ARAŞTIRMA GELİŞTİRME (AR-GE) GİDERLERİNDE ESKİ ve YENİ TEŞVİK SİSTEMİ      

Sitemizi Tavsiye Etmek İster misiniz?

28.09.2004

Altar Ömer ARPACI

Maliye Bakanlığı

Gelirler Kontrolörü

altararpaci@yahoo.com

ARAŞTIRMA GELİŞTİRME (AR-GE) GİDERLERİNDE ESKİ ve YENİ TEŞVİK SİSTEMİ

Kurumlar Vergisi Kanununun 5228 sayılı Kanunla değişmeden önce 4842 sayılı Kanun ile değişik 14’üncü maddesini 6 numaralı bendine göre, mükelleflerin, yıl içinde yaptıkları kendi araştırma ve geliştirme harcamaları tutarını geçmemek üzere ilgili dönemde ödemeleri gereken yıllık kurumlar vergisinin % 20'sinin kanuni süresinde tahsilinden vazgeçilerek, bu orana isabet eden vergi üç yıl süre ile faizsiz olarak ertelenebilir. Ertelenen bu vergi üç yıl içinde kurumlar vergisinin ödenme süreleri içerisinde eşit taksitler halinde ödenir. Vergi ertelemesini öngören maddelerde ertelemeden yararlanabilecek olan mükellefler için herhangi bir sınırlama öngörülmemiştir. Bu nedenle Ar-Ge harcaması niteliğinde harcama yapan bütün tam veya dar gelir ve kurumlar vergisi mükelleflerinin yararlanması mümkündür.

Bu erteleme ile ilgili usul ve esasları belirleme yetkisi Maliye Bakanlığı’na verilmiştir. Maliye Bakanlığı da konu hakkında 31, 40 ve 67 seri no’lu Kurumlar Vergisi Tebliğlerinde açıklamalarda bulunmuştur. Buna göre;

Bu haktan yararlanmak isteyen mükelleflerin ilgili yıl kurumlar vergisi beyannamesinin verilme süresinden önce aşağıda belirtilen hususları tevsik eden belgeleri dilekçelerine ekleyerek Maliye Bakanlığı’na (Gelirler Genel Müdürlüğü’ne) başvurmaları gerekmektedir.

- İşletme içinde kurulan araştırma ve geliştirme ünitesinin amaçları,

- Araştırma ve geliştirme ünitesinde çalışan personelin sayısı ve eğitim durumu,

- Araştırma ve geliştirme faaliyeti ile ilgili projeler,

- Varsa araştırma ve geliştirme ünitesine ait yatırım teşvik belgesinin noterden onaylı bir örneği.

Bakanlık, bu kurumların araştırma ve geliştirme faaliyetlerine ilişkin müracaatlarını, yeni teknoloji arayışına yönelik olup olmadığı açısından incelenmek üzere, TÜBİTAK’a ve/veya üniversitelerle, kurumun araştırma yaptığı konuda uzmanlaşmış kuruluşlara intikal ettirecektir. Araştırma ve geliştirme faaliyetinde bulunanların ertelenecek gelir veya kurumlar vergisi tutarı ilgili dönemde ödemeleri gereken kurumlar vergisinin % 20’sidir. Ancak, bu tutarın yapılan araştırma ve geliştirme harcaması tutarından yüksek olması halinde erteleme harcama tutarı ile sınırlı olacaktır.

Diğer taraftan Bakanlık vergi ertelemesi talebinde bulunan kuruma, yıl içinde yaptığı yeni teknoloji arayışına yönelik araştırma ve geliştirme harcamaları tutarının % 0,5’ini (binde beşini) incelemeyi yapacak ilgili kuruluşun veznesine yatırması için ayrıca bir yazı gönderecektir. Ancak, araştırma ve geliştirme harcamalarının % 0,5’ i oranında hesaplanan söz konusu tutar 1999 yılı kazançları için 2,5 milyar lirayı hiçbir şekilde aşamayacaktır. Daha sonraki yıl kazançları ile ilgili olarak vergi ertelemesi başvurularında esas alınacak azami tutarın, bir önceki yıl için belirlenen yeniden değerleme oranı ile değerlenmesi suretiyle hesaplanacak olup, bu hesaplamada 100 milyon liraya kadar olan küsuratların dikkate alınmayacaktır. Buna göre, 2004 yılı kazançları ile ilgili olarak dikkate alınması gereken azami tutarın hesabı aşağıdaki tabloda yer almaktadır.

Söz konusu meblağın incelemeyi yapacak olan kuruluşun veznesine ödenmesinden sonra bu kuruluş, kendi uzmanları veya görevlendireceği başka kuruluşlara ait uzmanlar marifetiyle gerekli incelemeleri yaptıracak ve inceleme sonucu düzenlenen ekspertiz raporunun bir örneğini, görüşünü de belirtmek suretiyle kurumlar vergisi beyanname verme süresinden önce Maliye Bakanlığı’na gönderecektir.

Maliye Bakanlığı, söz konusu ekspertiz raporunun ve ilgili kuruluşun görüşünün olumlu olması halinde, kurumun yıl içinde yaptığı ve ekspertiz raporunda yeni teknoloji arayışına yönelik olduğu belirtilen araştırma ve geliştirme harcamaları tutarını geçmemek üzere, ilgili dönemde ödemesi gereken kurumlar vergisini üç yıl içinde dokuz eşit taksitte ödemek üzere erteleyebilecektir. Örneğin 2000 yılına ait ertelenen kurumlar vergisi 2001, 2002 ve 2003 yıllarının Nisan, Temmuz ve Ekim aylarında olmak üzere dokuz eşit taksitte ödenecektir .(sözkonusu yıllardaki ödeme süreleri göz önüne alınmıştır.) Ertelenecek verginin hesabında yıllık beyan esnasında hesaplanan verginin mahsuplardan (geçici vergi ve varsa tevkif edilmiş vergiler) önceki tutarın esas alınacağı göz önünde bulundurulmalıdır.

Son olarak dikkate alınması gereken husus ise; 4842 ve 5035 sayılı Kanunlar ile kurumlar vergisi ödeme süresinde değişiklik yapılarak kurumlar vergisinin 3 taksit halinde ödenme esası kaldırılmıştır. Paralel düzenleme de Kurumlar Vergisi Kanununun 14/6 maddesinde yapılarak maddedeki “ödenme taksitleri ile birlikte eşit taksitler halinde ödenir” ibaresi “ ödenme süreleri içerisinde eşit taksitler halinde ödenir” şeklinde değiştirilmiştir. Maddedeki değişiklik 1.1.2004 tarihinde yürürlüğe girdiğinden dolayı bu tarihten sonra yapılacak AR-GE harcamalarına ilişkin ertelenen vergi 3 eşit taksitte ödenecektir.

5228 sayılı Kanunun genel gerekçesinde şu şekilde açıklama yapılmıştır. “ Teknoloji alanında yeterli gelişmenin sağlanamıyor olması, ülkemiz ekonomisi için öncelikle önemli bir kaynak aktarımı sonucunu doğurmakta sağlıklı ekonomik büyümeye imkân vermemektedir. Araştırma ve geliştirme harcamalarının düşük düzeyde kalması teknoloji geliştirme alanındaki yetersizliğimizin en önemli nedenidir. Bu türden harcamaların özel sektör tarafından yapılmasını teşvik etmek için öteden beri faizsiz vergi ertelemesi formunda uygulanan teşvik, enflasyon ve buna paralel olarak faiz oranlarının düşmesi nedeniyle önemini kaybetmiştir. Bu nedenle bu teşvik unsuru yeniden düzenlenerek yapılan harcama tutarına bağlı olarak daha etkin bir sistem getirilmiştir.”

Araştırma ve geliştirmeye yönelik faaliyetleri teşvik etmek amacıyla vergi sistemimizde yer alan vergi ertelemesine yönelik düzenleme önce üçer aylık kazançlar üzerinden geçici vergi alınması uygulamasına geçilmesi ve özellikle enflasyon oranının önemli ölçüde aşağıya çekilmesi ile teşvik edici niteliğini önemli ölçüde kaybetmiştir.

Ülkemizin kalkınmasında ve uluslararası rekabet gücümüzün artırılmasında araştırma ve geliştirmeye yönelik harcamaların gayri safi millî hasıla içindeki payının artırılması büyük önem taşımaktadır. Bu nedenle araştırma ve geliştirme harcaması yapan özel sektör kurumlarının bu alandaki çabalarının desteklenmesi için etkisi azalmış olan vergi ertelemesi teşviki kaldırılarak yerine araştırma ve geliştirmeye yönelik harcamaların % 40'ının beyan edilen gelirden indirilmesine olanak sağlayan bir düzenleme yapılmaktadır.

Araştırma ve geliştirme harcamaları niteliklerine göre, muhasebe uygulamaları çerçevesinde, doğrudan veya amortisman yoluyla gider olarak kaydedilmek suretiyle kurum kazancının tespitinde dikkate alınmaktadır. Yine kurumların araştırma ve geliştirme departmanlarında kullandıkları amortismana tâbi iktisadî kıymetler, diğer şartları da taşımaları kaydıyla, yatırım indirimi uygulamasından yararlanmaktadır. Getirilen Ar-Ge indirimi uygulaması ile, ilgili dönemde gider kaydedilen Ar-Ge harcamalarına ilave olarak bunların % 40'ının ilgili dönemde beyan edilen gelirden indirilmesine imkân sağlanmaktadır.

Kapsama sadece işletme içi araştırma ve geliştirme faaliyetlerine yönelik harcamalar girmektedir. Bu yönüyle Ar-Ge faaliyetlerine yönelik olarak 4691 sayılı Teknoloji Bölgeleri Kanununda yer alan teşvik edici düzenlemenin bir tamamlayıcısı niteliğindedir.