İŞSİZLİK SİGORTASI ÖDENEĞİNDE SÜRE VE MİKTAR ARTIRILMALIDIR

Küresel ekonomik kriz ile birlikte temelde yapısal bir işsizlik sorunu olan ülkemizde işsiz sayısı öngörülemeyecek şekilde artmaktadır. Günümüzde istihdam sorunu, tüm ülkelerde en önemli sorunlardan biri olmaya devam etmektedir. Bir ülkede üretimde bulunamayanların sayısındaki artış, sadece çalışanların üzerindeki yükü artırmakla kalmamakta, aynı zamanda pek çok ekonomik ve sosyal sorunu da beraberinde getirmektedir.

Türkiye İş Kurumu[1] verilerine göre 2008 Ocak ayından itibaren işsizlik sigortası ödenen işçi sayısı aşağıda gösterilmiştir.

Yıl-Ay	İşsizlik Sigortası Ödenen İşçi Sayısı
2008 Ocak	106.945
2008 Şubat	116.583
2008 Mart	121.170
2008 Nisan	120.572
2008 Mayıs	119.256
2008 Haziran	119.730
2008 Temmuz	121.701
2008 Ağustos	138.742
2008 Eylül	138.573
2008 Ekim	143.419
2008 Kasım	165.076
2008 Aralık	193.003
2009 Ocak	244.359
2009 Şubat	281.882
2009 Mart	311.513
2009 Nisan	317.766
2009 Mayıs	313.860

İşsizlik Ödeneği:

Sigortalı işsizin, işsizlik ödeneğinden yararlanabilmesi için; iş sözleşmesinin sona ermesinden önceki son 120 gün prim ödeyerek sürekli çalışmış olması, son üç yıl içerisinde en az 600 gün prim ödemiş olması, kendi istek ve kusuru dışında işini kaybetmiş olması gerekmektedir.

Sigortalı işsizlerin iş sözleşmesinin sona erdiği tarihi izleyen günden itibaren 30 gün içerisinde işten ayrılma bildirgesi ile birlikte doğrudan İş Kur İl/Şube Müdürlüklerine veya elektronik ortamda başvurması durumunda, en az 600 gün çalışmış sigortalılar 180 gün, 900 gün çalışmış sigortalılar 240 gün, 1080 gün çalışmış sigortalılar 300 gün süre ile işsizlik sigortası hizmetlerinden yararlanabileceklerdir.

İlk işsizlik ödeneği, başvuruyu izleyen ayın sonuna kadar ödenmektedir. 30 günlük süre yasal başvuru süresi olup, bu süreden sonra başvurulması halinde, geç kalınan süre toplam hak sahipliği süresinden düşülmektedir.

Günlük işsizlik ödeneği, sigortalının son dört aylık prime esas kazançları dikkate alınarak hesaplanan günlük ortalama brüt kazancının yüzde kırkıdır. Bu şekilde hesaplanan işsizlik ödeneği miktarı, 4857 sayılı İş Kanununun 39.maddesine göre onaltı yaşından büyük işçiler için uygulanan aylık asgari ücretin brüt tutarının yüzde seksenini geçemez.

01.01.2009-30.06.2009 tarihleri arasında 16 yaşından büyük işçiler için geçerli asgari ücret miktarı (aylık brüt) 666 TL’dir. İşsizlik ödeneği miktarı ise en az 666 x %40 = 266,40 TL, en fazla ise 666 x %80 = 532,80 TL’dir.

İşsizlik sigortasının uygulamaya başladığı Mart 2002 tarihinden 31.05.2009 tarihine kadar 1.763.978 kişi başvuruda bulunmuş, 1.544.218 kişi işsizlik ödeneği almaya hak kazanmıştır. Mart 2002 tarihinden Mayıs 2009 tarihine kadar toplamda 2.337.492.872,11.-TL ödemede bulunulmuştur. Mayıs 2009 ayında işsizlik ödeneğinden yararlanmak üzere 44.491 kişi başvurmuştur. Mayıs 2009 ayında 313.860 kişiye 105.327.954,39.-TL ödeme yapılmıştır.

İşsizlik ödeneği işsizlik sigortası fonundan yapılmaktadır.Sigortalının prime esas aylık brüt kazancı üzerinden hesaplanan %2 işveren, %1 sigortalı kesintileri ve %1 Devlet payı ile bu primlerin değerlendirilmesinden elde edilen kazanç ve iratlar, işverenlerden alınan gecikme zammı ve faizler fonun gelirlerini oluşturmaktadır.

31.05.2009 tarihi itibarıyla işsizlik sigortası fon varlığı 41.280.872.844.-TL’dir.

İşsizlik Sigortası Ödeneğinde Süre ve Miktar Artrılmalıdır :

2008 Mayıs ayında işsizlik sigortası ödenen kişi sayısı 119.256 ,2009 Mayıs ayında ise 313.860’dır. Son bir yılda işsizlik sigortasından yararlanan sayısına 194.604 kişi eklenmiştir.

Uygulamada görüldüğü üzere de çok sayıda kişi; iş sözleşmesinin sona ermesinden önceki son 120 gün prim ödeyerek sürekli çalışmış olması kaydıyla son üç yıl içerisinde en az 600 gün prim ödemiş olması, kendi istek ve kusuru dışında işini kaybetmiş olması şartlarını taşımadığından işsizlik ödeneğinden yararlanamıyor.

İşsizlik ödeneğinden en az 600 gün çalışmış sigortalılar 180 gün (6 ay), 900 gün çalışmış sigortalılar 240 gün (8 ay), 1080 gün çalışmış sigortalılar 300 gün (10 ay) süre ile yararlanmaktadır.

2008 Kasım-Aralık aylarında işsizlik ödeneğinden yararlanmaya başlayan kişilerin yararlanma süresi bu aydan itibaren dolmaya başlayacak ve uygulamadan yararlanan sayısı süre dolumu nedeniyle kanaatimce azalacaktır.

Azalışta mevcut rakamlara göre başlamıştır. 2009 Mayıs ayında işsizlik ödeneğinden yararlanmak üzere 44.491 kişi başvurmuştur. 2009 Nisan ayında işsizlik ödeneği verilen kişi sayısı 317.766’dır. 44.491+317.766=362.257 kişiye ödeme yapılması gerekirken 2009 Mayıs ayında 313.860 kişiye ödeme yapılmıştır. 362.257-313.860= 48.397 kişi ödeme kapsamından çıkmıştır. Bir kısmının tekrar işe başladığını düşünürsek kanaatimce çoğunluğunun yararlanma süresi dolmuştur.

Mart 2002 tarihinden Mayıs 2009 tarihine kadar toplamda 2.3 Milyar TL ödemede bulunulmuştur. 31.05.2009 tarihi itibarıyla işsizlik sigortası fon varlığı ise 41.2 Milyar TL’dir. Diğer bir ifadeyle de ödenen miktar mevcut miktarın % 6’sına bile denk gelmemektedir.

Öneri:

İşsiz kişilere işsizlik sigortası fonundan işsizlik ödeneği olarak en az 266 TL, en çok 532 TL ödenmektedir. 2008 Kasım-Aralık aylarında işsizlik ödeneğinden yararlanmaya başlayan kişilerin yararlanma süresi bu aydan itibaren dolmaya başlayacak ve uygulamadan yararlanan sayısı süre dolumu nedeniyle kanaatimce hızla azalacaktır. Uygulama da görüldüğü üzere istihdam sorunu maalesef artarak devam etmektedir. İşsizlik ödeneğinden süre dolumu nedeniyle yararlanamayan ve işte bulamayan kişi sayısının artması sosyal fayda sağlamayacaktır.

İşsizlik ödeneğinden süre dolumu nedeniyle yararlanamayan kişinin yasal düzenleme gereği işsizlik sigortasından tekrar yararlanması için hemen bir iş bulup 20 ay boyunca işsizlik sigortası primi ödemesi gerekir. Mevcut şartlara göre de bu kişilerin uzun bir süre işsizlik sigortasından yararlanmaları mümkün görünmemektedir.

İşsizlik sigortası süresi ve ödenek miktarının 01.06.2008-31.05.2010 tarihlerini kapsayacak şekilde %50 oranında artırılması yerinde olacaktır. Diğer bir ifadeyle işsizlik ödeneğinden yararlanma süresi çalışma sürelerine göre 9, 12 ve 15 ay, işsizlik ödenek miktarı ise en az 399 TL, en fazla 798 TL olmalıdır.

Böyle bir düzenleme ile halen işsiz olan ve süre dolumu nedeniyle de işsizlik ödeneğinden yararlanamayan çok sayıda kişiye ödeme miktarı artışından kaynaklanan toplu ödemelerle birlikte belirli bir süre daha ödeme yapılacağından sosyal ve ekonomik fayda sağlanmış olacaktır.

Örneğin 2009 yılının ilk 5 ayında 266 TL işsizlik ödeneği alan işsiz kişi bu uygulama ile Haziran ayında 399 TL alacağı gibi geçmiş 5 ayın farkı olarak da 399-266= 133 x 5= 665 TL alacak toplam Haziran ayı içinde eline 1.064 TL geçecektir. Bu paranın şüphesiz büyük miktarı harcama olarak iç ekonomiye yansıyacaktır.

Sonuç:

Bireyin bir işe sahip olması ve çalışması karşılığı maddi ve manevi anlamda getiri sağlaması en temel ihtiyaçlar arasında yer almaktadır. En temel ihtiyaçlarından mahrum kalan bireylerin psikolojik olarak sorunlar yaşadıkları uygulamada görülmektedir.

İhtiyacın karşılanmamasının birey üzerinde hayal kırıklığı yarattığı, stres ve saldırgan davranışları ortaya çıkararak kaygı meydana getirdiği uzmanlar tarafından ifade edilmektedir.

İşsizlik sigortası, işyerinde çalışırken, çalışma istek, yetenek, sağlık ve yeterliliğinde olmasına karşın tamamen kendi istek ve kusuru dışında işini kaybeden çalışanlara işsiz kalmaları nedeni ile uğradıkları gelir kaybını kısmen de olsa karşılayarak, kendisinin ve ailesinin zor duruma düşmesini önlemek amacı ile belli süre ve ölçüde ödemeyi kapsayan, sigortacılık tekniği ile faaliyet gösteren, Devlet tarafından kurulmuş, zorunlu bir sigorta koludur.

İşsizlik sigortası sosyal devlet ilkesinin de bir gereğidir.

[1]Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğü İşsizlik Sigortası Fonu Aylık Basın Bülteni 2009 Haziran

YAZARIN KİTAPLARI

...............................

:. Alohaber, Anında Haber

:. Yararlı Dosyalar (xls)

:. Ücretsiz Programlarımız

:. Ücretsiz Programlar

...............................

Her Hakkı Mahfuzdur. İzinsiz Yayımlanamaz

Hit Counter