HANGİ BİLANÇO ŞİRKET GENEL KURULLARINCA ESAS ALINACAK, DÜZELTİLMİŞ BİLANÇO MU YOKSA TARİHİ BİLANÇO MU?

30 Mart 2005

Ali Türker PİRTİNİ

Denetçi / S.M.M.M

HANGİ BİLANÇO ŞİRKET GENEL KURULLARINCA ESAS ALINACAK, DÜZELTİLMİŞ BİLANÇO MU YOKSA TARİHİ BİLANÇO MU ?

Ülkemizde geçmişte yaşanan yüksek enflasyon mali tablolar üzerinde olumsuz etkiler yaratmış olup bu etkinin hem finansal hem de vergisel açıdan giderilmesi için bir dizi yasal düzenleme yapılmıştır. Enflasyonun mali tablolardaki etkisini gidermek için atılan bu adım çok önemli ve takdire şayan olup uluslararası muhasebe standartlarına yaklaşmamızı hatta daha iyisini yapma gayretinde olmamızı sağladı. Fakat enflasyon düzeltmesi ile ilgili alt yapı çalışmaları çok zaman aldı iş çevrelerinin, muhasebecilerin ve akademisyenlerin talepleri çok fazla dikkate alınmadı, yasayı hazırlayan birçok bürokrat daha sonra farklı görevlere atandı, geçici vergi dönemlerinin son dakikalarında açıklamalar yapıldı sonuçta bu uygulama herkesi yordu ve hatta bıktırdı.

5024 Sayılı kanunla vergi literatürüne giren enflasyon düzeltmesi ile ilgili olarak bir çok tebliğ ve sirküler yayınlandı. Fakat, hâlâ sürüncemede kalan ve açıklanması beklenen bir çok konu var. Açıklanması beklenen konuların en başında ise önümüzdeki günlerde genel kurul yapacak olan şirketlerin genel kurulda esas alacakları bilançoların hangi esaslara göre hazırlanmış olan bilançolar olacağı konusudur. Tarihi esaslara göre hazırlanmış bilanço mu yoksa enflasyon düzeltmesine tabi tutulmuş bilançomu genel kurullarda esas alınacak ve kâr dağıtımına tabi tutulacak. Bu konuyla ilgili olarak yetkililerce (Maliye Bakanlığı, Sanayi ve Ticaret Bakanlığı, TURMOB gibi ) henüz yapılmış bir açıklama bulunmamaktadır.

Esasen 5024 Sayılı Kanun çıkarılırken eş zamanlı olarak Türk Ticaret Kanunu’nda da düzenleme yapılıp enflasyon düzeltmesine tabi tutulmuş mali bilançolarla ticari bilançoların birkaç küçük fark haricinde bütününde aynı esaslara göre kabul görmesi sağlanabilirdi. Ve böylelikle kâr dağıtımı dahil bir çok konu açıklığa kavuşabilirdi. Bizce bu husus göz ardı edilmemeliydi. Şimdi tüm şirketler bu konuya açıklama getirilmediği için genel kurullarını bekletme kararı içindeler.

Uygulama esnasında 31.12.2003 Tarihli enflasyon düzeltmesine tabi tutulmamış bilançoda geçmiş yıl kârı oluşmuş iken enflasyon düzeltmesine tabi tutulmuş bilançoda enflasyon düzeltmesi sonucunda zarar oluşabilmekte. Kâr dağıtımı sırasında bu konu çok önemlidir. Enflasyon düzeltmesi sonucunda oluşmuş olan bu zarar, kâr dağıtımında dikkate alınacak mıdır?

5024 Sayılı kanunun geçici 25 maddesinin g bendinde ki açıklamada “ 31.12.2003 tarihli bilançonun düzeltilmiş aktif toplamından düzeltilmiş sermaye, düzeltilmiş hisse senetleri ihraç primleri ve düzeltilmiş hisse senedi iptal kârları ile borç toplamının çıkarılması sonucu bulunan fark, geçmiş yıllar kâr/zararı hesabında gösterilir. Bu şekilde tespit edilen geçmiş yıl kârı vergiye tâbi tutulmaz, geçmiş yıl zararı ise zarar olarak kabul edilmez"

Pasif kalemlere ait enflasyon fark hesapları, herhangi bir suretle başka bir hesaba nakledildiği veya işletmeden çekildiği takdirde, bu işlemlerin yapıldığı dönemlerin kazancı ile ilişkilendirilmeksizin, bu dönemde vergiye tâbi tutulur. Ancak öz sermaye kalemlerine ait enflasyon fark hesapları kurumlar vergisi mükelleflerince sermayeye ilave edilebilir, bu işlem kâr dağıtımı sayılmaz. ” denmiştir. Ayrıca V.U.K ‘nun mükerrer 298. Maddesinde. (5228 sayılı Kanunun 9'uncu maddesiyle değiştirilen cümle)Ancak öz sermaye kalemlerine ait enflasyon farkları düzeltme sonucu oluşan geçmiş yıl zararlarına mahsup edilebilir veya kurumlar vergisi mükelleflerince sermayeye ilave edilebilir; bu işlemler kâr dağıtımı sayılmaz. hükmü getirilmiştir

Kanun hükmünden anlaşılacağı üzere vergi matrahının hesaplanması sırasında enflasyon düzeltmesi sonucunda oluşmuş olan bu zarar (geçmiş yıl zararı ) dikkate alınmayacak. Fakat Ticari bilançoya göre kâr dağıtımı sırasında safi kâr hesaplanırken enflasyon düzeltmesi sonucu oluşan bu zarar indirim konusu yapılacak mı ? Türk Ticaret Kanunu’na göre safi kâr hesaplanırken geçmiş yıl zararları indirim konusu yapılır. Fakat Türk Ticaret Kanunun hazırlandığı dönemlerde mali tablolar üzerinde enflasyon etkisi yok idi ve dolayısıyla enflasyon düzeltmesi sonucu oluşmuş olan geçmiş yıl zararları da yoktu.

Sermaye Piyasası Kurulu bu tartışmayı kendi içerisinde çözmüş durumda S.P.K enflasyon düzeltmesi sonucunda oluşan geçmiş yıl zararlarının dağıtılabilecek kâr rakamı bulunurken indirim kalemi olarak dikkate alınması esasını kabul etmiştir. S.P.K konuyla ilgili kararını 29-12.2003 –02.01.2004 tarihli 2003/ 63 sayılı haftalık bülteninde açıklamıştır.

S.P.K konuyla ilgili ikinci açıklamasını 08.03.2004-12.03.2004 tarih ve 2004 / 10 Sayılı haftalık bülteninde yapmıştır. Bu bültende S.P.K ‘ya tabi şirketlerce kar dağıtımı esnasında hangi karın esas alınacağı ortaya konmuştur.

“Seri XI No 25 Sayılı Tebliğ ve bu Tebliğin geçici 1. maddesi uyarınca kabul edilen Uluslar arası Finansal Raporlama Standartları UFRS çerçevesinde düzenlenecek mali tablolar üzerinden yapılacak kar dağıtımında Seri XI No 25 Sayılı Tebliği/ UFRS hükümleri çerçevesinde hazırlanan konsolide olmayan mali tablolarda yer alan kâr esas alınır.”

“ Seri XI, No:1 ve Seri XI No :20 Tebliğleri çerçevesinde düzenlenecek mali tablolar üzerinden yapılacak kâr dağıtımında Seri XI No 1 sayılı tebliğ çerçevesinde tarihi maliyet esasına göre düzenlenen mali tablolar ile enflasyon göre düzeltilmiş mali tablolarda yer alan net dönem kârı üzerinden net dağıtılabilir kârlar tespit edilerek tarihi maliyetli mali tablolara göre hesaplanan net dağıtılabilir kâr ile enflasyona göre düzeltilmiş mali tablolara göre hesaplanan net dağıtılabilir kâr rakamından düşük olanı esas alınır ”

Yukarıda SPK tarafından yapılmış olan bu açıklamanın eğer önümüzdeki günlerde konuyla ilgili bir yasal düzenleme ya da bir açıklama yapılmaz ise genel kurul yapacak olan tüm şirketler içinde emsal teşkil edeceği kanaatindeyiz.

Yapılan açıklamalar ışığında tarihi maliyetlere göre hazırlanmış bilançodaki net dağıtılabilir kâr rakamıyla enflasyon düzeltmesine tabi tutulmuş bilançodaki net dağıtılabilir kâr rakamı karşılaştırılarak hangi kâr rakamı düşük çıkıyor ise o bilançonun kâr dağıtımına konu edilmesi gerekecektir.