|
26
Aralık 2003 Tarihli Resmi Gazete
Sayı:
25328
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığından:
Asbestle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik
Önlemleri Hakkında Yönetmelik
BİRİNCİ BÖLÜM
Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar
Amaç
Madde 1 — Bu
Yönetmeliğin amacı, çalışanların asbest tozuna maruziyetlerinin önlenmesi ve bu
maruziyetten doğacak sağlık risklerinden korunması, sınır değerlerin ve diğer
özel önlemlerin belirlenmesidir.
Kapsam
Madde 2 — Bu
Yönetmelik, 22/5/2003 tarihli ve 4857 sayılı İş Kanunu kapsamına giren, asbest
veya asbestli malzeme ile yapılan çalışmalarda, asbest tozuna maruziyetin
olabileceği tüm işlerde ve işyerlerinde uygulanır.
Bu Yönetmelikte belirtilen daha sıkı ve özel önlemler saklı kalmak
kaydı ile, İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği hükümleri de
uygulanır.
Dayanak
Madde 3 — Bu
Yönetmelik 4857 sayılı İş Kanununun 78 inci maddesine göre
düzenlenmiştir.
Tanımlar
Madde 4 — Bu Yönetmelikte geçen;
a) Bakanlık : Çalışma ve Sosyal Güvenlik
Bakanlığını,
b) Asbest :
- Aktinolit Asbest, CAS No 77536-66-4,
- Grünerit Asbest (amosit) CAS No 12172-73-5,
- Antofilit Asbest, CAS No 77536-67-5,
- Krizotil, CAS No 12001-29-5,
- Krosidolit, CAS No 12001-28-4,
- Tremolit Asbest, CAS No 77536-68-6.
lifli silikatları ifade eder.
İKİNCİ BÖLÜM
Genel Hükümler
Risk Değerlendirmesi
Madde 5 — İşveren,
asbest tozuna maruziyet riski bulunan çalışmalarda, asbestin türü ve fiziksel
özellikleri ile çalışanların maruziyet derecesini dikkate alarak risk
değerlendirmesi yapmakla yükümlüdür. İşyerinde yapılan risk değerlendirmesi
sonucunda;
a) İşçilerin maruziyetinin düşük seviyede ve nadir olması ve risk
değerlendirmesinde çalışılan ortam havasındaki asbest miktarının belirlenmiş
sınır değerin altında olduğunun ortaya çıkması halinde, bu Yönetmeliğin 6 ncı,
19 uncu ve 20 nci madde hükümleri, aşağıda belirtilen işlerde
uygulanmayabilir;
1) Sadece, kolay kırılmayan malzeme ile çalışılan, geçici ve kısa
süreli tamir ve bakım işlerinde,
2) Asbest liflerinin sıkı şekilde bağlı olduğu malzemenin
bozulmadan ve parçalanmadan uzaklaştırılması işlerinde,
3) İyi durumdaki asbestli malzemenin paketlenmesi işlerinde,
4) Ortam havasının izlenmesi ve kontrolü işleri ile malzemelerde
asbest bulunup bulunmadığının tespiti için örnek alınması işlerinde.
b) Risk değerlendirmesi yapılırken işçiler veya temsilcilerinin
görüşleri alınacaktır. Gerek görüldüğünde ve kullanılan asbestli malzemenin
değişmesi halinde risk değerlendirmesi yeniden yapılacaktır.
Bildirim
Madde 6 — İşveren,
bu Yönetmelik kapsamına giren işyerini çalışmaya başlamadan önce Bakanlığa
bildirmekle yükümlüdür.
a) Bildirimde aşağıdaki hususlar yer alacaktır:
1) İşyerinin adresi,
2) Kullanılan veya işlenen asbestin türü ve miktarı,
3) Yapılan işler ve kullanılan prosesler,
4) Çalışan işçi sayısı,
5) İşe başlama tarihi ve işin süresi,
6) Çalışanların maruziyetini önlemek için alınan tedbirler.
b) İşçiler ve/veya temsilcileri, Bakanlığa yapılan bildirimle
ilgili belgeleri görme hakkına sahiptir.
c) Çalışma şartlarındaki asbest tozuna maruziyeti önemli ölçüde
artıracak her değişiklikte işveren yeniden bildirimde bulunmak
zorundadır.
Kullanım Yasağı
Madde 7 — Asbestin
püskürtülerek (sprey) kullanılması ve asbest içeren, yoğunluğu 1 gr/cm3’den az
olan, yalıtım veya ses yalıtımı malzemesi ile çalışılması
yasaktır.
Asbestin kullanılması
ve pazarlanması ile ilgili yürürlükteki diğer mevzuata aykırı olmamak şartıyla;
asbestin çıkarılması, asbest ürünlerinin veya asbest ilave edilmiş ürünlerin
üretimi ve işlenmesi sırasında işçilerin asbest liflerine maruz kalabileceği
işler yasaktır.
Ancak, asbest içeren malzemenin yıkımı, sökümü ve ayırma gibi
işlemlerden kaynaklanan asbestli ürünlerin atılması için yapılan işler
hariçtir.
Limit Değerlerin Aşılmasının Önlenmesi
Madde 8 — Asbest ve
asbestli malzemelerle yapılan çalışmalarda, işçilerin bu malzemelerden çıkan
toza maruziyetini en aza indirmek ve her durumda asbestin ortam havasındaki
miktarının bu Yönetmeliğin 10 uncu maddesinde belirtilen limit değeri aşmaması
için özellikle aşağıda belirtilen önlemler alınacaktır:
a) Asbest ve asbestli
malzemelerle yapılan çalışmalar mümkün olan en az sayıda işçi ile
yapılacaktır.
b) Çalışma sistemi asbest tozu çıkarmayacak şekilde, bu mümkün
değilse çıkan tozun ortama yayılması önlenecek şekilde tasarlanacaktır.
c) Asbest içeren çalışmaların yapıldığı yerler ve ekipman,
temizlik ve bakım işlerinin düzenli ve etkili şekilde yapılmasına elverişli
olacaktır.
d) Asbest veya toz çıkaran asbestli malzemeler, sızdırmaz uygun
paketler içerisinde taşınacak ve diğer malzemelerden ayrı olarak
depolanacaktır.
e) Asbest içeren atıklar derhal toplanarak içinde asbest olduğunu
gösterecek şekilde etiketlenmiş ve sızdırmaz paketler içinde en kısa zamanda
işyerinden uzaklaştırılacak ve ilgili mevzuata uygun şekilde yok
edilecektir.
Bu hüküm maden işlerinde uygulanmaz.
Asbest Ölçümleri
Madde 9 — Asbest
ölçme ve numune alma işlemleri aşağıda belirtildiği şekilde yapılacaktır:
a) Başlangıçta yapılan risk değerlendirmesi sonuçlarını dikkate
alarak ve bu Yönetmeliğin 10 uncu maddesinde belirtilen limit değere uygunluğu
sağlamak için düzenli olarak çalışma ortamında asbest lifi ölçülecektir.
b) Ölçüm için numune alınması, işçilerin asbest veya asbestli
malzemeden kaynaklanan toza kişisel maruziyetlerini gösterecek şekilde
olacaktır.
c) Numune alınırken işçilerin veya temsilcilerinin görüşleri
alınacaktır.
d) Numuneler bu konuda eğitilmiş kişiler tarafından alınacaktır.
Alınan numunelerin analizi, (f) bendinde belirtildiği şekilde, lif saymak için
uygun araç gereçle donatılmış laboratuarlarda yapılacaktır.
e) Numune alma süresi, ölçüm veya zaman ağırlıklı hesaplama ile 8
saatlik çalışma süresinde (bir vardiya) işçinin maruziyetini belirleyecek
şekilde olacaktır.
f) Lif sayımı, faz-kontrast mikroskobu (PCM) kullanılarak Dünya
Sağlık Teşkilatı’nın 1997 tarihinde tavsiye ettiği metotla veya eşdeğer
sonuçları veren başka bir metotla yapılacaktır.
Havadaki asbestin ölçülmesinde, uzunluğu 5 mikrondan daha büyük,
eni 3 mikrondan daha küçük ve boyu eninin 3 katından büyük olan lifler hesaba
katılacaktır.
Sınır Değer
Madde 10 — İşveren,
işçilerin maruz kaldığı havadaki asbest konsantrasyonunun, sekiz saatlik zaman
ağırlıklı ortalama (TWA) değerinin 0,1 lif/cm3’ü geçmemesini
sağlayacaktır.
Sınır Değerin Aşılması
Madde 11 — Bu
Yönetmeliğin 10 uncu maddesinde verilen sınır değerin aşılması halinde;
a) Sınır değerin aşılmasının nedenleri tespit edilerek asbest
konsantrasyonunun bu değerin altına inmesi için gerekli önlemler derhal
alınacaktır. İşçilerin korunması için uygun önlemler alınıncaya kadar etkilenmiş
alanda çalışma yapılmayacaktır.
b) Alınan önlemlerin yeterli olup olmadığını belirlemek için ortam
havasında yeniden asbest konsantrasyonu ölçümü yapılacaktır.
c) Maruziyetin diğer önlemlerle azaltılmasının mümkün olmadığı ve
ancak solunum sistemi koruyucusu kullanılarak sınır değere uyumun mümkün olduğu
hallerde, işçilerin koruyucu ile çalışmaları süreklilik arz etmeyecek ve her bir
işçinin çalışacağı azami süre önceden belirlenecek ve bu süre kesinlikle
aşılmayacaktır. Koruyucu kullanılarak yapılan çalışma süresince, fiziki şartlar
ve iklim şartları dikkate alınarak ve işçilerin veya temsilcilerinin görüşleri
de alınarak uygun dinlenme araları verilecektir.
Yıkım ve Tamir-Bakım İşleri
Madde 12 — İşveren
yıkım veya tamir bakım işlerine başlamadan önce, asbest içerebilecek malzemeleri
belirlemek için bina veya tesis sahibinden de bilgi alarak gerekeni yapacaktır.
Herhangi bir yapı veya malzemede asbest bulunduğu şüphesi varsa bu Yönetmelik
hükümleri uygulanacaktır.
Söküm ve Yıkım İşleri
Madde 13 — Teknik
önlemler alınmasına rağmen, havadaki asbest konsantrasyonunun bu Yönetmeliğin 10
uncu maddesinde belirtilen sınır değeri aşabileceği yıkım, söküm, uzaklaştırma,
tamir ve bakım gibi belirli işlerde; işçilerin korunması için işveren, özellikle
aşağıda belirtilen önlemleri alacaktır:
a) Uygun solunum sistemi koruyucusu ve diğer kişisel koruyucu
ekipman ile bunları kullanacak işçiler belirlenecektir.
b) Sınır değerin aşılması ihtimali olan yerlere uyarı levhası
konulacaktır.
c) Asbest veya asbestli
malzemeden çıkan tozun tesis veya çalışma alanı dışına yayılması
önlenecektir.
Yukarıda belirtilen işlere başlamadan önce, alınacak tedbirler
hususunda işçilerin veya temsilcilerinin görüşleri alınacaktır.
İş Planı
Madde 14 — Asbest ve/veya asbestli malzeme içeren binalar, yapılar, atölyeler,
fabrikalar ve diğer tesisler veya gemilerdeki söküm ve yıkım işlerine başlamadan
önce bir iş planı yapılacaktır.
a) İş planında, işçilerin sağlık ve güvenliğini korumak için
işyerinde alınacak önlemler belirtilecektir. Bu planda
özellikle;
1) Asbest veya asbestli malzemenin uzaklaştırılması işlemleri, bu
malzemelerin yerinde kalmasından daha büyük bir risk oluşturmuyorsa, yıkıma
başlanmadan önce asbest veya asbestli malzemelerin bina ve tesislerden
uzaklaştırılması,
2) Gereken durumlarda, bu Yönetmeliğin 13 üncü maddenin (a)
bendinde belirtilen kişisel koruyucunun sağlanması,
3) Asbestin yıkım veya uzaklaştırılması işleri tamamlandığında,
işyerinde asbeste maruziyet riski kalmadığını belirten bir belge
düzenlenmesi,
hususları yer alacaktır.
b) İşe başlanmadan önce yukarıda belirtilen iş planı Bakanlığa
verilecektir.
Eğitim
Madde 15 — İşveren,
asbest içeren tozlara maruz kalan veya kalma ihtimali bulunan bütün işçilere
uygun ve yeterli eğitimi sağlamak zorundadır. Bu eğitim;
a) Belirli aralıklarla tekrarlanacak ve işçilere maddi bir yük
getirmeyecektir.
b) İşçilerin kolayca anlayabileceği şekilde yapılacak, korunma ve
güvenlik yönünden özellikle aşağıdaki hususlarda işçilerin gerekli bilgi ve
beceriyi kazanmaları sağlanacaktır;
1) Asbestin özellikleri ve sigara içmenin olumsuz etkilemesi de
dahil asbestin sağlığa etkileri,
2) Asbest içermesi muhtemel malzeme ve ürünlerin
türleri,
3) Asbeste maruz kalınabilecek işlemler ve bu maruziyeti en aza
indirmek için alınacak koruyucu tedbirlerin önemi,
4) Güvenli çalışma şekli ve yöntemi ile koruyucu ekipman,
5) Uygun solunum sistemi koruyucusu seçimi, bunların koruma şekli
ve koruma derecesi ve uygun şekilde kullanılması,
6) Acil durum işlemleri,
7) Dekontaminasyon
işlemleri,
8) Atıkların uzaklaştırılması ve
9) Gerekli tıbbi muayeneler.
Söküm İşinin Uzmanlarca Yapılması
Madde 16 — Asbestin
sökümü veya uzaklaştırılması işi, bu konuda yeterli bilgi ve deneyime sahip
uzman kişi veya kuruluşlarca yapılacaktır.
Genel Önlemler
Madde 17 — Asbest
veya asbestli malzemeyle yapılan çalışmalarda aşağıdaki önlemler
alınacaktır:
a) Asbestle çalışılan yerler;
1) Açıkça işaretlenecek ve uyarı levhaları konulacaktır.
2) Bu yerlere, görevli olanlar dışındaki işçilerin girmesi önlenecektir.
3) Sigara içilmesi yasak olan alanlar
belirlenecektir.
b) Yeme içme için ayrılan yerlerde asbest tozu ile kirlenme riski
bulunmayacaktır.
c) Asbestle çalışılan işyerlerinde;
1) İşçilere uygun koruyucu iş elbiseleri verilecektir.
2) Koruyucu elbiseler işyeri dışına çıkarılmayacaktır. Elbiseler
işyerinde veya bu tür temizlik işlerinin yapıldığı yerlerde temizlenecek, ancak
elbiseler işyerinden kapalı kaplar içerisinde çıkarılacaktır.
3) Koruyucu elbiseler ile işçilerin kendilerine ait elbiseler ayrı
ayrı yerlerde muhafaza edilecektir.
4) İşçilere uygun el ve yüz yıkama yerleri, tozlu işlerde duş
sağlanacaktır.
5) Kullanılan koruyucu malzemeler, özel olarak belirlenmiş
yerlerde saklanacak, her kullanımdan sonra kontrol edilip temizlenerek, tamir ve
bakımı yapılacaktır.
Yukarıda belirtilen önlemler işçilere herhangi bir mali yük
getirmeyecektir.
İşçilerin veya Temsilcilerin
Bilgilendirilmesi
Madde 18 — Asbest
veya asbestli malzemeyle yapılan çalışmalarda;
a) İşçilere ve temsilcilerine aşağıdaki konularda yeterli bilgi
verilecektir:
1) Asbest veya asbestli malzemeden yayılan tozdan doğacak sağlık
riskleri,
2) Yönetmelikte belirtilen limit değerler ve ortam havasında
sürekli yapılması gerekli ölçümler,
3) Sigara içilmemesi de
dahil uyulması gereken hijyen şartları,
4) Koruyucu ekipman ve giyim eşyası kullanımına yönelik
önlemler,
5) Asbeste maruziyeti en aza indirecek özel
önlemler.
b) Yukarıda (a) bendinde yer alan önlemlere ek olarak;
1) İşçi ve/veya temsilcilerine, ortam havasındaki asbest
konsantrasyonu ölçüm sonuçları hakkında bilgi verilecek ve bu sonuçlarla ilgili
gerekli açıklamalar yapılacaktır.
2) Bu Yönetmeliğin 10 uncu maddesinde belirtilen sınır değerin
aşıldığı hallerde, işçiler ve temsilcileri bu durumdan derhal haberdar edilecek,
nedenleri bildirilecek, alınacak önlemler hakkında görüş alışverişinde
bulunulacaktır. Acil bir durumda alınan önlemler bildirilecektir.
Sağlık Gözetimi
Madde 19 — İşçiler
aşağıdaki hususlar göz önünde bulundurularak sağlık gözetimine tabi
tutulacaktır:
a) Asbestle çalışacak her işçinin çalışmaya başlamadan önce genel
sağlık durumu değerlendirilecek ve Yönetmelik Ek’inde belirtildiği şekilde,
özellikle göğüs muayeneleri ile diğer tetkik ve kontrolleri yapılacaktır.
İşçilerin sağlık durumlarının değerlendirmesi en az 3 yılda bir
tekrarlanacak ve her işçi için sağlık kaydı tutulacaktır.
b) Sağlık gözetiminden sorumlu hekim; muayene ve tetkiklerin
sonucuna göre, işçinin asbeste maruz kalacağı işlerde çalıştırılmaması da dahil,
her türlü koruyucu ve önleyici önlemleri belirleyecek ve önerilerde
bulunacaktır.
c) İşçilere maruziyetin sona ermesinden sonra da yapılması gereken
sağlık değerlendirmeleri ile ilgili bilgi verilecektir. Hekim, maruziyetin
bitmesinden sonra sağlık gözetiminin devam etmesi gereken
süreyi belirleyebilir.
d) İşçi veya işveren sağlık muayene ve tetkiklerinin yeniden
yapılmasını isteme hakkına sahiptir.
Kayıt Tutulması
Madde 20 — Asbestle
çalışılan işyerlerinde işverenler aşağıda belirtilen kayıtları tutmak ve bunları
saklamakla yükümlüdürler:
a) İşveren, asbest veya asbestli malzeme ile çalışanların
yaptıkları işleri, çalışma süresini ve maruziyet miktarını belirten kayıtları
tutacaktır. Doktor veya sağlık konusunda yetkili kişiler bu kayıtları
inceleyebilirler. İşçiler kendilerine ait kayıtların bir örneğini alabilirler.
İşçiler ve/veya temsilcileri de kayıtlar hakkında isimsiz genel bilgileri
alabilirler.
b) Yukarıda (a) bendinde belirtilen kayıtlar ile bu Yönetmeliğin
19 uncu maddesinin (a) bendinde belirtilen kayıtlar, maruziyetin sona ermesinden
sonra en az 40 yıl süreyle saklanacaktır.
c) İşyerinde faaliyetin sona ermesi halinde işveren (b) bendinde
belirtilen kayıtları Bakanlığa vermek zorundadır.
Asbestosis ve Mezotelyoma Kayıtları
Madde 21 — Sosyal
Sigortalar Kurumunca tespit edilen veya bu Kuruma bildirilen asbestosis ve
mezotelyoma vakaları ile ilgili kayıtlar Kurum tarafından
tutulur.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Son Hükümler
İlgili Avrupa Birliği Mevzuatı
Madde 22 — Bu Yönetmelik
19/9/1983 tarihli ve 83/477/EEC
sayılı ve 25/6/1991 tarihli ve 91/382/EEC sayılı Avrupa Konseyi Direktifleri ile
27/3/2003 tarihli ve 2003/18/EC sayılı Avrupa Parlamentosu ve Konseyi Direktifi
dikkate alınarak hazırlanmıştır.
Uygulama Esasları
Madde 23 — Bakanlık
bu Yönetmelikle ilgili uygulama esaslarını düzenlemek amacıyla yönergeler
çıkarabilir.
Yürürlük
Madde 24 — Bu
Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer. (Yürürlük
Tarihi Değiştirildi. Tıklayınız)
Yürütme
Madde 25 — Bu
Yönetmelik hükümlerini Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı
yürütür.
EK – I
Bu Yönetmeliğin 19 uncu maddesinde belirtilen sağlık muayene ve
kontrolleri ile ilgili hususlar:
1. Mevcut bilgilere göre serbest asbest liflerine maruziyet
aşağıdaki hastalıklara sebep olabilir:
- asbestosis
- mezotelyoma
- akciğer kanseri (bronchial
carcinoma)
- mide-bağırsak kanseri (gastro-intestinal carcinoma)
2. Doktor ve/veya diğer görevli sağlık personeli asbeste maruz
kalan işçilerin her birinin maruziyet durumunu ve çalışma şartlarını yakından
bilmelidir.
3. İşçilerin sağlık muayeneleri iş hekimliğinin prensip ve
uygulamalarına uygun şekilde yapılacak ve en az aşağıdaki hususları
içerecektir:
- işçinin mesleki ve tıbbi özgeçmişi ile ilgili kayıtların
tutulması,
- her işçi ile görüşme yapılması,
- genel klinik muayenesi, özellikle göğüs muayenesi,
- solunum fonksiyon testi. (solunan havanın hacmi ve hızı)
Doktor ve/veya diğer yetkili sağlık personeli, iş hekimliğindeki
gelişmeleri göz önüne alarak sputum sitoloji testleri, göğüs filmi (X-ray),
tomodensitometri gibi daha ileri tetkikler isteyebilir
| 
ASBESTLE
ÇALIŞMALARDA SAĞLIK VE GÜVENLİK ÖNLEMLERİ
HAKKINDA YÖNETMELİK