|
05 Aralık
2005
Levent
GENÇYÜREK
Maliye Başmüfettişi
9
Eylül Üniversitesi İşletme Fakültesi Öğretim Görevlisi
gencyurek@yahoo.com
ÜCRETLERDE VERGİ İNDİRİMİ
Uygulamada vergi iadesi olarak
adlandırılan “ücretlerde vergi indirimi”, Gelir Vergisi Kanununun Mükerrer
121 inci maddesine göre uygulanmaktadır. Ücretlerde Vergi İndirimi’ni
(yaygın
deyim ile vergi iadesi) özetlemeye çalışalım:
1-Vergi İadesinden Yararlanacak Olanlar
Ücretlilerde vergi indiriminden, gerçek
usulde gelir vergisine tabi ücretliler faydalanacaklardır. Ayrıca, Türkiye
Büyük Millet Meclisi, il genel meclisi ve belediye meclisi üyeleri ile özel
kanunlarına veya idari kararlara göre kurulan daimi veya geçici bütün
komisyonların üyeleri,Bilirkişiler, resmi arabulucular, eksperler, spor
hakemleri ve her türlü yarışma jürisi üyeleri ve transfer ücreti veya sair
adlarla ücret alan sporcular, elde ettikleri gelirin ücret sayılması dolaysıyla
vergi iadesinden yararlanır
Birden
fazla işverenden ücret elde edenler, aldıkları ücrete göre vergi iadesine
ilişkin bildirimi her işverene ayrı ayrı verecektir.
2-Vergi
İadesine Konu Harcamalar
Gerçek usulde gelir vergisine tabi ücretlinin kendisine, eş ve
çocuklarına ait eğitim ,sağlık, gıda, giyim ve ikamet edilen konuta ait
harcamalar vergi iadesine konu olabilir.Bu harcama gruplarını şu şekilde
özetleyebiliriz:
a-Eğitim Harcamaları
Eğitim ve öğretim kurumları ile anaokulu, kreş ve dershanelere eğitim
amacıyla yapılan ödemeler, kurs ücretleri, fotokopi, kitap ve kırtasiye alımları
için yapılan harcamalar, ehliyet almak için sürücü kurslarına yapılan ödemeler
ve fatura verebilen yurtlara ödenen ücretler ile spor okullarına ödenen bedeller
vergi iadesine konu olur.Ayrıca, Serbest meslek makbuzu ile belgelendirilen özel ders ücretleri, Kurumlar
Vergisine tabi Özel üniversitelere ödenen ve karşılığında fatura v.b belge
alınan kayıt, kitap parası, okul ücreti,kayıt harcı v.b. vergi iadesinde kullanılır.
Okullara gidiş geliş hizmeti veren
mükelleflere ödenen servis ücretleri, eğitim kurumlarınca öğrencilere yönelik
olarak satılan dergiler (Anadolu liseleri,üniversiteye veya yabancı dil
hazırlık dergileri, v.b), okul ve beslenme çantaları da bu kapsamdadır. Ancak,
Gazete, dergi ve mecmua alımları gibi harcamalar eğitim giderleri kapsamına
girmediğinden vergi iadesine konu olmaz.
Eğitim amaçlı olarak yapılan, piyano,
bilgisayar, bilgisayar CD ve disketleri ile internet harcamalarının eğitim
gideri olarak vergi iadesine konu olması, ancak eğitim amaçlı olmayan söz
konusu harcamaların kapsama dahil edilmemesi gerekir.
Milli Eğitim Bakanlığına bağlı okulların
okul aile birliğine veya okul koruma derneğine yapılan bağışların, okul aile
birliği ve okul koruma derneğinin kurumlar vergisinden muaf olmaları ve
bunların Vergi Usul Kanununa göre fatura v.b belgeleri verememeleri nedeniyle,
buralara yapılan harcamalar vergi iadesinde kullanılamaz.
Vergi iadesinin söz konusu olması için,
belgeyi düzenleyen kişi, kurum veya kuruluşların, gelir veya kurumlar vergisine
tabi olması gerekir. Bu nedenle de, özel okul işletmeciliği nedeniyle kurumlar
vergisinden muaf olan vakıf, dernek ve üniversiteler tarafından verilen belgeler yıllık vergi
iadesinde geçerli değildir.
b-Sağlık
Harcamaları
Ücretlilerin yaptığı ilaç masrafı, sağlık
malzemesi ve hastane giderleri ile muayene, tahlil, ameliyat, fizik tedavi ve
diş protez ücretleri, Doktor raporuna dayalı gözlük ve lens alımları (sağlık
raporu ile alınan güneş gözlüğü dahil) , doktor raporu ile gerekli görülen cilt
sağlığı ürünleri ile engellinin kullanacağı
arabalar vergi iadesine konu olur. Ancak, diş macunu ve diş fırçası gibi
giderler Maliye Bakanlığınca sağlık harcaması olarak kabul edilmediğinden,
vergi iadesinde kullanılamaz.
Sağlık Bakanlığına ve Üniversitelere bağlı hastaneler
veya bunların döner sermayelerine yapılan sağlık harcamaları; söz konusu
hastanelerin Kurumlar Vergisinden muaf olması ve Vergi Usul Kanununda yer alan
belgelerden verememesi nedeniyle, vergi iadesine konu olamayacaktır.
Ücretlinin vergi iadesine konu olan sağlık
harcamalarının bir kısmının işverenlerce karşılanması halinde, ücretlinin
sadece kendisinin karşıladığı tutar vergi iadesi için kullanılacaktır . Özel
hastaneler veya özel muayenehaneler tarafından verilen belge asılları,
ücretlilerin kendilerine ödeme yapılabilmesi için işverene ibraz edileceğinden,
ücretli tarafından karşılanan sağlık giderlerine ilişkin belgelerin ayrı, iş
verenlerce karşılanan sağlık giderlerine ilişkin belgelerin ise ayrı verilmesi
gerekmektedir.
c-Gıda
Harcamaları
Gıda giderlerinden, sigara, alkollü içkiler ve bira
hariç, her türlü yiyecek ve içecek için yapılan harcamalar vergi
iadesinde kullanılır.Bu harcamaların market, bakkal, alış-veriş merkezi, lokanta,
kafeterya veya kantinde yapılması mümkündür.
Otel, Motel, Tatil Köyü,Pansiyon gibi konaklama
tesislerinden alınan belgelerde, yiyecek ve içecek giderleri ile konaklama
giderlerinin ayrı ayrı gösterilmesi şartıyla, yiyecek ve içecek giderleri vergi
iadesine konu olabilir. Ancak, alınan belgelerde yiyecek, içecek ve konaklama
giderlerinin ayrı ayrı değil de toplu olarak gösterilmesi durumunda, ne
kadarının gıda harcaması olduğu bilinemeyeceğinden, bu belgede yazılı tutarın
vergi iadesine konu olması mümkün değildir.
Evlerde beslenen hayvanların tüketimi için alınan yem,
mama vb gıda maddeleri ile temizlik maddelerine ait harcamalar vergi iadesinde
kullanılamaz.
d-Giyim
Harcamaları
Kumaş, hazır elbise, ayakkabı, şapka, iç çamaşırı,
çorap, kemer, eldiven, gelinlik, deri giyim vb. giyime ilişkin malların satın alınması için yapılan
harcamalar yanında söz konusu giyim giderlerine ilişkin dikim, tamir, boyama ve
onarım gibi harcamalar da vergi iadesinde
kullanılabilir.Ayrıca, giyim eşyaları ile ilgili kuru temizleme giderleri ve
bunların temizletilmesi amacıyla alınan temizlik maddelerine (Deterjan, çamaşır
suyu ve sodası vb hariç) ilişkin harcamalar ,vergi iadesinin kapsamı
içersindedir.
Çanta, bornoz ve havlu gibi giderler giyim
eşyası sayılmadığından, bunlara ilişkin harcamalar vergi iadesinde
kullanılamaz. Halk arasında “manifatura” olarak adlandırılan harcamalar, alınan
belgede kumaş alımına ilişkin olduğu
yazılmak şartı ile vergi iadesine konu olur.
e-Kira
Harcamaları
İkamet edilen konut için yapılan
kira ödemelerinin tamamı ücretliler tarafından vergi iadesinde kullanılabilir.
Kiranın aylık,üç aylık veya yıllık peşin ödenmesinin bir önemi yoktur. Ancak, kira
ödemesinin kapsadığı dönemin belgede gösterilmesi gerekir. Çünkü, ertesi yıla
ilişkin bir ödeme var ise, bu tutarın içinde bulunan yılın vergi iadesinde
kullanılması mümkün değildir. Mülk sahibinin söz konusu kira gelirine ilişkin beyanname
verip vermemesi veya vergisini ödeyip, ödememesi ücretlinin vergi iadesinden
yararlanmasını etkilemez.
Otel, Tatil Köyü, Pansiyon gibi konaklama
yerleri ikamet edilen konut kapsamına girmediğinden bu tür yerlere ödenen
konaklama giderleri vergi iadesinde dikkate alınmaz. Ancak, yurtlar öğrenci
için ikamet edilen yer olarak kabul edildiğinden, fatura v.b belge verebilen
özel yurt konaklama bedelleri (devlet yurtları mükellef olmadığından kapsam
dışı) ücretli tarafından vergi
iadesinde kullanılır.Ücretlilin çocuğunun oturduğu konuta ilişkin kira giderleri de vergi iadesi
kapsamındadır.
Gerçek kişilerden yapılacak kiralamalarda,
kira kontratının(noter tasdikli olma şartı yok) bir fotokopisi ile mal sahibinden alınacak kiranın
ödendiğini ilişkin bir belge veya banka dekontu vergi iadesi için yeterli
olacaktır. Kira kontratı fotokopisinde yer alan ve kiranın ödendiğini gösteren bölümünün, ödenen kira
tutarı da yazılmak şartı ile mülk sahibi tarafından imzalanması durumunda da,
vergi iadesinden yararlanılır.
İnternet ortamında yapılan kira ödemesi sonucu para transferini yapan
bankaların göndermiş olduğu banka dekontu vergi iadesinde kullanılabilir. Ancak,
paranın, kimin adına ve ne amaçla yatırıldığına ilişkin bilgileri içermeyen
bilgisayar dökümleri veya bankamatik
fişlerine dayanarak, kira ödemelerine ilişkin vergi iadesinden yararlanılamaz.
Kamu Kuruluşlarına ait lojmanlar için
oturanlarca ödenen kiralar, bu kuruluşların mükellef olmaması ve fatura v.b
belge verememesi dolaysıyla vergi iadesine konu olmaz. Ancak, kurumlar
vergisine tabi olan iktisadi kamu müesseseleri ve diğer müesseselere ait lojman
kiralarının, bu müesseselerin kira alımları karşılığında fatura vermeleri
halinde,vergi iadesinde kullanılması mümkündür.
3-Vergi İadesine Konu Olmayan Harcamalar
Vergi İadesi kapsamına girmeyen
harcamaları şu şekilde özetlemek mümkün:
-Yurtdışı eğitim ve öğretim harcamaları,
-Aslı olmayıp fotokopisi (satıcı
tarafından onaylanmış olsa bile) bulunan belgelere dayanılarak yapılan
harcamalar,
-Karşılığında “kurumlar vergisinden muaftır” ifadesi taşıyan belge veya
yazar kasa fişi verilen harcamalar,
-Kilit, tel, çivi, pense, çekiç gibi her
türlü hırdavat malzemesi, park ve oto yol ücretleri, otomobil tamir bakım
giderleri,
-Televizyon, buzdolabı, fırın, bilgisayar,
kol ve duvar saati v.b her türlü dayanıklı tüketim malları, mobilya ve
mefruşat, yatak ve örtüsü, yorgan, yastık, perde, battaniye, her türlü halı,
kilim gibi yer döşemesi,
- Her türlü kadın ve erkek tuvalet ve ıtriyat
madde ve malzemesi ile kozmetik maddeleri, parfüm, çocuk bezi, hijyenik ped, yara
bandı, diş fırçası ve diş macunu giderleri,
-Çiçek alımları, kuaför ve berberlere
ödenen ücretler, fotoğraf filmi ve tap ücreti, eğitim gideri niteliğinde
olmayan fotokopi ücretleri, ampul ve pil alımları,
-Plak, teyp ve video kaset alımları ile
bunların kiralanması karşılığında ödenen ücretler, konutların boya ve badana
giderleri ile duvar kağıdı giderleri,elektrik ve su tesisatı için yapılan
ödemeler,billuriye ve zücaciye
harcamaları,
- Çocuk oyuncakları, havlu, çarşaf,
nevresim, lastik eşya , çanta, valiz , tüp gaz giderleri,
-İkamet edilen konuta ait yakacak
giderleri (odun, kömür, fuel-oil, gazyağı alımı) ile bunların nakliyesi için
yapılan giderler, vekalet ücretleri,yolcu ve yük taşıma giderleri,
-Otel, motel ve pansiyonlara ödenen
konaklama ücretleri,tiyatro, sinema, konser salonu, plaj, yüzme havuzu giderleri
(eğlence dinlenme giderleri),ziynet ve süs eşyaları ile temizlik madde ve
malzemesi alımları,
4-Harcamaların Tutarına İlişkin Sınır
Vergi iadesine konu olan harcamaların,
ticari teamüllere uygun olması ve gerçek harcamaları yansıtması gerekir.
Örneğin, bir ücretlinin gıda harcaması kapsamına giren 2 ton pirinç, 300 adet
tavuk, 80 kasa portakal alımına
ilişkin, gerçek harcamayı yansıtmayan ve ücretlinin gelirleriyle orantılı
olmayan belgeleri, vergi iadesine konu olmaz. Diğer taraftan, sünnet, düğün,
nişan gibi törenler dolaysıyla yapılan yiyecek ve içecek harcamaları,
ücretlinin kendisi, eşi ve çocukları dışında diğer kişilere karşı yapılmış bir
harcama söz konusu olduğundan, vergi iadesine konu olmaz.
5-Vergi
İadesinin Ücretliye Faydası
Ücretlinin,
yıllık vergi matrahını aşmamak şartı ile yapmış olduğu harcamaların 3.300 YTL kadar % 8’i,
6.600 YTL’nin 3.300 YTL’si için
% 8’i, aşan kısmı için % 6’sı, 6.600 YTL’den fazlasının ise 6.600 YTL’si için % 7’si, aşan kısmı
için % 4’ü oranında hesaplanacak olan tutar, ertesi yılda ödeyeceği gelir
vergisinden mahsup edilmek veya işverenler aracılığı ile kendisine nakden iade
edilmek suretiyle, ekonomik bir avantaj sağlanmaktadır.Buna göre, yıllık vergi
matrahı olan 10.000 YTL’nin tamamı kadar belge toplayan bir ücretli, 6.600 YTL için 462 YTL, kalan 3.400 YTL
içinde 136 YTL olmak üzere toplam 598 YTL vergi iadesi alacaktır.
6-Vergi İadesi İçin Yapılması Gerekenler
Ücretli,
yıl içersinde kendisi, eşi ve çocuklarına ait Türkiye’de yapılmış olup (Kuzey
Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’de dahil yurt dışında yapılan harcamalar kapsam dışı)
fatura, serbest meslek makbuzu, perakende satış fişi veya yazar kasa fişi ile
belgelendirilmiş olan Eğitim, Sağlık, Gıda., Giyim ve Kira harcamalarından,
yıllık vergi matrahı toplamını aşmayan kısmını , YTL üzerinden “Ücretlilere
Vergi İndirimine Ait Bildirim”i
doldurmak suretiyle en geç 20 Ocak 2006 Cuma akşamına kadar halen
çalıştığı veya en son çalışmış olduğu işverenine verecektir.
Aynı belgede vergi iadesine konu olan ve
olmayan harcamaların bulunması durumunda, vergi iadesine tabi olmayan harcama
tutarı belge toplamından düşülerek (KDV dahil tutar), kalan kısım indirime konu
olacak harcama tutarı olarak yazılacaktır.Aynı harcama belgesinde, vergi
iadesine konu olan birden fazla harcama çeşidinin olması halinde (gıda ve giyim
gibi), vergi iade zarfında, miktarı yüksek olan harcama belgesine ait gruba dahil edilecektir.
7-Eş ve Çocuklara Ait Belgeler
Vergi iadesinde, aile bir bütün olarak
kabul edildiğinden, harcama belgeleri eşlerden hangisi adına düzenlenirse
düzenlensin diğer eş tarafından kullanılabilir.Diğer taraftan, “çocuk” tabiri,
yaş sınırına bakılmaksızın ücretli ile birlikte oturan veya ücretli tarafından
bakılan kişileri ifade ettiğinde, başka bir şehirde okuyan çocuğuna ilişkin
giyim, gıda, sağlık, eğitim ve kira giderleri ücretli tarafından vergi iadesine
konu yapılabilir.
8-Çalışılmayan Dönemlere Ait Harcamalar
Vergi iadesinde yıl esas alındığından, ücret
gelirinin elde edildiği tarihe bakılmaksızın yıl içinde yapılan tüm harcamalar
vergi iadesine konu olur. Bu kapsamda, yıl içinde yeni işe giren, işten
ayrılan, emekli olan, ücretsiz izne ayrılan kişilere ait harcama belgelerinin,çalışılan
dönemle sınırlı olmaksızın kabul edilmesi gerekmektedir.
9-İşveren
Değiştiren, İşten Ayrılan, Emekli Olan ve Ölenlerin Vergi İadesi
Yıl içersinde
işveren değiştiren ücretli, vergi
iadesine ilişkin bildirimi ,daha önce çalıştığı işyerinde kendisine denen ücretlerin vergi matrahını, bu
matrahtan kesilen gelir vergisini ve bu vergilerin beyan edilmiş (tahakkuk
fişine bağlanmış) olduğunu gösterir bir belgeyi de ekleyerek en son çalıştığı
işverene verecektir.
Vefat eden ücretlilerin vergi iadesine konu harcamalara ait belgeleri,
varislerin biri tarafından (işverenden vergi dairesine hitaben yazılacak vefat
edenin o işyerinde çalıştığı döneme ait vergi matrahını belirten bir yazıyla
birlikte) işverenin muhtasar beyanname yönünden bağlı olduğu vergi dairesine,
vefat tarihinden itibaren 20 Ocak tarihine kadar olan süre içinde herhangi bir
tarihte verilecek ve bu belgeler üzerinde gerekli kontroller yapıldıktan sonra
belgelerin verildiği ayı izleyen ayın sonuna kadar vergi iadesi ödemesi vergi
dairesince varislere yapılacaktır.
Emeklilik nedeniyle işinden ayrılan
ücretliler, yıl içinde vergi indirimine konu mal ve hizmet alımlarına ilişkin
yaptıkları harcamalara ait belgelerini emekli oldukları işverene vereceklerdir.
Çalıştığı işyeri
iflas vb sebeplerle kapanan ve ücretli olarak başka yerde çalışmayan ücretli, “Ücretlilerde Vergi İndirimine Ait
Bildirimi” 20 Ocak tarihine kadar eski işvereninin muhtasar gelir vergisi
beyannamesi yönünden bağlı olduğu vergi dairesine verecektir.
Vergi
bildiriminin verildiği vergi dairesi; ücretlinin ilgili yılda o işyerinde
çalışıp çalışmadığı, çalıştığı döneme ilişkin ücretlerinin vergi matrahı, bu
ücretler üzerinden kesilen vergilerin muhtasar beyanname ile beyan edilip
tahakkuk ettirildiği, vergi indirimine konu harcamaların vergi indirimi
konusuna girip girmediği ve belgelerin geçerli belge olup olmadığı hususlarında
yapacağı inceleme sonucunda vergi indirimi tutarını hesaplayacak ve Mart ayı
sonuna kadar ücretliye nakden iade edecektir.
10-Vergi
İadesinde Sorumluluk
Sahte veya muhteviyatı itibariyle
yanıltıcı belgeler kullanmak, belgelerde tahrifat yapmak veya diğer suretlerle
hak ettiğinden daha fazla vergi iadesinden yararlanan ücretliden bu tutarlar
ceza, faiz ve gecikme zammı uygulanmak suretiyle geri alınır. İşverenler,
yanlarında çalıştırdıkları ücretlilerin, ücretlerinden kestikleri vergilerin
doğru olarak beyan edilip ödenmesinden sorumludur. Kesilen vergilerin eksik
beyanı dolayısıyla yapılan cezalı tarhiyatlardan işverenler sorumlu tutulur.
Ancak, ücretlilerin sahte veya muhteviyatı itibariyle yanıltıcı belge
kullandıklarının sabit olması halinde, işverenlerin bu belgelere dayanarak
eksik ödedikleri gelir vergisi için adlarına ikmalen veya re'sen tarh edilen
vergi aslı, ceza ve gecikme faizini, genel hükümler çerçevesinde ücretlilere
yansıtılabilecektir.
11-Vergi İadesinin Yıl Sonuna Kadar
Ödenememesi
Vergi iadesi, çalışanın Şubat ayından
itibaren ödeyeceği vergiden mahsup edilmesi şeklinde işlemektedir.Mahsup
işleminin ücretsiz izin v.b sebeplerle takvim yılının son ayına kadar
yapılamaması halinde kalan tutar, Aralık ayına ait muhtasar beyanname üzerinden
mahsup edilecektir. Aralık ayına ait tevkif suretiyle kesilen vergilerin vergi
indiriminden doğan ve mahsubu yapılamayan vergi alacağını karşılayamaması
halinde, kalan tutar vergi dairelerince gerekli inceleme yapıldıktan sonra
işverenler aracılığı ile hak sahiplerine nakden ödenecektir.
Buna göre, ücretsiz izinde bulunan
personelin vergi iadesine ilişkin tutarları o dönemde herhangi bir ücret
almamaları sebebiyle gelir vergilerinden mahsup edilemeyeceğinden, izin dönüşü
çalışacağı aylardan kesilen gelir vergilerinden mahsup edilmek suretiyle
ödenmesi gerekmektedir. Mahsup işleminin Aralık ayına kadar yapılamaması
halinde, kalan tutarın tamamının izin dönüşü çalışmaya başlanılan yılın Aralık
ayının sonunda hak sahibine nakden ödenmesi gerekmektedir.
|
ÜCRETLERDE
VERGİ İNDİRİMİ