TOBB-TÜRKİYE ODALAR VE BORSALAR BİRLİĞİ ÇALIŞANLARI İŞ KANUNA TABİ MİDİR?

01 Aralık 2006

Cumhur Sinan ÖZDEMİR

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı

İş Müfettişi -Ankara

TOBB-TÜRKİYE ODALAR VE BORSALAR BİRLİĞİ ÇALIŞANLARI İŞ KANUNA TABİ MİDİR?

Okuyucu gönderdiği e-mail’de Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği’nde (TOBB) çalışanların İş Kanuna tabi olup olmadığını sormuştur. Yasal düzenleme ve kanaatim aşağıda açıklanmıştır.

Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği, odalar ve borsalar arasındaki birlik ve dayanışmayı temin etmek, mesleğin genel menfaatlere uygun olarak gelişmesini sağlamak, oda ve borsa mensuplarının meslekî faaliyetlerini kolaylaştırmak, bunların birbirleriyle ve halk ile olan ilişkilerinde dürüstlüğü ve güveni hâkim kılmak üzere, meslek disiplinini ve ahlâkını korumak, ülkenin kalkınması, ekonominin gelişmesi için gerekli çalışmaları yapmak ve Kanunda belirtilen hizmetleri yerine getirmek amacıyla kurulan, tüzel kişiliğe sahip, kamu kurumu niteliğinde meslek üst kuruluşudur. Birliğin kısa adı TOBB’dur ve merkezi Ankara’dadır.

5174 sayılı kanuna [1] göre “Oda, borsa, Birlik ve bunların kurduğu teşekküllerde istihdam edilenler bu Kanunda yer alan hükümler dışında 4857 sayılı İş Kanununa tâbidir”[2].

TOBB-Personel İç Yönetmeliği[3] çalışanlarına ilişkin aşağıda özetle belirtilen düzenlemeler getirmiştir[4]:

1. İç Yönetmelik, Türkiye Ticaret, Sanayi, Deniz Ticaret Odaları ve Ticaret Borsaları Birliği Merkez ve Birliğe bağlı taşra teşkilâtında bulunan bütün personelin ödev, yetki ve sorumlulukları ile çalışma esaslarını kapsar.

2. Birlik memurlarının haftalık çalışma süresi, genel olarak, (40) saattir. Bu süre cumartesi ve pazar günleri tatil olmak üzere düzenlenir.

3. Günlük çalışmanın başlama ve bitme saatleri ile öğle dinlenme saati süresi hizmetin özelliğine göre Genel Sekreterlik Makamınca düzenlenir.Gerekli görüldüğünde personele mesai saatleri dışında da çalışma yaptırılabilir.

4. Birlik'te çalışan personele yıllık izin, mazeret izni, hastalık izni ve ücretsiz izin olmak üzere dört türlü izin verilir.

5. Birlik'te çalışan personelden hizmeti bir yıldan on yıla kadar olanlara (on yıl dahil) yılda (20) gün, on yıldan fazla olanlara (30) gün yıllık izin verilir. Bu sürenin hesaplanmasında, personelin 657 sayılı Devlet Memurları Kanununa tâbi olarak geçen hizmetleri ile Odalar ve Borsalar'da geçen hizmetleri varsa dikkate alınır. Birlik'teki hizmeti bir yılı doldurmayan personele yıllık izin verilemez.

6. Yıllık izinler birim amirinin ve Genel Sekreterlik Makamının uygun bulacağı zamanlarda toptan veya ihtiyaca göre, en çok iki kısımda kullanılabilir.İdarece, ihtiyaca binaen kullandırılmayan yıllık izinler ertesi yıla aktarılır. Birbirini izleyen iki yılın izni bir arada verilebilir. Bu takdirde önceki yıllara ait kullanılmamış izin hakları düşer. Yıllık izinler her yıl Ocak ayında izin plânına bağlanır ve Makamca uygun görülen bir mazeret olmadıkça plân dışında yıllık izin verilmez. İzinli personel, almış olduğu iznini tam olarak kullanmak zorundadır. İznini keserek geri dönemez. Ancak, idarece hizmetine ihtiyaç duyulması halinde, Genel Sekreterlik Makamınca göreve çağırıldığında geri dönmeye ve göreve başlamaya mecburdur. Yurt dışında geçirilecek yıllık izinlerde aynı usule uyulacaktır. Ancak, iznin yurt dışında geçirileceğinin önceden bildirilmesi ve Genel Sekreterliğin bu yönde onayının alınması zorunludur.

7. Aşağıdaki hallerde personel, özlük haklarına dokunulmaksızın, mazeret izni isteyebilir

Doğum İzni: Kadın personele doğum yapmasından önce üç hafta ve doğum yaptığı tarihten itibaren altı hafta müddetle doğum izni verilir. Bu süreden sonra altı ay süre ile günde bir buçuk saat süt izni verilir.

Erkek memura karısının doğum yapması sebebiyle, isteği üzerine üç gün izin verilir.

Memura isteği üzerine, kendisinin veya çocuğunun evlenmesi, annesinin, babasının, eşinin, çocuğunun veya kardeşinin ölümü halinde (5) gün izin verilir.
Yukarıda belirtilen haller dışında mazeret izni isteyen personele, bir yıl içinde toptan veya parça parça olmak üzere, Genel Sekreterlik oluru ile en çok on güne kadar mazeret izni verilebilir.Bu izin personel için bir hak olmayıp, mazeretin amirlerince yerinde görülmesi şartına bağlıdır.
O yıl içinde yıllık izin hakkı olan personele bu tür mazeret izni verilmez. Bu izinler sırasında personelin özlük haklarına dokunulmaz.

8. Birlik personeline hastalıkları halinde resmi sağlık kurullarınca verilecek raporlarda gösterilecek lüzum üzerine, ücret ve özlük haklarına dokunulmaksızın, aşağıdaki esaslar dairesinde Makam onayı ile izin verilir.

Beş yıla kadar (beş yıl dahil) hizmeti olanlara en çok üç aya kadar.
Beş yıldan on yıla kadar (on yıl dahil) hizmeti olanlara en çok altı aya kadar,
On yıl ve daha çok hizmeti olanlara en çok on iki aya kadar,
Kanser, verem ve akıl hastalıkları gibi uzun süreli bir tedaviye ihtiyaç gösteren hastalığa yakalananlara onsekiz aya kadar.
İzin süresinin sonunda hastalıklarının devam ettiği resmi sağlık kurullarının raporu ile tesbit edilenlerin izinleri bir katına kadar uzatılır. Bu sürenin sonunda da iyileşmeyen birlik personeli hakkında emeklilik hükümleri uygulanır.Bunlardan gerekli sağlık şartlarına yeniden kazandıkları resmi sağlık kurulu raporuyla tesbit edilenler, tekrar görev almak istedikleri takdirde, eski sınıf ve derecelerine, öncelikle tayin edilirler.

9. İşlerin özelliği sebebiyle, zaruri hallerde, Birlik personeline, günlük çalışma saatleri dışında yaptırılan işler, fazla çalışma olarak adlandırılır.

10. Fazla çalışma ücretinin ödenebilmesi için, çalışmanın günlük çalışma saatleri dışında veya resmi tatil günlerinde yapılmış olması şarttır.

11. Çalışma saatleri içinde ve dışında yürütülen, nöbet hizmetleri fazla çalışma sayılmaz.

12. Aylık fazla çalışma saatleri toplamı bir personel için ayda (90) saati geçemez.

13. Fazla çalışma yaptırılan personele, yaptığı fazla çalışmanın beher saatine ödenecek ücret Yönetim Kurulunca tespit edilir.

14. Birlik'te mevcut birimlerden birinde kadrolu bir göreve ilk defa atanacaklar için uygulanacak sınavları kazanarak atanan memur ve hizmetliler aday olarak göreve başlatılırlar ve bunlar "Aday Memur" olarak adlandırılırlar.

15. Adaylık süresi bir yıldan az, iki yıldan çok olamaz.

16. Adaylık süresi içinde tutum ve davranışlarında memur ve hizmetlilikle bağdaşamayacak durumları, devamsızlıkları, bilgi ve iş yapma yönünden yetersizlikleri, görevine son verilmeyi gerektiren disiplin suçu işledikleri tespit edilenlerin (adaylık sürelerinin sona ermesi beklenmeksizin) görevlerine son verilir.

17. Aday memurlar, göreve başladıkları tarihten itibaren Türkiye Odalar, Borsalar ve Birlik Personeli Sigorta ve Emeklilik Sandığına üye kaydettirilirler.

Değerlendirme:

a. 5174 sayılı Kanunu’nun yürürlüğe girdiği tarih olan 01.06.2004 tarihinden itibaren TOBB bünyesinde istihdam edilen,diğer bir ifadeyle bu tarihten itibaren çalışmaya başlayan personel kanaatimce 4857 sayılı İş Kanununa tabidir.

b. 5174 sayılı Kanunu’nun yürürlüğe girdiği tarih olan 01.06.2004 tarihinden önce çalışmaya başlayan personel hakkında ise özlük hakları yönünden kanaatimce tabi oldukları “Personel Yönetmeliği” hükümleri uygulanacaktır.

c. TOBB personeli kanaatimce 657 sayılı Devlet Memurları Kanununda tanımlanan “Devlet Memuru” tanımı kapsamına girmemektir. Yönetmelikte atıfta bulunulmuş olması sadece Devlet Memuru Kanunu’nun ilgili maddelerinin uygulanacağı anlamını taşır.

Sonuç:

TOBB bünyesinde 01.06.2004 tarihinden itibaren çalışmaya başlayan personel 4857 sayılı İş Kanununa tabidir.

[1]Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği İle Odalar ve Borsalar Kanunu. 01.06.2004 tarih, 25479 sayılı Resmi

Gazetede yayımlanmıştır.

[2] Madde:73

[3] 29.03.1994 tarih,206 sayılı Yönetim Kurulu Kararı ile yürürlüğe girmiştir.

[4] www.tobb.org.tr