GELİR VE KURUMLAR VERGİSİNDE MATRAH ARTIRIMINDA ÖNEMLİ NOKTALAR   

DÜNYA

24.03.2003, PAZARTESİ

Dr. A. Bumin Doğrusöz

4811 sayılı Vergi Barışı Kanunu'nun 7=9. maddelerinde, gelir ve kurumlar vergisi mükelleflerine önceki matrahlarını artırımında bulunma ve artırılan matrah üzerinden vergi ödeme koşulu ile matrahı artırımı yapılan yıllar için "hakkında tarhiyat yapılmama" hakkını edinme olanağı sağlanmıştır. Bu ödenecek vergi aslında ve özünde, kazanç üzerinden ödenen bir vergi değil (çünkü katılımda zorunluluk yok), bir hakkı edinim bedelidir. Bu yazımızda, matrah artımı yolu ile tarhiyat dışı kalmak isteyenler için, önem taşıyan noktalara işaret etmeyi amaçlıyoruz.

-Yıllık gelir ve kurumlar vergisi beyannamesi vermek mecburiyetinde olan gelir ve kurumlar vergisi mükellefleri, 1998, 1999, 2000 ve 2001 takvim yılları için matrah artırımından yararlanabilirler. Adi ortaklıklar ve kolektif şirketlerde ortaklar, komandit şirketlerde komandite ortaklar, adi komandit şirketlerde komanditer ortaklar, yıllık gelir vergisi beyannamesi vermek zorunda bulunduklarından, bu mükellefler de anılan yıllar için matrah artırımından yararlanabileceklerdir. Sözü edilen yıllara ilişkin vergi matrahlarının takdiri için takdir komisyonlarına sevk edilmiş bulunan mükellefler ile haklarında vergi incelemesine başlanılmış olan mükellefler de matrah artırımından faydalanabilirler. Zarar beyan eden veya hiç beyanname vermemiş olan mükellefler de matrah artırımı yapabileceklerdir.

-Matrah artırımı olanağından yararlanmak isteyenler için başvuru süresi Maliye Bakanlığı'nca 31 Mart 2003 tarihi mesai saati bitimine kadar uzatılmıştır. Başvuruların yazılı şekilde ve (örneği 1 sayılı Vergi Barışı Genel Tebliği'nin 4 numaralı ekinde bulunan) vergi dairelerinden edinilecek bir form ile yapılması gerekmektedir. Formun bizzat mükellef tarafından imzalanması gerekmekle birlikte, bizzat götürülmesi gerekmemektedir, üçüncü şahıslar tarafından da iletilmesi mümkündür.

-Başvurunun mükellefin gelir veya kurumlar vergisi bakımından bağlı bulunduğu vergi dairesine yapılması gerekmektedir. Başvurunun iadeli-taahhütlü posta yolu ile de yapılması mümkündür. Ancak, kanun kapsamındaki yıllarda değişik vergi dairelerinin mükellefi olanlar, matrah artırımında bulundukları yıl ve dönemlerde hangi vergi dairesinin mükellefi iseler, o vergi dairesine yazılı başvuracaklardır.

-1998, 1999, 2000 ve 2001 takvim yıllarına ilişkin olarak verdikleri yıllık gelir vergisi beyannamelerinde vergiye tabi gelir (matrah) beyan eden gelir vergisi mükellefleri ile yine aynı yıllara ilişkin olarak verilen yıllık kurumlar vergisi beyannamelerinde vergiye tabi kurum kazancı (matrah) beyan eden kurumlar vergisi mükelleflerinin, bu yıllara ilişkin vergi matrahlarını asgari; 1998 yılı için yüzde 30, 1999 yılı için yüzde 25, 2000 yılı için yüzde 20, ve 2001 yılı için yüzde 15, oranlarında artırılması gerekmektedir. Ancak, anılan yıllara ilişkin olarak artırılan matrahların tutarı; gelir vergisi mükelleflerinde:

1998 yılı için 2.500.000.000 liradan, 1999 yılı için 3.000.000.000 liradan,

2000 yılı için 3.750.000.000 liradan, 2001 yılı için 5.000.000.000 liradan,

az olamayacaktır. Kurumlar vergisi mükelleflerinde ise artırılacak matrahta alt sınır,

1998 yılı için 7.500.000.000 lira, 1999 yılı için 9.000.000.000 lira, 2000 yılı için 11.250.000.000 lira ve 2001 yılı için 15.000.000.000 lira, şeklindedir.

-İlgili yıllarda gelir elde ettiği halde beyanname vermemiş veya mükellefiyet tesis etmemiş olanlar da, yukarıdaki en az tutarlardan beyanda bulunarak matrah artırımı hükümlerinden yararlanabilirler.

-Beyana tabi geliri sadece gayrimenkul sermaye iradından ibaret olan gelir vergisi mükellefleri için vergilendirmeye esas alınacak matrah, ilgili yıllar için yukarıda belirtilen asgari tutarın 1/5'i olarak dikkate alınacaktır. Bir başka ifadeyle artırılan matrah tutarı; 1998 yılı için 500.000.000 liradan, 1999 yılı için 600.000.000 liradan, 2000 yılı için 750.000.000 liradan, 2001 yılı için 1.000.000.000 liradan az olamayacaktır. Matrah artırımında bulunan gelir vergisi mükellefleri, mesken olarak kiraya verilen binalardan elde edilen kira gelirlerine ilişkin olmak üzere o yıl için belirlenen istisna tutarlarını matrah artırımı yaparken dikkate almayacaklardır.

-İlgili yıllarda hayat standardı esasına tabi olan gelir vergisi mükelleflerinin matrah artırımına esas olacak gelirleri, beyan ettikleri gelirler toplamı olmayıp, hayat standardı esası da dikkate alınmak suretiyle bulunan ve verginin hesaplanmasında esas alınan matrahları olacaktır.

-Bütün yıllar için matrah artırımı zorunlu olmayıp, sadece bir veya birkaç yıl için matrah artırımında bulunmak da mümkündür.

- Verdikleri yıllık gelir vergisi beyannamesinde birden fazla gelir unsuru bulunan mükellefler, matrah artırımlarını yıllık beyannamelerinde yer alan toplam matrah üzerinden yapacaklar ve gelir unsurlarının bir kısmı itibarıyla artırımda bulunmayacaklardır.

-Söz konusu yıllarla ilgili olarak gelir ve kurumlar vergisi mükellefleri hakkında ikmalen veya re'sen vergi tarhiyatının yapılmış olması halinde, bu tarhiyata esas olan matrah farkları, matrah artırımında dikkate alınmayacaktır. Diğer bir ifade ile mükelleflerin verdikleri yıllık gelir ve kurumlar vergisi beyannamelerinde yer alan matrahlar, matrah artırımında dikkate alınacaktır.

-Gelir veya kurumlar vergisi mükelleflerince yukarıda belirtilen şekilde artırılan veya beyan edilen matrahlara yüzde 30 vergi oranı uygulanmak suretiyle ödenecek vergi tutarı hesaplanacaktır. Ayrıca herhangi bir vergi ya da fon payı ve eğitime katkı payı hesaplanmayacak ve ödenmeyecek ve geçici vergi de hesaplanmayacaktır.

-Matrah artırımında bulunmak istedikleri yıllara ait yıllık gelir veya kurumlar vergisi beyannamelerini kanuni süresinde vermiş ve bu beyannameler üzerinden tahakkuk eden vergilerin tamamını süresinde ödemiş (diğer vergilerin süresinde ödenip ödenmediği, örneğin ek gelir veya kurumlar vergisinin süresinde ödenip ödenmediği önem taşımaksızın) mükellefler, bu kanunun vadesi geçmiş ve ihtilaflı borçlarda uzlaşmayı düzenleyen 2 ve 3'üncü maddeleri hükümlerinden de yararlanmamış olmaları şartıyla, yüzde 30 yerine yüzde 25 vergi oranı uygulanmak suretiyle ödenecek vergi tutarı hesaplayacaklardır. Bu mükelleflerin süresinde vermiş oldukları yıllık beyannamelerde, zarar, istisna uygulaması, indirim ve mahsuplar nedeniyle ödenecek vergi çıkmamış olabilir. Bu mükelleflerde, sayılan şartları taşımaları halinde, artırılan matrahlara yüzde 25 vergi oranı uygulanmak suretiyle ödenecek vergiyi hesaplayacaklardır.

-1998 yılı için matrah artırımda bulunan kurumlar vergisi mükelleflerinin aynı zamanda 1998 yılı için kazançları için Gelir Vergisi Kanunu'nun 94. maddesinin 6/b maddesine göre verdikleri muhtasar beyannameleri için de, diğer yıllarda ise sadece indirim ve istisna kazançları için aynı maddenin 6/b-ii bendine göre verdikleri muhtasar beyannameleri için de matrah artırımında bulunmaları zorunludur.

-Matrah artırmında bulunulmakla, sadece hakkında tarhiyat yapılmama hakkı edinilmektedir. Yoksa, defter ve belgeler üzerinde inceleme yapılmama hakkı edinilmemektedir. Örneğin defter ve belgelere, bir karşıt inceleme dolayısıyla idare tarafından yine müracaat edilebilir. Bu nedenle matrah artırımında bulunan mükelleflerinde saklama ve ibraz ödevleri devam edecektir.