Kapsam
Madde
1-3167 sayılı Kanunun T.C.Merkez Bankasına verdiği yetkiye
istinaden çek karnelerinin baskı şekline ilişkin esaslar, çek
karnesi verilen hesap sahiplerinin kimlikleri ile kısmen veya tamamen
ödenmeyen çekler için hesap sahibine gönderilecek ihtar mektubunun
muhtevası, çekleri ödenmeyen hesap sahipleri ile çek hesabı
açma ve çek keşide etme yasağı konulanlar hakkında bankalar ve
T.C. Merkez Bankasınca yapılacak bildirim ve duyurular bu tebliğ hükümlerine
tabidir.
Çek
Karnelerinin Baskı Şekli
Madde
2-Çek karneleri bankalar tarafından aşağıda gösterilen esaslara
göre basılır veya bastırılır:
a)(2
No.lu Tebliğle değişik) Çek karneleri, yapraklarının boyutları,
koçan hariç, eni 76 mm., boyu 166 mm olmak üzere ve çek tutar alanı
sağ üst köşeye gelecek şekilde bastırılır.
b)(2
No.lu Tebliğle değişik) Çek karneleri MICR-Manyetik Mürekkepli
Karakter Okuma (Magnetic Ink Character Recognition) yöntemi ile ve
E-13B kodlama standardı kullanılarak kodlanır. Çek yapraklarının
alt kısmında kodlama alanı için 16 mm.lik boşluk bırakılır.
Kodlama alanının sağ ve sol köşelerinden yatay olarak 7,937 mm.,
alt ve üst kısmından da dikey olarak 6,35 mm.lik boşluklar bırakılmak
suretiyle bulunan kodlama satırı üzerine soldan itibaren çek
numarası, banka ve şube isimlerini tanımlayan banka ve şube kodu,
hesap numarası, işlem kodu ve çek tutarına ilişkin bilgiler aşağıda
gösterilen karakter ve sembol sayıları dikkate alınarak kodlanır.
Karakter Sembol
Kodlanacak Bilgi
Sayısı Sayısı
--------------------
---------- -----------
Çek numarası
7
2
Banka kodu
3
1
Şube kodu
4
1
Hesap numarası
8
1
İşlem kodu
2
-
Tutar
12
2
Semboller,
çekin sağ kenarından başlayarak tutar ve çek numarası kodunun başlangıç
ve bitiminde, hesap numarası ile banka ve şube kodunun başlangıcında
kullanılır. Kodlama alanındaki her karakterin uzunluğu ile
kodlanacak bilgiler arasında bırakılacak boşlukların uzunluğu
3,175 mm.dir.
Bankalar
bu Tebliğ esaslarına ve ek kodlamayı gösterir örneğe göre bastırdıkları
çek karnelerini, tutar ve işlem kodu dışındaki kodlarını
tamamladıktan sonra hesap sahiplerine verirler.
c)(2
No.lu Tebliğle değişik) Çek yapraklarının basımında CBS-1
standardında manyetik, kodlamaya imkan veren kağıtlar kullanılmalı
ve kullanılacak kağıtlar organik asitler, anorganik asitler,
alkaliler, klor bileşikleri ve organik çözücüler ile tahrifata
karşı duyarlı olmalıdır.
Bilgiler
manyetik mürekkep kullanmak suretiyle kodlanır.
d)Çek
karnelerinin ihtiva edeceği çek yapraklarının adedi, ilgili banka
tarafından tesbit edilir.
e)Bankalarca
çek yaprakları istenilen renk ve desende bastırılabilir. Üzerine
amblem ile ayrıca resim konulabilir.
f)Çek
yaprakları üzerine lehdar imzasının alınmasına imkan verecek şekilde
bir ibare konulabileceği gibi, "yukarıda imzası bulunan"
ibaresi de eklenebilir.
g)Çeklerin
her yaprağına, çekle işleyen hesabın bulunduğu banka şubesinin
adı ve keşidecisinin hesap numarası ile adının yazılmasına ve
imzasının atılmasına imkan verecek ibareler konulur.
h)Döviz
üzerinden düzenlenen çeklerin basımı da yukarıdaki esaslara
tabidir.
ı)Çeklerin
basımında, 3167 sayılı Kanun ile bu tebliğde belirtilen hususlar
dışında, çekin keşide yeri ve keşide tarihi dahil Türk Ticaret
Kanununda yer alan çekin şekline ilişkin diğer unsurların da gözönünde
bulundurulacağı tabiidir.
Çek
Karnesi Verilenlerin Kimliklerinin Bildirilmesi
Madde
3-Bankalarca çek karnesi verilen müşterilerin açık kimlikleri ile
ilgili olarak T.C.Merkez Bankasına yapılacak bildirimlerde hesap
sahibinin;
a)Adı
ve soyadı (Tüzel kişilerde yalnız ticaret unvanı yazılacaktır.)
b)Baba adı,
c)Doğum yeri ve tarihi,
d)Varsa hesap sahibi tarafından bildirilen vergi hesap numarası,
e)Adresi,
f)Çekle işleyen hesabın bulunduğu banka şubesinin adı,
g)Çekle işleyen hesabın numarası,
yer alır.
Yukarıdaki
bilgileri kapsayan ilişik örnek 1'e göre banka şubelerince düzenlenecek
listeler ilgili bankaların genel müdürlüklerince (Yabancı
bankaların merkez şube müdürlükleri) birleşik hale getirilerek
çeklerin hesap sahiplerine verildiği aylık dönemler itibariyle düzenlenir
ve aylık dönemleri takip eden ay sonuna kadar mektup ekinde
T.C.Merkez Bankasına gönderilir.
Bankalarca
3/10/1985 tarihinden önce çek karnesi verilmiş hesap sahiplerine
ait bildirimler, sözkonusu tarihten itibaren 2 ay içerisinde yukarıdaki
esaslara göre intikal ettirilir.
Bankalarca,
3167 sayılı Kanunun ilgili maddeleri gereğince veya hesap kapatma
halinde yahut hesap sahibinin kendi istemi ile iade etmesi gibi
sebeplerle geri alınan çeklerin hesap sahiplerinin açık
kimlikleri, ilk bildirimlerine ilgi yapılarak yukarıdaki esaslara göre
T.C.Merkez Bankasına bildirilir.
İhtar
Mektubunun Muhtevası
Madde
4-Yeterli karşılığı olmaması nedeniyle kısmen veya tamamen ödenmeyen
çekler için hesap sahibine, hesabın bulunduğu banka şubesince gönderilecek
ihtar mektubunda aşağıdaki hususlar yer alacaktır:
A-Hesap
sahibinin düzeltme hakkı bulunması halinde banka şubelerince;
a)Çekin;
1-Keşide tarihi,
2-Numarası,
3-İbraz tarihi,
4-İbraz edildiği banka şubesi,
5-Tutarı,
6-Keşide edildiği banka şubesinin adı ve hesap
numarası,
7-İbrazında veya provizyonun alındığında hesabın
bakiyesi,
8-Karşılıksız kaldığı miktar,
9-Hamilin, adı ve adresi,
b)İhtar
mektubunun tebliği tarihinden itibaren yedi işgünü içinde hesap
sahibinin kendisinin veya vekil ve temsilcilerinin elinde bulunan bütün
çek karnelerini aldığı bankaların şubelerine geri vermesi, aksi
takdirde ilgili bankaların kanuni mercilere ihbar zorunda kalacakları,
c)3167
sayılı Kanunun 8 inci maddesi uyarınca, yedi işgünü içinde çek
tutarını veya karşılıksız kalan bölümünü %10 tazminatı ve
gecikme faizi ile birlikte hesabın bulunduğu banka şubesine gönderilmek
üzere hamil adına yatırmak suretiyle düzeltme hakkını
kullanabileceği, aksi halde, çekin ibraz tarihinden itibaren bir yıl
süre ile çek keşide edemeyeceği,
d)Aksine
davranışların kanunda öngörülen cezai müeyyideleri gerektireceği,
hususları
hesap sahiplerine bildirilir.
B-Hesap
sahibinin düzeltme hakkı bulunmaması halinde;
Düzeltme
hakkı bulunmayan hesap sahiplerine banka şubelerince gönderilecek
ihtar mektubunda; (A) fıkrasının a, b ve de bendlerinde yer alan
hususlar yanında, keşidecinin çekin karşılıksız kalan kısmını
%10 tazminatı ve gecikme faizi ile birlikte muhatap banka şubesine
veya ilgili bankanın herhangi bir şubesine kanunda öngörülen süre
içinde yatırmış bulunması halinde hamilin şikayet hakkının doğmayacağı
belirtilecektir.
Muhatap
bankanın çek hesabının açıldığı şubesi dışındaki diğer
bir şubesine ibraz edilen yeterli karşılığı olmaması
nedeniyle kısmen veya tamamen ödenmeyen çekler hakkında gerekli
bilgiler, çekin ibraz edildiği şube tarafından hesabın bulunduğu
şubeye bildirilerek ihtar mektubunun gönderilmesi sağlanır.
Karşılıksız
Çeklerin Bildirimi
Madde
5-(2 No.lu Tebliğ'le değişik) Çekle işleyen hesabın bulunduğu
banka şubesine veya bu bankanın diğer bir şubesine ibraz edildiği
halde yeterli karşılığı olmadığı için çeki ödenmeyen hesap
sahibi hakkında gerekli bilgiler hesabın bulunduğu banka şubesince
örnek 2'ye göre genel müdürlüklerine intikal ettirilir. Banka
genel müdürlüklerince bu bilgiler bilgisayar ortamında kayda alınarak
Kanun'da belirtilen süre içinde T.C.Merkez Bankası'na gönderilir.
Madde
6-a)(2 No.lu Tebliğ'le değişik) Tebliğin 5 inci maddesi gereğince
banka genel müdürlüklerince tamamen veya kısmen karşılıksız
kalan çeklerle ilgili olarak intikal ettirilen bilgiler kanunun 7 nci
maddesi gereğince düzeltme işlemini yerine getirmemeleri nedeniyle
1 yıl süre ile çek keşide edemeyecek hesap sahipleri, 1 yıl süre
içinde çek karnesi verilmeyecek ve çekle işleyecek hesap açılmayacak
hesap sahipleri ile düzeltme hakkı bulunmamasına rağmen karşılıksız
çek keşide eden hesap sahiplerinin açık kimlikleri T.C.Merkez
Bankasına intikal tarihinden itibaren 30 işgünü içinde,
b)Kanunun
16 ncı maddesi gereğince mahkemelerce T.C.Merkez Bankasına
bildirilen bankalarda çek hesabı açması ve çek keşide etmesi
yasaklanan hesap sahiplerine ait bilgiler,
c)Bankalar,
kendilerine T.C.Merkez Bankasınca intikal ettirilen bu bilgileri
birleştirerek değerlendirmek suretiyle, kanunun kendilerine verdiği
görev ve mükellefiyeti yerine getirirler.
Bildirim
Adresi
Madde
7-Bu tebliğin Bankamıza intikal ettirilmesini öngördüğü
bildirimler, "Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası İdare
Merkezi-Bankacılık Genel Müdürlüğü, Cari Hesaplar ve Havale Müdürlüğü-
ANKARA" adresine bildirilir.
Geçici
Madde-(5 No.lu Tebliğ'le değişik) Bankalarca 1 No.lu Tebliğ
esaslarına göre bastırılmış çek karneleri hesap sahipleri tarafından
31/12/1992 akşamına kadar kullanılabilir.
Yürürlük
Madde
8-Bu tebliğ, 3/10/1985 tarihinde yürürlüğe girer.
ÇEKLE
ÖDEMELERİN DÜZENLENMESİ VE ÇEK HAMİLLERİNİN KORUNMASI HAKKINDA
3167 SAYILI KANUNAN İLİŞKİN 1 SAYILI TEBLİĞ