arsa sahibinin arsa alım satımını mutad ve sürekli bir faaliyet olarak sürdürmesi halinde, konut veya iş yeri karşılığı müteahhide yapılan bu arsa teslimi Katma Değer Vergisine tabidir. 

 

Ancak arsa sahibinin, gerçek usulde mükellefiyetini gerektirmeyecek şekilde, arızi bir faaliyet olarak arsasını daire veya iş yeri karşılığında müteahhide tesliminde vergi uygulanmayacaktır.”

 

denilmektedir.

 

Bu nedenle ortaklarının ihtiyaçları için ya da kat karşılığı inşaat yapacak olan konut yapı kooperatifine teslim edilen arsanın, arsa sahibinin iktisadi işletmesinin aktifine kayıtlı olması ya da arsa alım satımını sürekli ve mutad bir faaliyet olarak sürdürmesi halinde, söz konusu arsa üzerinde inşaat işi ile sınırlı olmak üzere kooperatife malik gibi tasarruf  hakkını veren bahse konu arsa teslimi genel hükümlere göre %18 oranında KDV’ne tabi olacaktır.

 

Ancak, arsa sahibinin gerçek usulde mükellefiyetini gerektirmeyecek şekilde arızi bir faaliyet olarak arsasını daire veya işyeri karşılığında kooperatife teslimi ise vergiye tabi olmayacaktır.

 

b) Kooperatif Tarafından Yapılan Konut ve İşyeri Teslimleri

 

KDV Kanununun 17 maddesinin 4 üncü fıkrasına 4369 sayılı Kanun ile eklenen (k) bendinde, sadece konut yapı kooperatiflerinin üyelerine yapacakları konut teslimleri 01/08/1998 tarihinden itibaren istisna kapsamına alınmış bulunmaktadır. Burada konuta ilişkin herhangi bir alan sınırlaması olmadığından konut kooperatifleri tarafından üyelerine teslim edilen tüm konutlar istisna kapsamına girecektir.

 

4369 sayılı Kanunla getirilen bu istisna konut yapı kooperatiflerinin sadece üyelerine yapacağı konut teslimlerine yöneliktir. Ancak kooperatiflerin yapmış oldukları bu konutları üyelerine teslim edebildikleri gibi, kat karşılığı inşaat yapmak suretiyle “münhasıran ortaklarla iş görülmesi” koşulunu ihlal ederek diğer bir ifade ile ortak dışı işlem yaparak üye olmayan kişilere bir bedel karşılığı teslimi de söz konusu olabilir. Bu durumda ise istisnadan yararlanmayıp genel hükümler çerçevesinde; net alanı 150 metrekareden küçük olan konutların teslimi %1, net alanı 150 metrekareden büyük olan konutların teslimi % 18 oranında vergiye tabi olacaktır. Yine üyelere ya da üye olmayanlara konut yapı kooperatifleri tarafından yapılacak işyeri teslimleri kaç m2 olursa olsun istisna kapsamına girmemektedir.

 

Yukarıda bahsedilen 30 Seri No.lu KDV Tebliği’nin “2- Müteahhit tarafından arsa sahibine konut veya iş yeri teslimi başlıklı D - 2 bölümünde;

 

“Katma Değer Vergisi Kanunu’nun Geçici 8. maddesi gereğince, 150 m2’ye kadar konutların teslimi 31.12.1992 tarihine kadar Katma Değer Vergisinden istisna edilmiştir. Söz konusu istisna uygulaması ile ilgili olarak 9 Seri No.lu Katma Değer Vergisi Genel Tebliğinde gerekli açıklamalar yapılmıştır. (Ancak 01.01.1998 tarihinden geçerli olmak üzere 150 m2’den küçük konut teslimlerinde %1 oranında KDV uygulanacaktır.) 

 

Buna göre, müteahhit tarafından arsa sahibine, arsanın karşılığı olarak yapılan 150m2’ye kadar konut teslimlerine KDV uygulanmayacaktır. (01.01.1998 tarihinden itibaren %1 oranında KDV uygulanır)  Müteahhit tarafından arsa sahibine yapılan iş yeri veya 150 m2’den büyük konut teslimlerinde ise emsal bedeli üzerinden KDV uygulanacaktır

 

şeklinde açıklama yapılmıştır.

Bu açıklamalar kapsamında;

 

  • Konut yapı kooperatiflerinin üyelerine yapacağı konut teslimleri alan sınırlaması yapılmaksızın kaç m2 olursa olsun KDV’ne tabi olmayacaktır.
    • Konut yapı kooperatiflerinin üyelerine yapacağı işyeri teslimleri kaç m2 olursa olsun genel oranda (% 18) KDV’ne tabi olacaktır.
    • Konut yapı kooperatiflerinin üye olmayan şahıslara 150 m2’ye kadar konut teslimleri %1 oranında, 150 m2’den büyük konut teslimleri ve kaç m2 olursa olsun işyeri teslimleri genel oranda (% 18) KDV’ne tabi olacaktır.
    • Kat karşılığı inşaat yapacak olan müteahhit konumundaki konut yapı kooperatiflerinin arsa sahiplerine, arsanın karşılığı olarak yaptıkları, 150 m2’ye kadar konut teslimleri % 1 oranında KDV’ne tabi olacaktır.
    • Kat karşılığı inşaat yapacak olan müteahhit konumundaki konut yapı kooperatiflerinin arsa sahiplerine, arsanın karşılığı olarak yaptıkları 150 m2’den büyük konut teslimleri ve kaç m2 olursa olsun işyeri teslimleri genel oranda (% 18) KDV’ne tabi olacaktır.

    c) Teslimi Katma Değer Vergisine Tabi Olmayan İşlemler Nedeniyle Yüklenilen Katma Değer Vergilerinin Durumu:

     

    KDV Kanununun 30/a maddesine göre, vergiye tabi olmayan vergiden istisna edilmiş bulunan malların teslimi ve hizmet ifası ile ilgili alış vesikalarında gösterilen veya bu mal ve hizmetlerin maliyetleri içinde yer alan KDV’nin indirim konusu yapılmayacaktır.

     

    Bu nedenle KDVK’ nun 17/4-k maddesi uyarınca KDV’den istisna edilmiş konut yapı kooperatiflerinin ortaklarına teslim ettikleri konutlar için daha önce mal ve hizmet alımlarından dolayı yüklenmiş olduğu KDV’ni Kurumlar Vergisi matrahının tespitinde gider ve maliyet unsuru olarak dikkate alacaklardır. Ancak kooperatifin Kurumlar Vergisi’nden muaf olması durumunda bu tutarlar, ortaklar tarafından nihai tüketici olarak ödenen KDV’ler seklinde değerlendirilecek ve herhangi bir işleme tabi tutulmayacaktır.

     

    Ancak, konut yapı kooperatiflerinin indirimli oranda KDV uygulayarak teslim ettikleri (sadece 150 m2’den küçük) konutlarla ilgili yüklenilen ve indirim yoluyla giderilemeyen verginin, Katma Değer Vergisi Kanunu’nun 29/2. maddesi çerçevesinde iadesi mümkün olacaktır

     

    Ayrıca, konut yapı kooperatiflerinin kat karşılığı inşaat yapması durumunda “münhasıran ortaklarla iş görülmesi” koşulu ihlal edileceğinden, başka bir deyişle ortak dışı işlem yapılmış olacağından KDV mükellefiyeti tesis ettirilmesi ve KDV beyannamesi verilmesi gerekmektedir.

     

    IV – SONUÇ

     

    Türkiye de kooperatifler, çeşitli kanunlarla getirilen devlet desteği ve teşvikler, özellikle vergi kanunlarında tanınan bir takım istisna ve muafiyetlerle birlikte sürekli gelişim göstermekte ve ekonominin önemli bir unsuru olarak yer almaya devam etmektedir. Üyelerin konut ihtiyacını karşılamak üzere kurulan konut yapı kooperatiflerinin sayısının 35.000, üye sayısının da 1,5 milyonun üzerinde olduğu görülmektedir. Bilindiği gibi kooperatiflerin sorumlulukları çerçevesinde yaptıkları tüm işlemleri belgelendirme, ortaklarını bilgilendirme ve onlara hesap verme zorunlulukları vardır. Bu da kayıt dışılığın önlenmesi yanında, vergilendirme ve denetim açısından büyük avantajlar sağlamakta, vergi gelirlerinde de artışa yol açabilmektedir.

     

    Bu nedenle kooperatiflerle ilgili yasal ya da idari düzenlemeler yapılarken bunların sosyal ve ekonomik amaçları da göz önünde bulundurulmalı, istisna ve muafiyetler, rekabet eşitliğini ve piyasa dengesini bozacak tarzda olmamalıdır.

     

    DİPNOTLAR :

     

    (1) 21/04/2004 tarih 5146 S.K. ile değiştirilmiş hali.

    (2) 30.12.2007 tarih 26742 sayılı Resmi Gazetede yayımlanmıştır.

    (3) 20.07.1995 tarih 22349 sayılı Resmi Gazetede yayımlanmıştır.

    (4) 21.11.2003 tarihli KDVK - 5 / 2003 - 5 Nolu KDV Sirküleri

    (5) 28/07/2007 tarih 26596 sayılı Resmi Gazetede yayımlanmıştır.

    (6) 16/12/1988 tarih 20021 sayılı Resmi Gazetede yayımlanmıştır.

     

    YARARLANILAN KAYNAKLAR:

     

    1. YILDIZ, A.Murat, KENT-KOOP EĞİTİM SEMİNERİ 15-17 NİSAN 2005 AFYON

    2. KOÇTÜRK, O.Murat, Yrd. Doç. Dr. Türkiye’de Kooperatiflerin Vergilendirilmesi, Yönetim ve Ekonomi Yıl : 2006 Cilt:13 Sayı:2

    3. 3065 sayılı KDV Kanunu

    4. 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu 

     

     

     

     

     

     

    © www.alomaliye.com

     

    Açılış Sayfam Yap

    Ücretsiz e-Posta Üyeliği

     

     

     

     

     

    ...........................................

    :. Alohaber, Anında Haber

    ...........................................

    :. Yararlı Dosyalar (xls)

    ...........................................

    :. Ücretsiz Programlar

    ...........................................

     

     

    page counter
    Free Web Counters

    © Alomaliye.com 2000-2008   Tüm Hakları Saklıdır.