DAR MÜKELLEF KURUMLARDAN  SAĞLANAN LİSANS FATURALARININ   SORUMLU SIFATIYLA  KDV, STOPAJ VE DAMGA VERGİSİ AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ   

28 Ağustos 2003

Bülent Gölgeli

SMMM

b.golgeli@gama-boiler.com.tr

Dar Mükellef, Türkiye’ de yerleşmiş olmayan gerçek kişiler sadece Türkiye’ de elde ettikleri kazanç ve iratlar üzerinden vergilendirilirler. ( GVK.md.6 )

Dar Mükellefiyete tabi  kimseler bakımından kazanç ve iradın Türkiye’ de elde edildiği aşağıdaki şartlara gore tayin olunur;

1. Ticari Kazançlarda; kazanç sahibinin Türkiye' de işyerinin olması veya daimi temsilci bulundurması ve kazancın bu yerlerde veya bu temsilciler vasıtasıyla sağlanması (Bu şartları haiz olsalar dahi iş merkezi Türkiye' de  bulunmayanlardan, ihraç edilmek üzere Türkiye'de satın aldıkları veya imal ettikleri malları Türkiye'de satmaksızın yabancı memleketlere gönderenlerin  bu işlerden doğan kazançları Türkiye’ de  elde edilmiş sayılmaz )

2. Zirai Kazançlarda; Zirai Faaliyetlerin Türkiye’ de icra edilmesi;

3. Ücretlerde;

    a)  Hizmetin Türkiye' de ifa edilmiş veya edilmekte olması veya Türkiye' de değerlendirilmesi

    b) Türkiye' de  kain müesseselerin idare meclisi başkan ve üyelerine, denetçilerine, tasfiye memurlarına ait huzur hakkı, aidat, ikramiye ve benzerlerinin Türkiye' de değerlendirilmesi;

4. Serbest Meslek Kazançlarında; Serbest Meslek faaliyetlerinin Türkiye’de icra edilmesi veya Türkiye’ de değerlendirilmesi;

5. Gayrimenkul Sermaye İratlarında; Gayrimenkulün Türkiye’ de bulunması ve bu mahiyetteki mal ve hakların  Türkiye’ de  kullanılması  veya Türkiye’ de değerlendirilmesi;

6. Menkul Sermaye İratlarında; Sermayenin Türkiye’ de yatırılmış olması;

7. Diğer Kazanç ve İratlarda, Bu kazanç veya iratları doğuran işin veya  muamelenin Türkiye’de ifa edilmesi veya Türkiye’ de değerlemesi ( GVK.md.7 )

Bilindiği üzere, G.V.K’ nun gayrimenkul sermaye iradını tanımlayan 70/1. maddesi,

" Aşağıda yazılı mal ve hakların sahipleri, mutasarrıfları, zilyetleri, irtifak ve intifa hakkı sahipleri veya kiracıları tarafından kiraya verilmesinden elde edilen iratlar  gayrimenkul sermaye iradıdır."

…

"Arama, İşletme ve imtiyaz hakları ve ruhsatları, ihtira beratı, alameti farika, marka, ticaret ünvanı, her türlü teknik resim, desen, model, plan ile sinema ve televizyon filmleri, ses ve görüntü bantları, sanayi ve ticaret ve bilim alanlarında elde edilmiş bir tecrübeye ait bilgilerle gizli bir formül veya imalat usulü üzerindeki kullanma hakkı ve kullanma imtiyazları gibi haklar…" şeklindedir.

Dar Mükellef statüsünde bulunan firmalarla yapılan teknik lisans sözleşmelerinde know how ve patent anlaşması kapsamında yapılacak mühendislik, tasarım, üretim, montaj, satış, servis vb.için yapılacak ödemelerin, yukarıda yer alan madde hükmü gereğince Gayrimenkul Sermaye İradı  olarak kabul edilmesi gerekmektedir.

Dar Mükelleflerde gayrimenkul sermaye iradının Türkiye’ de elde edilmesi, G.V.K.’ nun 7. maddesinin 5. bendinde "Gayrimenkulun Türkiye’ de bulunması ve bu mahiyetteki mal ve hakların Türkiye’ de kullanılması veya Türkiye’ de kullanılması veya Türkiyede değerlendirilmesi" şeklinde tanımlanmıştır.

Know – How ve Patentin Sorumlu Sıfatıyla KDV karşısındaki durumu

Katma Değer Vergisi, Türkiye’ de yapılan ve Katma Değer Vergisi Kanunu’ nun

( KDVK )  1. maddesinde sayılan teslim ve hizmetlerin tedavülü üzerinden alınan bir vergidir. Vergilendirme yapılması için yapılan işlemlerin bu kanun kapsamında olup olmadığına dikkat edilmelidir. Kanunun 1/1 md.’de Türkiye ‘ de yapılan ve maddede sayılan işlemlerin KDV’ ye tabi olduğu ifade edilmiştir. Söz konusu maddenin 3/ f bendi ise , "Gelir Vergisi Kanunu’nun 70. maddesinde belirtilen  mal ve hakların kiralanması" şeklindedir.

KDV Kanunu’nun konusuna Türkiye’ de yapılan işlemler girmektedir. Yani; Kanunun 6. maddesi;

Malların teslim anında Türkiye’ de bulunması

Hizmetin Türkiye’ de yapılması veya hizmetten Türkiye’de faydalanılmasını, ifade eder.

Dolayısıyla Türkiye’ de ikametgahı işyeri, kanuni ve iş merkezi bulunmayan yabancı kişi ve kuruluşlardan sağlanan hizmetlerde, bu işlemlere taraf olan gerçek veya tüzel kişinin vergi mükellifi olup olmadığına bakılmaksızın Sorumlu Sıfatıyla KDV Hesaplanıp beyan edilecektir.

Gayrimenkul sermaye iradı olarak tanımlanan Know –How ve patent gibi gayri maddi hak ve unurlarının bilgilerinden Türkiye’ de faydalanıldığının açık olması durumunda, söz konusu  ödemeler KDV’ ye tabi olmalı ve yine aynı kanunun 9/1. maddesine gore sorumlu sıfatıyla ödenmesi gerekir.

Konuyu daha basitleştirmek  gerekirse ;

Yabancı firmalardan sağlanan;

Serbest Meslek,

Telif, patent, know-how,

Komisyon

Kira

ve benzeri hizmetler, bu hizmetten yararlananlara KDV sorumluluğu getirmektedir.

KNOW-HOW ve PATENTİN STOPAJ KARŞISINDAKİ DURUMU

K.V.K.’nun  24/1  maddesinde ;

"Dar Mükellefiyete tabi kurumların ticari, zirai ve diğer kazanç ve iratları dışında kalan kazanç ve iratlar ile telif, imtiyaz, ihtira, işletme, ticaret ünvanı, alameti farika ve benzeri gayri maddi hakların satışı, devir ve temliki mukabilinde alınan bedellerin % 25 nispetinde kurumlar vergisi tevkifatına tabi olduğu" hüküm altına alınmıştır. (30.11.1999 tarih ve 99/13646 sayılı B.K.K. uyarınca % 20 olarak belirlenmiştir. )

Bu noktada  önemli olan husus şudur.Normal kaide yukarıda anlattığımız üzere olmakla birlikte çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmaları doğrultusunda her ülke ile farklı oranlarda vergilendirme sözkonusudur. Örneğin ABD de bir şirketle yapılan anlaşma doğrultusunda O firmanın isim hakkını Türkiye’ de kullanmak üzere anlaşılmış ve karşılığında firma bize fatura kesmiş olsun. Bu durumda ABD ile  aramızda yapılan çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmasının 12. maddesine gore, alınacak vergi gayrisafi tutarının % 10 ( fon dahil ) aşmayacaktır. Bu nedenle ülkelerle yapılan çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmalarının da iyi bilinmesinde yarar olacaktır.

Dar mükellef kurumlardan sağlanan hizmet ve isim hakkı, patent , know-how durumlarında özellikli ve önemli olan bir diğer durumsa aşşağıdaki tabloda özetlenmiştir.

DAR MÜKELLEF KURUM / KİŞİ

Yukarıdaki tabloda da görüleceği üzere bu ince nokta çok önemlidir. Dar mükellef kurumdan yararlanacağımız bir isim hakkı ise o zaman bu isim hakkından ister yurt dışı ister yurt içinde anlaşılsın her durumda stopaj doğar. Ancak isim hakkı değil de örneğin proje çizimi için yurt dışındaki bir firma ile anlaşma yapılmış olsun. Bu firma söz konusu projeyi Türkiye'de kullanarak bir yapı inşa etmişse, dar mükellefe  yapılan ödemede hizmetten Türkiye’ de yararlanılmış olması nedeniyle KDV doğar ancak bu durumda Stopaj açısından farklı bir durum vardır.Eğer projeyi çizdirdiğimiz firma Kendi ülkesinde

Yapmış hazırlamışsa Türkiye’ de de yararlanıyor olsak dahi stopaj olmayacaktır. Eğer firma Türkiye’ ye gelip çalışmalarını  Türkiye’ de sürdürürse ve projeyi burda hazırlarsa o zaman stopaj doğacaktır. Sorumlu sıfatı ile KDV ise her halde olacaktır.

YURTDIŞINDA DÜZENLENEN SÖZLEŞMENİN DAMGA VERGİSİ  KARŞISINDAKİ DURUMU

Genel olarak yurt dışında düzenlenen kağıtlar damga vergisine konu olmamakla beraber,

Kanunda  öngörülen ve aşağıda belirtilen durumlardan birinin gerçekleşmesi halinde damga vergisine tabi olabilmektedir;

Öncelikle yurt dışında düzenlenen kağıtların Türkiye’ ye getirilmiş olmaları vergilendirm için zorunluluk taşıyan bir unsurdur. Diğer bir ifade ile kağıdın Türkiye’ ye getirilmediği hallerde, özellikle hükmünden yararlanıldığı gerekçesine dayanılarak vergilendirme yapılmasına imkan bulunmamaktadır.

Yurt dışında düzenlenen bir kağıdın damga vergisine tabi tutulmasını gerektiren ikinci hal, söz konusu kağıdın Türkiye' deki resmi dairelere ibraz edilmesi halidir. İbrazın nedeni vergilendirme açısından bir önem taşımamakta, kağıtların yasal zorunluluklara bağlı olaak resmi dairelere ibraz edilmesi vergilendirme açısından yeterli olmaktadır. Kağıda ilişkin damga vergisi, söz konusu kağıdın resmi makamlara ibraz edildiği an  oluşmaktadır.

Yurt dışında düzenlenen kağıtların damga vergisine tabi tutulmasını gerektiren diğer bir  durum ise , bu kağıtların üzerinde devir ve ciro işlemlerinin yapıldığı durumlara yönelik bulunmaktadır.

Kısaca buraya kadar anlattıklarımızı özetlersek; Örneğin ABD ile imzalanmış olan teknik lisans sözleşmesi yurt dışında düzenlenmiş olduğundan damga vergisine tabi değildir. Ancak yukarıda da açıklandığı üzere; söz konusu sözleşme, Türkiye'ye getirildiği ve resmi makamlara ibraz edildiği an, bir hüküm ifade etmesi şartı ile damga vergisinin konusuna girecektir.