BİNEK OTOMOBİLLERE İLİŞKİN KATMA DEĞER VERGİSİ VE AMORTİSMANLAR     

 

23 Temmuz 2003

 

Bülent Gölgeli

SMMM

b.golgeli@gama-boiler.com.tr

 

3065 Sayılı KDV Kanunu’nun 30/b maddesine gore, faaliyetleri kısmen veya tamamen binek otomobillerin kiralanması veya çeşitli şekillerde işletilmesi olanların bu amaçla kullandıkları hariç olmak üzere işletmelere ait binek otomobillerin alış vesikalarında gösterilen KDV, mükellefin vergiye tabi işlemleri üzerinden hesaplanan KDV 'den indirilememektedir. Bu durumda ilke olarak, bir işletmenin faaliyetleri ile ilgili olsa dahi iktisap edilen binek otoların doğrudan işletilmesi veya kiralanması olan mükelleflerin, bu amaçla satın aldıkları binek otomobillerinin alış vesikalarında gösterilen KDV’ yi indirim konusu yapabilmeleri mümkündür. Yukarıda işletmeye ait olma kavramı, işletmenin aktifine ve envanterine dahil olmayı ifade eder. Söz konusu bent hükmünde ifade edilen, işletmeye ait binek otomobilinden, işletmenin aktifine kayıtlı ve envanterine dahil olan ve yalnızca insan taşımaya elverişli motorlu araçları anlamak gerekmektedir.

 

Faaliyetleri kısmen veya tamamen binek otomobillerinin kiralanması (rent a car), taksicilik işletmeciliği yapılması, sürücü kursu işletmeciliği veya çeşitli şekillerde işletilmesi (çeşitli şekillerde işletilmesinden amaç binek otomobilin fiilen iktisadi işletme oluşturması) olanların bu amaçla kullandıkları binek otomobillerinin alışlarında ödenen KDV indirim konusu yapılabilecektir.

 

Bu maddenin amacı ; Özel otomobillerin anlaşmalı olarak işletmeye sokulması suretiyle özel tüketimin teşvik edilmesini önlemek ve vergi kaybına sebebiyet verilmesini önlemektir.Başka bir anlatımla, işletme sahiplerinin kendi hesaplarına alıp kullandıkları otomobillerin alışlarında ödenen katma değer vergilerinin, işletmenin esas faaliyetlerine ait hesapladıkları KDV tutarından, mahsubu önlenilmeye çalışılmıştır.

 

Binek otolarına ait KDV tutarının indirilememesi bazı çelişkilere sebeb olmaktadır. Örneğin işletmenin almış olduğu binek otoların tekrar satışı durumunda bu satış KDV hesaplamasına konu edilecektir! Ayrıca binek otonun tamir bakımına ilişkin KDV’lerin indirilip masraf yazıldığı da bir gerçek olduğuna gore binek otolardan KDV indirilememesi soru işaretlerine neden olmaktadır.

Uygulamada genel varsayım, binek otomobillerinin işletmelere anlaşmalı olarak sokulduğu şeklindedir. Zaten bu varsayımdan hareketle bu madde hükmüne gereksinim duyulmaktadır. Ancak bu varsayım doğru ise; söz konusu taşıtlara ait tüm giderlerin de ticari kazançtan indirilmemesi gerekir. Oysa İşletmenin aktifine kayıtlı iktisadi kıymetin kendisinin iktisabına ilişkin alış KDV’nin indirimi kabul edilmezken bu iktisadi kıymetle ilgili daha sonradan yapılan cari giderlerin tamamına ilişkin yüklenilen KDV’lerin indirimi mümkün olabilmektedir. Bu nokta önemli bir çelişki oluşturmaktadır.

 

Serbest Meslek Erbabının Kiraladığı Binek Otomobillerin KDV indirimi

 

Serbest Meslek Mensuplarının işlerinde yoğun olarak binek otomobil kullandıkları bilinmektedir. Söz konusu taşıtları satınalma veya kiralama yoluyla edinmektedirler. GVK’nun, serbest meslek kazançlarındaki mesleki giderlerin düzenlendiği 68. maddesinin 10 no’lu bendinde 01.01.1999 tarihinden geçerli olmak üzere 4369 sayılı kanunla yapılan değişiklik ile envantere dahil edilen binek otomobillerinin giderleri ile VUK hükümlerine gore ayrılan amortismanlarının, serbest meslek kazancının tespitinde hasılattan indirilmesi öngörülmüştür. Ancak, madde hükmünde, kiralanan binek otomobillere ait kira, akaryakıt , tamir bakım giderleri ile ilgili bir düzenleme bulunmamaktadır. GVK’ nun Mesleki Giderler başlıklı 68.maddesinin 10.bendinde;

“ İşle İlgili olarak şehir içi ulaşım , posta , telgraf ve odabaşı ücretleri gibi müteferrik giderler ile envantere dahil olan binek otomobillerinin giderleri ve Vergi Usul Kanunu Hükümlerine gore ayrılan amortismanları” ifadesi yer almaktadır.

 

Bu hükümler doğrultusunda serbest meslek mensupları envanterlerine dahil olan binek otomobillerinin giderlerini hasılattan indirebildiklerinden, bu giderlere ait KDV’yi de indirim konusu yapabileceklerdir. Önemli olan husus binek otolarının envantere dahil olmalarıdır. Eğer serbest meslek mensupları Kiralama yoluyla edindikleri otomobilleri varsa ve envanterine dahil değilse GVK.68. maddesine gore hasılattan indirmeleri söz konusu olmadığından, kiralanan binek otomobilleri nedeniyle ödedikleri kira bedelleri ve bu otomobillerin tamir bakım, akaryakıt giderlerini de indirmeleri söz konusu değildir.

 

İNDİRİLEMEYEN KDV ‘nin GİDERE Mİ ? YOKSA MALİYETE Mİ ? YAZILACAĞI

 

Maliye Bakanlığı binek otomobillerin alımında yüklenilen ancak indirimi mümkün olmayan KDV ‘ nin maliyete eklenmesi veya gider yazılabilmesi ile ilgili görüşünü

23 seri no’lu KDV Genel Tebliği ile açıklamıştır.

 

Tebliğe Göre ;    I. BİNEK 0T0MOBİLLERİNİN KATMA DEĞER VERGİSİ :

 

3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanununun 30 uncu maddesinin (b) bendinde yapılan değişikliğe göre, faaliyetleri; kısmen veya tamamen binek otomobillerinin kiralanması, taksicilik işletmeciliği yapılması veya binek otomobillerinin çeşitli şekillerde işletilmesi olanların bu amaçla kullandıkları binek otomobillerinin alışlarında ödenen ve faturalarda ayrıca gösterilen katma değer vergisi indirim konusu yapılabilecektir. Buna göre, binek otomobillerini yukarıda belirtildiği gibi çeşitli şekillerde işleten mükellefler bu amaçla kullanılan binek otomobilleri ile ilgili olarak indirim hakkından yararlanabileceklerdir.

 

Ancak mükelleflerin işletme amacı dışında iktisap ettikleri binek otomobillerinin alış vesikalarında gösterilen katma değer vergisinin evvelce olduğu gibi indirimi mümkün değildir. İndirim konusu yapılamayan bu vergi, Gelir ve Kurumlar Vergisi Kanunları çerçevesinde işin mahiyetine göre gider veya maliyet unsuru olarak dikkate alınabilecektir.

 

Bu uygulama binek otomobili işletmeciliği ile uğraşan mükelleflerin işletme amacı dışında satın aldıkları binek otomobilleri için de geçerlidir.

 

VUK' nun 269. maddesine gore, taşıtların da gayrimenkuller gibi maliyet bedeli ile değerlenmeleri gerekmektedir. Sözkonusu kanunun "Gayrimenkullerde Maliyet Bedeline Giren Giderler” başlıklı 270. maddesinde, mükelleflerin noter, mahkeme, kıymet takdiri, komisyon ve tellaliye giderleri ile emlak alım vergilerini maliyet bedeline ithal etmekte veya genel giderler arasında göstermekte serbest oldukları belirtilmiştir.

 

Buna gore , binek oto alımında ödenen KDV indirim yasağına konu olduğu için taşıt alım vergisiyle aynı niteliği taşımaktadır. Dolayısıyla , binek otolarına ilişkin indirilemeyen KDV ‘ nin doğrudan gider yazılabilmesi ve ya maliyet unsuru olarak dikkate alınabilmesi mümkündür. Bu konudaki seçimlik hak mükellefe aittir. Kanımca sözkonusu otolara ait olarak giderlerin maliyete eklenerek amortisman ayrılması ve bu şekilde işlem görmesi daha doğru olacaktır.

 

BİNEK OTOMOBİLLERDE AMORTİSMAN UYGULAMASI

 

Amortisman kural olarak yıllık ayrılmaktadır. Bunun yanısıra Kıst Amortisman dediğimiz özellikli bir durum daha vardır. VUK’ nun 320. maddesi; faaliyetleri kısmen veya tamamen binek otomobillerinin kiralanması veya çeşitli şekillerde işletilmesi olanların bu amaçla kullandıkları binek otomobilleri hariç olmak üzere, işletmelere ait binek otomobillerin aktife girdiği hesap dönemi için ay kesri tam ay sayılmak suretiyle kalan ay süresi kadar amortisman ayrılır . Amortisman ayrılmayan süreye isabet eden bakiye değer, itfa süresinin son yılında tamamen yok edilir.

 

Bu maddeye gore kıst amortisman sadece işletmelerin aktifinde kayıtlı binek otomobilleri için geçerlidir. Yani faaliyetleri kısmen veya tamamen binek otomobillerin kiralanması veya diğer şekillerde işletilmesi olan yükümlülerin bu amaçla kullandıkları binek otomobillere kıst amortisman uygulanmayacaktır.