|
16.12.2003
SPK
İnternet Sitesinden İktibas Edilmiştir.
BİREYSEL EMEKLİLİK
SİSTEMİ İLE İLGİLİ OLARAK SIKÇA SORULAN SORULAR
1. Bireysel emeklilik
sisteminin amacı nedir
?
Bireysel Emeklilik Sistemi; SSK,
Emekli Sandığı, BAĞ-KUR gibi sosyal güvenlik kuruluşlarımızın yer aldığı mevcut
sosyal güvenlik sistemimizi tamamlayıcı nitelikte olmak üzere, bireylere
emeklilik döneminde ilave bir gelir sağlayarak refah düzeylerinin
yükseltilmesine yardımcı olmak amacıyla kurulmuş tamamen gönüllülük
esasına dayalı bir sistemdir.
2. Bu sisteme katılan
bir kişi, mevcut kamu sosyal güvenlik sisteminin sağladığı haklardan
yararlanmaya devam edebilecek midir ?
Evet. Bu sistem, kamu sosyal
güvenlik sistemine bir alternatif olarak getirilmemiş, bireylerin mevcut kamu
sosyal güvenlik sisteminden aldıkları emeklilik aylıkları veya
ikramiyelerine, “ilave olarak” bir gelir elde etmelerine yönelik olarak
düzenlenmiştir.
3. Sisteme herkes
katılabilir mi, katılma şartları nelerdir?
Bireysel emeklilik sistemine medeni
hakları kullanma ehliyetini haiz kişiler katılabilir. Bunun dışında mevzuatta
sisteme katılmak için ilave bir şart öngörülmemiştir.
4. Bireysel emeklilik
hizmeti kimler tarafından sunulacaktır ?
Bireysel emeklilik hizmeti, 20
trilyon TL sermaye ile kurulacak emeklilik şirketleri tarafından sunulacaktır.
Bu sermayenin başlangıçta 10 trilyon TL’sının ödenmiş olması gerekmektedir.
Emeklilik şirketleri için Bireysel Emeklilik Kanunu’nda çok sıkı kuruluş ve
faaliyet esasları düzenlenmiş, ayrıntılı denetim mekanizmaları oluşturulmuştur.
5. Bu şirketlerin
sunacakları hizmetin, mevcut hayat sigortası şirketlerinin emekliliğe yönelik
olarak sundukları emeklilik ürünlerinden nasıl bir farkı
olacaktır ?
Bireysel emeklilik sisteminin
temeli sigorta mekanizmasından ziyade, uzun vadeli portföy yönetimi esasına
dayanmaktadır.
Hayat sigortası sistemi aktüeryal
esaslara dayalı olarak işler ve ölüm, maluliyet gibi çeşitli risklerle
karşılaşıldığında kişileri bu risklerden korumak amacını taşır. Bireysel
emeklilik sistemi ise temelde, bireylerden toplanan katkı paylarının, yatırıma
yönlendirilmesi suretiyle kişilere yaşlılık döneminde ilave bir gelir temin
etmeyi amaçlamaktadır.
Hayat sigortalarında asgari prim
ödeme süresi 10 yıl olup, bireysel emeklilik sisteminde 10 yıllık prim ödeme
süresine ilave olarak 56 yaşında emekli olma koşulu öngörülmüştür.
Hayat sigortası poliçelerinin başka
bir hayat sigortası şirketine aktarılması mümkün değil iken, bireysel emeklilik
sisteminde birikimlerin 1 yıllık sürenin sonunda, başka bir emeklilik şirketine
aktarılması mümkündür.
Hayat sigortalarında bireylerin
yatırdıkları paralar havuz şeklinde yönetilirken, bireysel emeklilik sisteminde,
birikimler katılımcının risk ve getiri tercihine uygun olarak belirleyeceği,
profesyonel portföy yönetim şirketleri tarafından yönetilen emeklilik fonlarında
değerlendirilecektir.
6. Kişinin kendi
tercihleri ön planda olacağına göre, kişi doğru yatırım tercihini nasıl
yapabilecektir ?
Sistemde kişinin kendi tercihlerine
uygun yatırım alternatifini seçmesi konusunda, kişiye yol gösterecek lisanslı
kişiler ve her bir yatırım alternatiflerinin risklerinin, avantaj ve
dezavantajlarının ayrıntılı olarak çeşitli kılavuzlarla ve prospektüslerle
açıklanması zorunluluğu bulunmaktadır. Emeklilik şirketinin ve fonun
faaliyetleri ile ilgili bilgiler katılımcıya belirli dönemlerde aylık, üç aylık
ve yıllık raporlarla, izahname gibi belgeler vasıtasıyla periyodik olarak
sunulacaktır.
Örneğin: kişinin birikimlerinin
hangi fonda değerlendirileceği konusunda “risk –getiri profili formu” diye bir
belge düzenlenecektir. Katılımcı, fona yatırım yapmadan önce emeklilik şirketi
tarafından hazırlanması zorunlu olan ve katılımcının risk getiri profilini
belirlemeye yönelik risk getiri profili formu doldurup imzalayacak ve bu form çerçevesinde elde edilen bilgilere
göre kendisine verilen tavsiyeler doğrultusunda yatırım kararını verecektir.
Katılımcı yatırım tavsiyelerine uymak zorunda değildir ama katılımcıya yol
gösterilmesi zorunlu tutulmuştur.
7.
Bu formun içeriğinde ne olacaktır ?
Bu
formda temel olara; katılımcının kimlik bilgileri, yatırım
vadesi, razı olduğu risk oranına göre getiri beklentisi,
yatırımlarının yönetilmesine ilişkin özel
tercihleri, yatırım deneyimi, katılımcıya sunulacak
fon alternatifleri, yatırım kararının alınmasına yardımcı
olacak risk ve getiri bilgileri yer alacaktır.
8. Kişinin yatırım
alternatifleri nelerdir ? Nelere yatırım yapabilir ? Ödenen katkılar emeklilik şirketi tarafından
ne şekilde değerlendirilebilir ?
Katkı payları, emeklilik şirketleri
tarafından kurulacak emeklilik fonlarında değerlendirilecektir. Bu fonlar, yerel
ya da yabancı hisse senedi, repo, hazine bonosu, devlet tahvili, mevduat gibi
değişik para ve sermaye piyasası araçlarına yatırım yapabilmektedir. Emeklilik
şirketi en az 3 tane, değişik risk ve getiri yapısına sahip fon kurmak
zorundadır. Bu fonların her birisi en az %80 oranında belirli bir para ya da
sermaye piyasası aracını portföyünde bulundurmak ve fonun adını bunu yansıtacak
şekilde belirlemek zorundadır.
Örneğin; emeklilik
şirketi “Kamu Borçlanma Araçları Fonu” kurarsa bu fon portföyünün en az %80’i
ters repo dahil devlet iç borçlanma senetlerine yatırılacaktır. “Hisse Senedi
Fonu“ kurarsa; fon portföyünün en az %80’i borsada işlem gören şirketlerin hisse
senetlerine yatırılacaktır. Katılımcı, risk üstlenmeyi ve buna bağlı olarak
yüksek getiri elde etmeyi seven bir kişi ise, katkı paylarını ağırlıklı olarak
hisse senedi fonuna, riskten kaçınan ve dengeli bir gelir elde etmeyi tercih
eden bir kişi ise, katkı paylarını devlet iç borçlanma senetlerinin olduğu bir
fona yönlendirecektir.
9. Katılımcının katkı
paylarının tamamını hisse senedi bulunan bir fona yatırması durumunda,
ekonominin ve buna paralel olarak borsanın olumsuz bir tablo içinde olduğu
dönemlerde zarar etmesi gibi bir risk söz konusu olmayacak mıdır ? Ya da yabancı
menkul kıymetlere yatırım sırasında döviz riski ile karşılaşılmayacak mıdır ?
Bu konuda emeklilik fonlarına
ilişkin düzenlemelerde bir hüküm yer almaktadır. Bu hükme göre “katılımcılar
katkı paylarının en fazla %15’ini, portföyünün en az %80’i yabancı para ve
sermaye piyasası araçlarından oluşan fonlara, katkı paylarının en az %30’unu ise
portföyünün en az %80’ini ters repo dahil devlet iç borçlanma senetlerinin
oluşturduğu fonlara yönlendirirler ve emeklilik şirketi katılımcıların katkılarının bu türdeki
fonlarda değerlendirilmesi konusunda gerekli tedbirleri alır.” Buna göre katkı
paylarının %100’ü hisse senedi fonları ya da yabancı fonlara
yönlendirilemeyecektir.
10. Bu sisteme
katılmaya karar veren bir kişi katkı paylarını ne şekilde ödeyecektir ? Asgari
katkı payı ödenmesi zorunluluğu var mıdır ?
Emeklilik şirketi, katılımcının
dahil olacağı emeklilik planının yönetim ve fon işletim giderlerini de
kapsayacak şekilde asgari katkı payı tutarını belirleyecektir. Asgari katkı
payının altında ödeme yapılmasına ilişkin esaslar emeklilik sözleşmelerinde
belirtilecektir. Katılımcının yapmış olduğu katkı payı, şirkete intikalinden
itibaren iki iş günü içinde kişinin yapmış olduğu fon dağılımı doğrultusunda
yatırıma yönlendirilecektir.
11. Emeklilik
şirketinden memnun olmayan ya da yatırım yaptığı fonun getirisini beğenmeyen bir
yatırımcı, şirketi ya da fonlarını değiştirebilir mi ?
Katılımcının,
emeklilik sözleşmesinde belirtilen esaslara göre dahil olduğu emeklilik planını
değiştirebilmesi için ise, son emeklilik planı değişikliğinden itibaren en az
bir yıl geçmesi gerekir. Emeklilik planı değişikliğine ilişkin bildirim
değişiklik tarihinden en az beş iş günü önce şirketlere yazılı olarak yapılır.
Değişiklik talebi uygun bulunan katılımcının değişiklik tarihi itibarıyla yeni
emeklilik planına geçişi sağlanır .
Katılımcı,
emeklilik sözleşmesinin yürürlük tarihinden itibaren en az bir yıl geçtikten
sonra hesabındaki birikimlerini başka bir şirkete aktarabilir. Katılımcının
sisteme giriş tarihinden kaynaklanan hakları aktarım yapılan şirkette aynen
korunur.
12. Katılımcılar
sisteme katkı payı ödemeye ara verebilirler mi?
Katılımcı, sisteme katkıda
bulunmaya ara verebilir. Emekliliğe hak kazanılması için gereken sürenin
hesabında, katılımcının dahil olduğu emeklilik planı kapsamında ara verilen
döneme karşılık gelen, işlem tarihindeki asgari katkı payı toplam tutarlarının
ödenmesi kaydıyla katkı payı ödemeye ara verilen dönem dikkate
alınır.
13. Katılımcının
emekliliğe hak kazanmadan sistemden ayrılma hakkı var mıdır?
Katılımcı herhangi bir anda veya
sürekli işgörememezlik durumunun ortaya çıkması halinde bireysel emeklilik
sisteminden birikimlerini alarak çıkabilir.
14. Emekliliğe hak
kazanmanın şartları nelerdir?
Katılımcı sisteme giriş tarihinden
itibaren en az on yıl sistemde bulunmak koşulu ile 56 yaşını tamamladıktan sonra
emekliliğe hak kazanır. Sistemde on yıl bulunma koşulu, katılımcının
birikimlerini almaksızın ilk emeklilik sözleşmesinin yürürlük tarihinden
itibaren bireysel emeklilik sisteminde on tam yıl kalması kaydıyla on yıl
süreyle asgari katkı payı ödemesi veya emeklilik planları dahilinde on yıllık
asgari katkı payı ödemesine karşılık gelecek toplu katkı payı tutarını ödemesi
halinde yerine gelmiş olur.
Katılımcının tüm emeklilik
sözleşmelerinden bireysel emekliliğe hak kazanması için en az bir emeklilik
sözleşmesinden emekliliğe hak kazanmış olması yeterlidir.
15. Emekliliğe hak
kazandıktan sonra birikimler ne şekilde ödenir?
Şirket, emeklilik sözleşmesi gereği
emekliliğe hak kazanacağı tarihi en geç bir ay önce katılımcıya bildirecektir.
Emekliliğe hak kazanan katılımcı, bireysel emeklilik hesabındaki birikimlerinin
bir kısmının veya tamamının toplu olarak ödenmesini ya da yapacağı yıllık gelir
sigortası sözleşmesi hükümlerine göre kendisine maaş bağlanmasını talep
edebilir.
16. Bu sisteme katılan
kişi, SSK’ya veya diğer sosyal güvenlik kurumlarına ödediği primleri aktarabilir
mi?
Bireysel Emeklilik Sistemi mevcut
sosyal güvenlik kurumlarından ayrı olarak işleyecektir. Bu sistem, sosyal
güvenlik kurumlarından farklı olarak gönüllü katılıma dayalı, hesapların
katılımcılar bazında tutulduğu ve takip edildiği bir sistemdir. SSK’ya ya da
Emekli Sandığı’na ödenen primlerin buraya aktarılması sözkonusu değildir.
17. Birikimli hayat
sigortası bulunan sigortalılar birikimlerini bireysel emeklilik sistemine
aktarabilir mi?
Emeklilik şirketine dönüşen şirketlerde
veya emeklilik şirketine asgari %10 payla ortak olmuş hayat branşında faaliyet
gösteren ve yeni poliçe akdetme yetkisine sahip şirketlerde birikimli hayat
sigortası bulunan sigortalılar, sisteme giriş aidatı ve aktarıma ilişkin masraf
kesintisine tabi tutulmaksızın, birikimlerini ve diğer haklarını bireysel emeklilik sistemine aktarabilir.
18. Bireysel emeklilik
sistemi devlet güvencesi altında mıdır? Emeklilik şirketinin iflası halinde
katılımcıların haklarını koruyacak düzenlemeler var mı?
Bireysel emeklilik sistemi devlet
güvencesi altında değildir. Fakat Hazine Müsteşarlığı, SPK, Emeklilik Gözetim
Merkezi, Takasbank, Bağımsız Denetim Şirketleri dahil olmak üzere birçok kurumun
denetimi ve kontrolü altındadır. Katılımcıların birikimleri fonlar bazında
Takasbank’ta saklanmaktadır ve katılımcının her zaman birikimlerini alma ve
aktarma hakkı vardır.
Fon malvarlığı kesinlikle
haczedilemez, rehnedilemez ve teminat olarak gösterilemez.
19. Dünyada bu tür
uzun vadeli tasarruf ve emeklilik programları için başta vergi olmak üzere
çeşitli teşvik mekanizmaları bulunmaktadır. Ülkemizdeki bireysel emeklilik
sistemi için ne tür teşvikler öngörülmektedir.?
Bireysel
emeklilik sisteminde, emeklilik yatırım fonlarına ödenecek olan katkılar,
ücretlilerde yıllık ücretin, serbest meslek mensuplarında ise yıllık gelirin
%10’unu ve asgari ücretin yıllık tutarını aşmamak üzere gelir vergisi
matrahından indirilebilecektir. Bakanlar Kurulu %10 olarak belirlenen oranı %
20’ye, asgari ücretin yıllık tutarını ise 2 katına kadar artırmaya yetkili
kılınmıştır.
İşverenler tarafından ücretliler adına
bireysel emeklilik sistemine ödenen katkı payları ise, bu % 10’luk sınırı
aşmamak üzere doğrudan gider olarak yazılabilecektir.
Ayrıca
emeklilik yatırım fonlarının portföy işletmeciliğinden doğan kazançları kurumlar
vergisinden muaf tutulmuştur.
Bireysel
emeklilik sisteminden emeklilik hakkı kazananlar ile bu sistemden vefat,
maluliyet veya tasfiye gibi zorunlu nedenlerle ayrılanlara yapılan ödemelerin
%25’i gelir vergisinden ve her türlü stopajdan müstesna olacaktır.
Emekliliğe hak
kazandıktan sonra alınan ve % 25’i her türlü vergiden muaf olan emeklilik aylığı
veya toplu paralar menkul sermaye iradı olarak kabul edilecek ve beyan yerine
stopaj ile vergilendirilecektir. Buna göre tüzel kişiliği haiz emekli
sandıkları, yardım sandıkları ile emeklilik ve sigorta şirketleri
tarafından;
a) On yıl süreyle
prim, aidat veya katkı payı ödemeden ayrılanlara yapılan ödemeler %15,
b) On yıl süreyle
katkı payı ödemiş olmakla birlikte bireysel emeklilik sisteminden emeklilik
hakkı kazanmadan ayrılanlar ile diger sandık ve sigortalardan on yıl süreyle
prim veya aidat
ödeyenlere ve vefat, malûliyet veya tasfiye gibi zorunlu
nedenlerle ayrılanlara yapılan
ödemeler %10,
c)
Bireysel
emeklilik sisteminden emeklilik hakkı kazananlar ile bu sistemden vefat,
malûliyet
veya tasfiye gibi zorunlu nedenlerle ayrılanlara yapılan ödemeler %
5,
oranında stopaja tabi
olacaktır.
Sigorta ve
emeklilik şirketleri ile emeklilik yatırım fonlarının kuruluşları dahil her
türlü işlemlerinde düzenlenen kağıtlar damga vergisinden müstesna tutulacaktır.
20. Sistemin
yatırımcıya ilave bazı maliyetler getirmesi söz konusu mudur ?
Katılımcının bireysel emeklilik
sistemine ilk kez katılması sırasında veya yeni bir bireysel emeklilik hesabı
açtırması halinde alınan belirli bir giriş aidatı alınabilecektir. Giriş aidatı
asgari ücretin aylık tutarını aşamaz, emeklilik sözleşmesi kuruluşu aşamasında
azami bir yıl süre içinde taksitler halinde de alınabilir.
Ayrıca;
-yapılan katkı payları üzerinden
azami %8 oranını aşmamak kaydıyla,
yönetim gideri kesintisi,
-fonun net varlık değeri üzerinden
hesaplanan günlük azami % 0,010 oranında fon işletim gideri kesintisi,
-katkı payı ödenmesine ara
verilmesi veya yasal bildirimler ve sunulan standart hizmetler dışında emeklilik
sözleşmesinde tanımlanmış özel hizmetlerin talep edilmesi halinde katılımcıya
bildirimde bulunmak kaydıyla asgari ücretin aylık tutarının azami %25’ini
aşmamak kaydıyla kesinti tutarına karşılık gelen fon adetlerinin katılımcının
bireysel emeklilik hesaplarındaki fon adetlerinden indirim suretiyle yapılacak
kesintisi,
-katılımcının
katkı paylarını kredi kartı veya diğer ödeme araçları ile yapması nedeniyle
ortaya çıkan giderlerin diğer katılımcılara yansıtılmamasını teminen söz konusu
giderlerin karşılanmasına yönelik piyasa rayiçlerini aşmayacak tutar veya oranda
katkı payına ek olarak tahsil edilecek kesinti,
sözkonusu olabilir.
21. Bu sisteme
katılmak isteyen kişiler nerelere başvurmalıdır? Kimlere danışmalıdır?
Kişi doğrudan emeklilik şirketine
başvurabilir ancak yaygın bir pazarlama ve tanıtım faaliyeti yapılabilmesi için
bireysel emeklilik aracıları ile ilgili düzenlemeler yapılmıştır.
Bireysel
emeklilik aracısı, bir sözleşmeye dayanarak, daimi bir surette şirketlerin
emeklilik sözleşmelerine aracılık eden veya bunları şirket adına yapan kişidir.
Bireysel emeklilik aracılığını aşağıda
belirtilmiş olan kişiler yapabilir:
- Herhangi bir şirkete bağlı
olmaksızın, bir sözleşmeye dayanarak, daimi bir surette şirketlerin emeklilik
sözleşmelerine aracılık eden veya şirket adına yapan bireysel
emeklilik aracıları,
- Bireysel emeklilik, hayat veya
ferdi kaza ürünlerinin tanıtım, pazarlama ve satış faaliyetinde bulunmak üzere
kurulmuş, sermayesinin en az %51’i bir şirkete veya hayat sigorta şirketine ait
pazarlama ve satış şirketlerinde çalışan ve emeklilik sözleşmelerine
aracılık eden bireysel emeklilik
aracıları,
- Sigorta acentesi
veya hayat sigorta brokeri olan veya kuruluşunda çalışan bireysel emeklilik
aracıları,
- Şirketlerde
çalışan pazarlama ve satış elemanları.
Bunlar potansiyel katılımcılara
sistemi tanıtarak, katılımcıların daha sağlıklı karar vermelerine yardımcı
olacak kişilerdir. Bu kişiler için bir sınav yapılacak ve başarılı kişilere
lisans verilecektir. O nedenle sistemin nitelikli kişiler tarafından doğru
olarak tanıtılması ve pazarlanması konusunda gerekli tedbirler alınmıştır
| 
