VERGİ DAİRESİ ÜZERİNDEKİ BÜROKRATİK YÜK

2 Kasım 2004

Altar Ömer ARPACI

Maliye Bakanlığı

Gelirler Kontrolörü

VERGİ DAİRESİ ÜZERİNDEKİ BÜROKRATİK YÜK

Vergi dairesi, mükellefi tespit eden, vergi tarh eden, tahakkuk ettiren ve tahsil eden dairedir. Kayıtdışı ekonominin gündemimize karabasan gibi çöktüğü şu günlerde yine vergi dairesinin öne çıkan görevi, mükellefleri ve mükellefiyetle ilgili maddi olayları, kayıtları ve mevzuları araştırmak ve tespit etmektir. Bu görevlerin hakkıyla yerine getirilmesinde iki temel unsur vardır. Birincisi yetişmiş eleman ikincisi ise zamandır. Eleman yetiştirmenin de zaman aldığı göz önünde bulunursa en önemli unsurun zaman unsuru olduğunu söyleyebiliriz. Bununla birlikte aşağıda sayılan sicile yönelik tasdik işlemleri önemli ölçüde mesai harcanmasına sebep olmaktadır.

-	Bağ-Kur Müdürlüğünce gönderilen bilgi formlarında adı geçen kişilerin mükellefiyet kaydı olup olmadığı, var ise işe başlama ve terk durumları,
-	S.S.K’ca gönderilen yazılara mükellefiyet kaydı olup olmadığı, var ise işe başlama ve terk durumları,
-	Yeşil kart uygulamasıyla ilgili işlemlerde adı geçenlerin sağlık hizmetlerinden yararlanabilmeleri için mükellefiyet kaydı olup olmadığı,
-	Esnaf ve Kefalet Kooperatiflerinden kredi çekmek isteyenlerin mükellefiyet kayıtları bulunup bulunmadığı,
-	Trafik Tescil Şube Müdürlüğünce ticari plaka alacakların başka bir işten dolayı mükellefiyet kaydı olup olmadığı,
-	Mahkemelerce gönderilen yazılarda adı geçenlerin mükellefiyet kayıtları bulunup bulunmadığı,
-	Kredi Yurtlar Kurumundan kredi almak isteyen öğrencilerin velilerinin mükellefiyet kayıtları bulunup bulunmadığı,
-	Doğrudan Gelir Destekleme Fonu için adı geçenlerin mükellef olup olmadıkları,
-	Mağdur asker yakınları anne baba eş ve çocukları ile ilgili mükellefiyet kayıtları olup olmadığı,
-	2022 sayılı Kanun gereği adı geçen şahısların mükellefiyet kayıtları olup olmadığı.

Yukarıda sayılanlar yoğunluğu teşkil eden ve sık tekrarlanan tasdik işlemleridir. Bunların dışında daha az tekrarlanan ve vergi dairesinin bulunduğu yöreye göre değişen benzer tasdik işlemleri de vardır. Bu işlemler vergi dairelerinin mutad işlerini dahi sekteye uğratmaktadır. Halbuki kayıt dışı ekonomiyle mücadelenin gündemde olduğu şu günlerde vergi dairelerine düşen, mutad vazifelerini en iyi şekilde yerine getirmek ve ekstra vazifelerle uğraşmak olmalıdır. Bunun yolu da yukarıda sayılan tasdik işlemlerinin internet, intranet gibi teknoloji ağıyla (vatandaşında vergi dairesine gelmeden) yerinde halledilmesidir. Böylelikle hem vergi dairesine ekstra zaman kalacak hem de vatandaşa bir hizmet olacaktır. Devletin, vatandaşların ihtiyacını karşılarken bunu ağ(network) ortamında karşılıklı olarak yapması, bürokrasi ve mesai engelleri olmadan her yerde ve her zaman, etkin ve verimli olmasını sağlayacaktır. Bu şekilde büyük ölçüde zaman ve maliyet tasarrufu sağlanmış olacaktır. Aslında benzer uygulama 2001 yılında Maliye Bakanlığı ile Gümrük Müsteşarlığı arasında yapılmıştır. 2001/4 Sıra No’lu Katma Değer Vergisi İç Genelgesi şu şekildedir.

“Bilindiği üzere 2001/1 Sıra No’lu Katma Değer Vergisi İç Genelgesinde, gümrük beyannamelerinin “vergi dairelerince bir yazı ile doğrudan ilgili gümrük idaresinden istenilmek ve gümrük idaresince de doğrudan vergi dairesine cevap verilmek suretiyle" teyit edileceği belirtilmiştir.

Ancak, mükelleflerin ihracat işlemlerine ilişkin bilgilerin doğru, sağlıklı ve kısa sürede takibi amacıyla gümrük beyannamelerine ilişkin bilgilerin Gümrük Müsteşarlığı tarafından Bakanlığımıza verilmesi ve gümrük beyannamelerinde yer alan kimlik bilgilerinin doğruluğunun tespiti için de mükelleflerin sicil bilgilerinin Bakanlığımız tarafından Gümrük Müsteşarlığına manyetik ortamda “text file olarak” verilmesi hususunda Bakanlığımız ile sözü edilen Müsteşarlık arasında 16.2.2001 tarihinde protokol imzalanmıştır.

Gümrük Müsteşarlığınca manyetik ortamda verilen bilgilerin vergi daireleri otomasyonu (VEDOP) projesi çerçevesinde vergi dairelerinin kullanımına açılması ile birlikte, gümrük idareleri ile (2001/1 Sıra No’lu Katma Değer Vergisi İç Genelgesinde belirtildiği şekilde) yazışma yapmadan, (VEDOP) sorgulama sonuçlarına göre teyit alınmasına imkan sağlanmıştır.

Sorgulama sonuçları bilgisayar çıktısı alınarak muhafaza edilecek ve gerekli görülmedikçe veya Bakanlığımızca aksine talimat verilmedikçe gümrük idarelerinden ayrıca yazılı teyit alınmayacaktır.”

Yukarıda yer alan benzer uygulamanın öncelikle vergi mahremiyeti kuralı da ihlal edilmeden, Maliye Bakanlığı ile sosyal güvenlik kuruluşları, Sağlık Bakanlığı ve Kredi ve Yurtlar Kurumu arasında sağlanmalı, zamanla diğer kamu kuruluşlarına da yaygınlaştırılmalıdır. Şu anda hayata geçirilmeye çalışılan MERNİS projesinde de yukarıda yer alan husus gözden uzak tutulmamalıdır. Yoksa yapılan tüm çalışmalar, var olan bürokrasiye ilaveten teknolojik bürokrasi getirmekten öteye geçemez.