|
BİLGİLER
Kıdem tazminatı, işçinin çeşitli
sebeplerle işyerinden ayrılırken işveren tarafından iş kanunu gereğince işçiye
vermiş olduğu bir tazminat şeklidir.
Kendi isteğiyle
işten ayrılan işçi kıdem tazminatına hak kazanamaz.
Kıdem tazminatı
brüt ücret üzerinden hesaplanır. Yalnızca
damga vergisi kesintisi yapılır.
Gelir
Vergisi Kanunu
Madde
25/7 (2320 sayılı
Kanunun 2'nci maddesiyle değişen bent)
1475 ve 854 sayılı Kanun'lara göre ödenmesi gereken kıdem tazminatlarının tamamı
ile 5953 sayılı Kanun'a göre ödenen kıdem tazminatlarının hizmet erbabının 24
aylığını aşmayan miktarları (hizmet ifa etmeksizin ödenen ücretler tazminat
sayılmaz);
Kıdem
tazminatının söz konusu olabilmesi için tam
bir yılın dolması gereklidir.
* Kıdem
yılı 360 gün kabul edilemez. Bir tam yıl ifadesinden
iş akdinin devamına ilişkin yıl, yani 365 günün
anlaşılması icap etmektedir. Müteaddit
(birden fazla) yargı kararlarında da ifade edildiği üzere,
kıdem tazminatının hesabında bir güne isabet eden miktar
bulunurken, bir yıl içinde ilgililere yapılmış olan
ödemelerin 365 sayısına bölünmesi, ilamda
da belirtildiği üzere yılın 365 gün olarak dikkate
alınması gerekmektedir. (Sayıştay Temyiz Kurulu 7 Mart 1989
Dosya No:21607, Tutanak 21721)
Kıdem
tazminatında en önemli konu çalışma süreleridir. Çalışma sürelerinin
yanında işçiye sağlanan sosyal haklar da kıdem tazminatı hesabında önemli
rol oynar. Ancak sosyal hakların süreklilik arzetmesi gerekmektedir.
Aynı işverene
bağlı olarak birden fazla işyerinde çalışan işçinin hizmetleri birleştirilir.
* Farklı
zamanlarda, farklı ücretlere göre yapılan ödemelerin
bir güne isabet eden miktarının bulunmasında son bir
yıl içinde yapılan ödemeler tutarı 365'e bölünmelidir.
(Yargıtay 9 Hukuk Dairesi 13 Haziran 1983, Esas 3542, Karar
5245)
Kıdem
tazminatı karşısında, işyerinin devri yapılsa bile eski işveren ve
yeni işveren birlikte sorumludurlar.
İş
Kanunu (1475 sayılı) (Bu
madde halen yürürlüktedir.)
MADDE
14 — Bu Kanuna tabi işçilerin hizmet akitlerinin :
İşveren tarafından bu Kanunun 17 nci maddesinin II numaralı bendinde gösterilen
sebepler dışında,
İşçi tarafından bu Kanunun 16 ncı maddesi uyarınca,
Muvazzaf askerlik hizmeti dolayısıyla,
Bağlı bulundukları kanunla kurulu kurum veya sandıklardan yaşlılık,
emeklilik veya malullük aylığı yahut toptan ödeme almak amacıyla;
Feshedilmesi veya kadının evlendiği tarihten itibaren bir yıl içerisinde
kendi arzusu ile sona erdirmesi veya işçinin ölümü sebebiyle son bulması
hallerinde işçinin işe başladığı tarihten itibaren hizmet aktinin devamı
süresince her geçen tam yıl için işverence işçiye 30 günlük ücreti
tutarında kıdem tazminatı ödenir. Bir yıldan artan süreler için de aynı
oran üzerinden ödeme yapılır.
(Kıdem
tazminatı hesaplaması yapılırken öncelikle bir günlük
tutarların bulunması gerekmektedir. Dolayısıyla hesaplama
aylık değil günlük yapılmalıdır.)
İşçilerin kıdemleri, hizmet akdinin devam etmiş veya fasılalarla yeniden
akdedilmiş olmasına bakılmaksızın aynı işverenin bir veya değişik işyerlerinde
çalıştıkları süreler göz önüne alınarak hesaplanır. İşyerlerinin
devir veya intikali yahut herhangi bir suretle bir işverenden başka bir işverene
geçmesi veya başka bir yere nakli halinde işçinin kıdemi, işyeri veya işyerlerindeki
hizmet akitleri sürelerinin toplamı üzerinden hesaplanır. 12.7.1975
tarihinden itibaren işyerinin devri veya herhangi bir suretle el değiştirmesi
halinde işlemiş kıdem tazminatlarından her iki işveren sorumludur. Ancak iş
yerini devreden iş verenlerin bu sorumlulukları işçiyi çalıştırdıkları
sürelerle ve devir esnasındaki işçinin aldığı ücret seviyesiyle sınırlıdır.
12.7.1975 tarihinden evvel işyeri devrolunmuş veya herhangi bir suretle el değiştirmişse
devir mukavelesinde aksine bir hüküm yoksa işlemiş kıdem tazminatlarından
yeni işveren sorumludur.
İşçinin birinci bendin 4 üncü fıkrası hükmünden faydalanabilmesi için
aylık veya toptan ödemeye hak kazanmış bulunduğunu ve kendisine aylık bağlanması
veya toptan ödeme yapılması için yaşlılık sigortası bakımından bağlı
bulunduğu kuruma veya sandığa müracaat etmiş olduğunu belgelemesi şarttır.
İşçinin ölümü halinde bu şart aranmaz.
T.C. Emekli Sandığı Kanunu ve Sosyal Sigortalar Kanununa veya yalnız Sosyal
Sigortalar Kanununa tabi olarak sadece aynı ya da değişik kamu kuruluşlarında
geçen hizmet sürelerinin birleştirilmesi suretiyle Sosyal Sigortalar Kanununa
göre yaşlılık veya malullük aylığına ya da toptan ödemeye hak kazanan işçiye,
bu kamu kuruluşlarında geçirdiği hizmet sürelerinin toplamı üzerinden
son kamu kuruluşu işverenince kıdem tazminatı ödenir.
Yukarıda belirtilen kamu kuruluşlarında işçinin hizmet akdinin evvelce bu
maddeye göre kıdem tazminatı ödenmesini gerektirmeyecek şekilde sona ermesi
suretiyle geçen hizmet süreleri kıdem tazminatının hesabında dikkate alınmaz.
Ancak, bu tazminatın T.C Emekli Sandığına tabi olarak geçen hizmet süresine
ait kısmı için ödenecek miktar, yaşlılık veya malullük aylığının başlangıç
tarihinde T.C. Emekli Sandığı Kanununun yürürlükteki hükümlerine göre
emeklilik ikramiyesi için öngörülen miktardan fazla olamaz.
Bu maddede geçen kamu kuruluşları deyimi; genel, katma ve özel bütçeli
idareler ile 468 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinde sayılan kurumları
kapsar.
Aynı kıdem süresi için bir defadan fazla kıdem tazminatı veya ikramiye ödenmez.
Kıdem tazminatının hesaplanması, son ücret üzerinden yapılır. Parça başı,
akort, götürü veya yüzde usulü gibi ücretin sabit olmadığı hallerde son
bir yıllık süre içinde ödenen ücretin o süre içinde çalışılan günlere
bölünmesi suretiyle bulunacak ortalama ücret bu tazminatın hesabına esas
tutulur.
Ancak, son bir yıl içinde işçi ücretine zam yapıldığı takdirde,
tazminata esas ücret, işçinin işten ayrılma tarihi ile zammın yapıldığı
tarih arasında alınan ücretin aynı süre içinde çalışılan günlere bölünmesi
suretiyle hesaplanır.
13 üncü maddenin (C) bendinde sözü geçen tazminat ile bu maddede yer alan kıdem
tazminatına esas olacak ücretin hesabında 26 ncı maddenin birinci fıkrasında
yazılı ücrete ilaveten işçiye sağlanmış olan para ve para ile ölçülmesi
mümkün akdi ve kanundan doğan menfaatler de göz önünde tutulur. Kıdem
tazminatının zamanında ödenmemesi sebebiyle açılacak davanın sonunda
hakim gecikme süresi için ödenmeyen süreye göre, mevduata uygulanan en yüksek
faizin ödenmesine hükmeder. İşçinin mevzuattan doğan diğer hakları saklıdır.
Bu maddede belirtilen kıdem tazminatı ile ilgili 30 günlük süre hizmet
akitleri veya toplu iş sözleşmeleri ile işçi lehine değiştirilebilir.
(2762 sayılı yasayla değişik fıkra) Ancak, toplu sözleşmelerle ve hizmet
akitleri ile belirlenen kıdem tazminatlarının yıllık miktarı, Devlet
Memurları Kanununa tabi en yüksek Devlet memuruna 5434 sayılı T.C. Emekli
Sandığı Kanunu hükümlerine göre bir hizmet yılı için ödenecek azami
emeklilik ikramiyesini geçemez.
İşçinin ölümü halinde yukarıdaki hükümlere göre doğan tazminat tutarı,
kanuni mirasçılarına ödenir.
Kıdem tazminatından doğan sorumluluğu işveren şahıslara veya sigorta şirketlerine
sigorta ettiremez.
İşveren sorumluluğu altında ve sadece yaşlılık, emeklilik, malullük, ölüm
ve toptan ödeme hallerine mahsus olmak kaydıyla Devlet veya kanunla kurulu
kurumlarda veya % 50 hisseden fazlası devlete ait bir bankada veya bir kurumda
işveren tarafından kıdem tazminatı ile ilgili bir fon tesis edilir.
Fon tesisi ile ilgili hususlar kanunla düzenlenir.
|
KIDEM
TAZMİNATI 
