YASAL DEFTERLER ve KAPANIŞ TASDİKİ

Güncel mevzuat dahilinde defter tutmanın amacı ve tutulması zorunlu defterler sıralanmış, defterlerin tasdiki ile birlikte şekli hükümlere de yer verilmiştir.

Geçmişte olduğu gibi günümüzde de yasal veya zorunlu defter tasdikleriyle ilgili olarak vergi mevzuatında var olan hükümlerin bir alışkanlık olarak uygulandığı görülmektedir.

Oysa ülkemizde defterlerin tasdikine ilişkin hükümler vergi mevzuatı ile birlikte ticaret mevzuatı dahilinde de yer almaktadır.

I. Defterlerin Tasdik Zorunluluğu

Vergi Usul Kanununun 220. maddesi doğrultusunda aşağıda yazılı defterlerin usulüne uygun bir şekilde tasdik ettirilmesi zorunludur.[1]

Yevmiye ve envanter defterleri,
İşletme defteri,
Çiftçi işletme defteri;
İmalat ve İstihsal Vergisi defterleri; (Basit İstihsal Vergisi defteri dahil),
Nakliyat Vergisi defteri,
Yabancı nakliyat kurumlarının hasılat defteri,
Serbest meslek kazanç defteri,

220. maddede tasdike tabi defterler sıralanırken aynı yasanın “Tasdik Zamanı” başlıklı 221. Maddesinde açılış tasdiki hüküm altına alınmıştır.

Vergi Usul Kanunu hükümlerinden hareketle açılış tasdikine tabi olan defterler arasında Defter-i Kebir sayılmamıştır. Oysa 6762 sayılı TTK 66. maddesi ayrıca Defter-i Kebirden de söz etmektedir.

Yukarıdaki cümleden hareketle salt vergi mevzuatı dikkate alınarak yapılacak açılış tasdiki işlemleri neticesinde Türk Ticaret Kanununun bazı hükümlerine muhalefet sonucu çıkabilmektedir.

II. Kapanış Tasdikine Tabi Defterler ve Tasdik Zamanı

Vergi mevzuatı yalnızca açılış tasdikini hüküm altına alırken Ticaret mevzuatı açılış tasdiki ile birlikte kapanış tasdikini de hüküm altına almaktadır.

Türk Ticaret Kanununu hükümleri doğrultusunda Yevmiye Defterinin ve Envanter Defterinin kapanış tasdikinin yaptırılması zorunluluğu bulunmaktadır.

Türk Ticaret Kanununun “ÇEŞİTLİ DEFTERLER” “I. YEVMİYE” başlıklı 70’nci maddesinin son fıkrası “Yevmiye defteri yeni senenin en geç Ocak ayı sonuna kadar notere ibraz edilip son kaydın altına noterce (Görülmüştür) sözü yazılarak mühür ve imza ile tasdik ettirilmek şarttır” hükmünü içermektedir. “III ENVANTER DEFTERİ” “1. UMUMİ OLARAK” başlıklı 72’nci maddesinin üçüncü fıkrasında “……………. iş yılı sonu için çıkarılacak envanter ve bilançoların gelecek iş yılının ilk üç ayı içinde tamamlanmış olması lazımdır”, dördüncü fıkrasında ise “Envanter defterine geçirilen envanter ve bilanço …………. selahiyetli olan kimseler tarafından imza ve notere ibraz olunur. Noterin yapacağı muamele hakkında 70’nci maddenin son fıkrası tatbik olunur…..” hükmü yer almaktadır.[2]

Buradan hareketle; Yevmiye Defterinin yeni yılın Ocak ayı sonuna kadar, Envanter Defterinin ise yeni yılın Mart ayı sonuna kadar kapanış tasdikine tabi tutulması yasal bir zorunluluktur.

Envanter Defterine Nisan ayı sonuna kadar kapanış tasdiki tatbik ettirilebileceğine ilişkin görüşler mevcuttur. Ancak Türk Ticaret Kanununun ilgili madde hükmü hiçbir tartışmaya mahal vermeyecek şekilde açık olduğundan söz konusu defterlerin Kapanış Tasdiklerinin Mart ayı sonuna kadar yaptırılması önem arz etmektedir.

Kapanış tasdiki yapılmamış olan defterlerin sahibi lehine delil olarak kabul edilmesi mümkün olmamakla birlikte kapanış tasdikleri Türk Ticaret Yasası'nın emredici hükümleri arasında yer almaktadır.

Bu bağlamda bilanço esasına göre defter tutan yükümlülerin defter kayıtlarını Türk Ticaret Yasası'nın 70. maddesine uygun olarak tutmaları ve kapanış tasdiklerini de yaptırmış olmaları yasal zorunluluk olarak karşımıza çıkmaktadır.

III. Kapanış Tasdiklerinin Yaptırılmamasının Muhtemel Sonuçları[3]

Ø Kapanış tasdiki yapılmamış bir defter ispat vesikası olarak kullanılamaz, tam ve kanuna uygun olarak tutulmuş sayılmaz.

Ø Kapanış tasdiki yaptırmayanlar ağır para cezası ile cezalandırılırlar. (Türk Ticaret Kanununun 67’nci maddesinin üçüncü paragrafı; kapanış tasdiki yaptırmayanlar ağır para cezası ile cezalandırılır hükmünü içermekte olup devamında (dördüncü paragraf) “Hakimler, noterler, sicil memurları, ve diğer memurlar resmi muameleler dolayısıyla bir tacirin defter tutma mükellefiyetine aykırı hareket ettiğini öğrenince keyfiyeti müddeiumumîliğe (savcılığa) bildirmeye mecburdur” denilmektedir.)

Ø 2004 Sayılı İcra İflas Kanununun 310/5’nci maddesine göre kapanış tasdiki yaptırmayanların iflas etmeleri halinde müflisin taksiratlı sayılacağı ve Türk Ceza Kanununa göre cezalandırılacağı hüküm altına alınmıştır.

SONUÇ

Ticari defterlerin işletmelerin kendi lehlerine delil olabilmesi için kapanış tasdiki yaptırılmalıdır. Bu bağlamda işletmeler ve meslek mensupları üzerine düşeni yapmalıdırlar.

TBMM gündeminde bulunan ve bazı maddeleri görüşülen Türk Ticaret Kanunu tasarısı önemli değişiklikler içermekle birlikte “Defter tutma yükümü” başlıklı 64. Maddesi “…… Ticari defterlerin tümü açılış ve kapanışlarda noter tarafından onaylanır………… kapanış onayları izleyen faaliyet döneminin altıncı ayının sonuna kadar yapılır” hükmünü içermektedir. Buradan hareketle TTK tasarısı kapanış tasdikini kaldırmamakta ancak kapanış tasdik süresinde değişiklik öngörmektedir.

2008 yılına ilişkin yevmiye defterlerinin Ocak 2009 sonuna ve envanter defterlerinin Mart 2009 sonuna kadar notere ibraz edilerek kapanış tasdiklerinin yaptırılmasının unutulmaması önem arz etmektedir.

[1] Aktaş, Mehmet Ali, “İşletmelerde defterler ve Tasdik Zorunluluğu”, http://www.alomaliye.com/2007/mehmetali_aktas_defterler.htm

[2] Aktaş, Mehmet Ali, “Kapanış Tasdiki ve Önemi”, http://www.alomaliye.com/2008/mehmetali_aktas_ticari_deft_kapanis.htm

[3] Aktaş, Mehmet Ali, “Kapanış Tasdiki ve Önemi”, http://www.alomaliye.com/2008/mehmetali_aktas_ticari_deft_kapanis.htm

Yararlı Dosyalar (xls)

Ücretsiz Programlar

Free Web Counter