BİREYSEL EMEKLİLİK SİSTEMİNDE KULLANILACAK MUHTEMEL BİRİKİM VE MUHTEMEL YILLIK GELİR TABLOLARINDA UYGULANACAK ESASLARA İLİŞKİN GENELGE (2003/4)   

Genelge No: 2003/4

Kabul Tarihi: 03.10.2003

Bireysel Emeklilik Sisteminde Kullanılacak Muhtemel Birikim ve Muhtemel Yıllık Gelir Tablolarında Uygulanacak Esaslara İlişkin Genelge

(Genelge No: 2003/4)

1. Genel Çerçeve:

Emeklilik şirketlerinin geçmiş yıllara ait yatırım performansı ile emeklilik planlarında yer alan fonlara ait getirilere ilişkin mevcut bir veri tabanı bulunmamaktadır. Dolayısıyla, Emeklilik Şirketleri Kuruluş ve Çalışma Esasları Yönetmeliğinin 32’nci maddesi hükümleri çerçevesinde geçmiş verilere dayanılarak muhtemel birikim ve yıllık gelir tabloları oluşturulması bu aşamada mümkün olamayacaktır.

Ülkemizin ekonomik hedefleri ve ekonomik gelişmeler neticesinde, enflasyon oranları ve buna paralel olarak da faiz hadlerinin düşmesi beklenmektedir. Bu gelişmeler sonucunda, yatırım araçlarının gelecek yıllarda gerek nominal gerekse reel (enflasyondan arındırılmış) anlamda elde edilebilecek getirilerinin de giderek düşeceği ve buna paralel olarak, fon varlık değeri üzerinden alınan fon işletim gideri kesintilerinin de bu gelişmeler ve fon büyüklüklerinin artması neticesinde yıllar itibarıyla azalacağı öngörülmektedir.

2. Getiri Oranları:

Muhtemel birikim tabloları hazırlanırken, katılımcılar tarafından yanlış algılamalara yol açmasını önlemek üzere hem katkı payları, hem de muhtemel getiri oranlarının reel bazda kullanılması uygun görülmüştür. Bu bağlamda, emeklilik şirketleri tarafından katılımcılara sunulacak muhtemel birikim tablolarında kullanılacak olan reel bazda hazırlanmış getiri oranları aşağıdaki tabloda belirtilmiştir:

Yukarıdaki tabloda da görüldüğü üzere, projeksiyonun yapıldığı yıl dilimine karşılık gelen reel getiri oranlarının mutlaka her iki versiyonu da kullanılmak suretiyle muhtemel birikim tabloları hazırlanacaktır. Oranlar yıl dilimlerine göre kademeli olarak kullanılacaktır. Örneğin, 2003 yılında akdedilecek bir emeklilik sözleşmesi için oniki yıllık bir projeksiyon yapıldığında, ilk on yıl için %11 ve %9, kalan iki yıl için ise %8 ve %6 şeklinde bir uygulama yapılacaktır. Aynı sözleşme için 2004 yılında tekrardan oniki yıllık bir projeksiyon yapılması durumunda ise, ilk dokuz yıl için %11 ve %9, kalan üç yıl için %8 ve %6 oranları kullanılacaktır.

Muhtemel birikim tablosunda kullanılan getiri oranlarının geleceğe yönelik bir tahmin niteliğinde olduğu, bir taahhüt içermediği ve gerçekleşmesinin garanti edilmediği ayrı, okunaklı ve anlaşılabilir bir şekilde yazılacaktır.

3. Katkı Payları:

Hazırlanacak tablolarda, ödenen katkı paylarının sözleşme süresi boyunca reel bazda sabit kaldığı, bir başka deyişle, her yıl katkı payının enflasyon oranında artırıldığı varsayılacaktır. Buna paralel olarak, projeksiyonda kullanılan katkı payları reel bazda gösterilecektir. Dolayısıyla, hesaplamalarda katkı payı artış oranı kullanılmayacaktır.

Katkı payının dövize veya başka herhangi bir endeks değerine bağlı olarak belirlenmiş olduğu hallerde, tüm hesaplamalar ilgili emeklilik planında belirtilen kurlar veya endeks değerleri (TCMB Döviz Alış Kuru, TCMB Efektif Satış Kuru, İMKB endeksi, vb.) kullanılarak TL bazında hesaplara ve açıklamalara dahil edilecektir. TL tutarlar hesaplanırken, ilgili döviz veya endeksin, muhtemel birikim tablosunun hazırlandığı tarihte geçerli kuru/değeri esas alınacaktır. Burada, döviz kurlarının gelecekteki değerleri hakkında bir öngörüde bulunulmayacak, projeksiyonun başlangıç tarihi itibarıyla belirlenen TL tutarlarının, sözleşme süresi boyunca reel bazda sabit kaldığı varsayılacaktır. Bir başka deyişle, dövize veya başka bir endeks değerine bağlı olarak belirlenen katkı paylarına dayalı emeklilik planları için yapılan projeksiyonlarda da, aynen katkı payı TL bazında belirlenmiş planlarda olduğu gibi, katkı payı artış oranı kullanılmayacaktır.

4. Kesinti ve İndirimler:

Katkı paylarından yapılacak yönetim gideri ile fon işletim gideri kesintileri, sunulan planda belirtilen oran ve uygulamalara uygun bir şekilde muhtemel birikim tablolarına yansıtılacaktır. Fon işletim gideri kesintisinin katılımcının seçmiş olduğu fonlar açısından farklılık gösteriyor olması durumunda, seçilen fonlara ait fon işletim gideri kesintilerinin, seçilen fonların ağırlıkları oranında ortalaması alınacaktır.

Giriş aidatı , katkı payından bağımsız olarak ve yalnızca bir defaya mahsus olmak üzere alındığı için, giriş aidatına ilişkin indirimler hesaplamalara yansıtılmayacak, ancak, açıklamalar bölümünde ilgili emeklilik planına ilişkin olarak tahsil edilecek giriş aidatı tutarı ile bu aidatın tahsil zamanı net bir şekilde belirtilecektir. Giriş aidatının dövize endeksli olarak belirlenmiş olduğu hallerde, dövize endeksli katkı payları için izlenen metot aynı şekilde uygulanacaktır. Giriş aidatının dövizden başka herhangi bir endeks değerine bağlı olarak (asgari ücret, İMKB endeksi, vb.) belirlenmesinin öngörüldüğü planlar için hazırlanan muhtemel birikim tablolarında ise, söz konusu endeksin muhtemel birikim tablosunun hazırlandığı tarihte geçerli bulunan değeri esas alınacak ve bu değerin sözleşme süresi boyunca reel bazda sabit kalacağı varsayılacaktır.

5. Uygulama Metodu:

Tablolardaki bütün değerler sözleşme yılı sonu itibarıyla hesaplanacak olup, katkı paylarının yıllık olarak ve her sözleşme yılı başında peşin olarak alındığı varsayılacaktır. Dolayısıyla, katkı payının bir yıldan daha sık aralıklarla (aylık, üç aylık, vb.) ödenmesine ilişkin olarak herhangi bir öngörü hesaplamalara dahil edilmeyecektir.

Katkı payı üzerinden yönetim gideri kesintisi yapıldıktan sonra kalan tutar yatırım getirisi oranıyla yatırıma yönlendirilecek ve yıl sonunda oluşacak birikim üzerinden fon işletim gideri kesintisi yapılacaktır. Fon işletim gideri kesintisi yapıldıktan sonra kalan tutara, katılımcının muhtemel birikimi olarak tabloda yer verilecektir.

6. Katkı Payının Üzerinde/Altında Yapılan Ödemeler ile Yapılacak Toplu Ödemelere İlişkin Esaslar:

Muhtemel birikim tablolarında, katkı payının altında veya üzerinde ödeme yapılmasına ilişkin varsayımlar kullanılamayacak, tablolar katılımcının sözleşme süresi boyunca düzenli ödemeler yaptığı varsayımı ile oluşturulacaktır.

Bununla birlikte;

- Birikimli hayat sigortasından geçiş sırasında bu sigorta sözleşmesinden doğmuş bulunan birikimler de muhtemel birikim tablolarında dikkate alınabilir. Birikimli hayat sigortalarından ilgili plana aktarım yapılması söz konusu olduğunda, katılımcının sistemde kalış süresi ve buna bağlı olarak stopaj oranı hesaplanırken, şirketçe belirlenmiş bulunan hayat sigortasından aktarım kriterleri dikkate alınacaktır.

- Katılımcının yapacağı toplu ödemeler, yalnızca emeklilik sözleşmesinin başında yapılması kaydıyla, muhtemel birikim tablolarında dikkate alınabilir.

Bununla birlikte, katılımcı bireysel emeklilik sistemine girdikten sonra sözleşme süresi içerisinde hazırlanacak muhtemel birikim tablolarında, yalnızca tablonun hazırlanma tarihi itibarıyla yapılması kaydıyla, sisteme yatırılması düşünülen toplu ödemeler dikkate alınabilir.

Katılımcı adayının sistemden ayrılması durumunda, katılımcı adayının sözleşmedeki (ve varsa birikimli hayat sigortalısı olarak geçirdiği) süresi ve yaşı baz alınarak stopaj sonrası tutar, ayrılma halinde katılımcının alacağı tutar olarak, tabloda belirtilecektir.

7. Başlangıç Yaşı:

Hesaplamalarda, katılımcı adayının başlangıç yaşı, muhtemel birikim tablosunun hazırlandığı tarihte içinde bulunulan yıldan kişinin doğum yılı çıkarılmak suretiyle belirlenecektir. Sözleşme süresi içerisinde, katılımcı için tekrardan bir muhtemel birikim tablosu hazırlanması durumunda da aynı metot uygulanacaktır.

8. Vergi Teşvikleri:

Muhtemel birikim tablolarında hiçbir şekilde katkı paylarının gelir vergisi matrahından indirilmesi sonucu katılımcının ek kazancına yönelik hesaplamalara yer verilmeyecektir. Ancak, muhtemel birikim tablosundan ayrı olarak, açıklamalar bölümünde, bireysel emeklilik sistemindeki vergi teşvik sisteminin nasıl çalıştığını katılımcıya açıklamak amacıyla örnek hesaplamalara yer verilebilecektir.

9. Süre Sonundaki Birikimlerin Yıllık Gelir Sigortasına Çevrilmesine İlişkin Esaslar:

Müsteşarlığımızca, ileriki yıllarda bireysel emeklilik sistemine ilişkin yeterli verinin oluşmasıyla birlikte, muhtemel birikim ve yıllık gelir tablolarına ilişkin olarak daha kapsamlı bir düzenleme yapılacaktır. Ayrıca, yıllık gelir sigortasında uygulanacak esaslara ilişkin olarak da ayrıntılı bir düzenleme yapılacaktır. Söz konusu düzenlemeler tamamlanana kadar, katılımcıların emeklilik dönemlerinde bireysel emeklilik sözleşmesi uyarınca alacakları düzenli gelirlerin (maaşların) muhtemel tutarlarına ilişkin bilgi vermek amacıyla, yukarıda belirtilen esaslar uygulanacaktır.

Katılımcının emeklilik süresi boyunca alacağı yıllık gelirin katılımcıya aktarılması amacıyla, muhtemel birikim tablolarına ek olarak, muhtemel yıllık gelir tabloları düzenlenebilir. Bununla birlikte, muhtemel yıllık gelir tablolarının kullanılabilmesi için, muhtemel birikim tablosunda, kişinin en az on yıl sistemde kalıp 56 yaşını doldurmak suretiyle sistemden emeklilik hakkını kazandığı öngörüsü olmalıdır. Muhtemel birikim tablosunda, katılımcının emeklilik hakkını kazanmadan sistemden ayrılmasının öngörüldüğü durumlarda ise, bu kişiye ilişkin muhtemel yıllık gelir tablosu düzenlenmeyecektir.

Muhtemel yıllık gelir tablolarının hazırlanmasında aşağıda belirtilen esaslar uygulanacaktır:

- Katılımcının bireysel emeklilik hesabındaki birikimlerinin vergi sonrası net değerleri dikkate alınacaktır.

- qx ile äx değerleri ekte gönderilen yıllık gelir (annuite) tablosu kullanılacaktır.

Bu tablodaki äx değerlerinin hesaplanmasında %4 teknik faiz oranı kullanılmış olup, söz konusu oran yıllık gelir sigortalarında oluşan fonlar üzerinden alınacak kesintileri de içermektedir.

- Sözleşme süresi sonundaki birikimlerin yıllık gelir sigortasına dönüştürülmesinin öngörülmesi sonucunda, hesaplamalarda bu

dönüşüme ilişkin olarak yıllık gelir sigortasına dönüştürülen birikim üzerinden %2 oranında bir masraf kesintisi alındığı varsayılacaktır. Söz konusu kesinti yalnızca bir idari gider kesintisi şeklinde algılanmalı ve hesaplara bu şekilde dahil edilmelidir.

Muhtemel yıllık gelir tablolarında, bu genelgede belirtilen esaslar dışında, hayat branşında faaliyet gösteren şirketlerin “irad tarifesi” adı altında tasdik edilen tarifeleri ile başka bir adla tasdik edilmiş olup yıllık gelir sigortasına ilişkin hükümler içeren tarifelerine muhtemel yıllık gelir tablolarında kesinlikle yer verilmeyecektir.

Öte yandan, hesaplamalar sonucu ortaya çıkan muhtemel yıllık gelire ilişkin olarak, açıklamalar bölümünde aşağıdaki ifadelere aynen yer verilecektir:

“Burada hesaplanan muhtemel yıllık gelir yalnızca tahmini bir tutar olup, şirketimiz bu tutarın gerçekleşeceği konusunda herhangi bir garanti vermemektedir. Emeklilik döneminde alacağınız yıllık gelir, emeklilik tarihinde geçerli yıllık gelir sigortalarına, yaşam beklentilerine, yatırım getiri oranlarına ve yıllık gelir sigortası türlerine göre değişebilecektir.”

“Yıllık gelir sigorta sözleşmesi, emeklilik sözleşmesinin bir parçası olmayıp, emekliliğe hak kazanıldıktan sonra düzenlenecek ayrı bir sözleşme olarak değerlendirilmelidir.”

Müsteşarlığımızca yeni bir düzenleme yapılana kadar, bireysel emeklilik sistemine ilişkin olarak gerçekleşen veriler, muhtemel birikim ve yıllık gelir tablolarında kullanılamayacaktır.

Bu genelgede belirtilen esaslar ve yıllık gelir (annuite) tablosu, katılımcının emeklilik döneminde beklediği gelire kavuşabilmesi için ödemesi gereken muhtemel katkı payının hesaplanmasında da kullanılacaktır.

EKİ 1983 US GATT TABLE (Unisex)