|
8
Mart 2003 Tarihli Resmi Gazete
Sayı:
25042
Çekle Ödemelerin Düzenlenmesi ve Çek Hamillerinin
Korunması Hakkında Kanunda Değişiklik
Yapılmasına İlişkin Kanun
Kanun No: 4814
Kabul Tarihi : 26.2.2003
MADDE 1. — 19.3.1985 tarihli ve 3167 sayılı Çekle Ödemelerin
Düzenlenmesi ve Çek Hamillerinin Korunması Hakkında Kanunun 2 nci maddesi
başlığı ile birlikte aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
Sorumluluk :
Madde 2. — Bankalar, çek hesabı açmak maksadıyla bu Kanunla
kendilerine verilen görev ve yükümlülükleri yerine getirirken, çek hesabı
açtırmak isteyenin yasaklılık ve engel durumu bulunup bulunmadığını Türkiye
Cumhuriyet Merkez Bankasınca 9 uncu maddeye göre bankalara yapılan duyurular
çerçevesinde her birinin kendi nezdinde oluşturduğu kayıtlardan araştırırlar;
ayrıca bu kişinin ekonomik ve sosyal durumu gibi hususların belirlenmesinde gerekli basiret
ve özeni gösterirler.
MADDE 2. — 3167
sayılı Kanunun 3 üncü maddesi başlığı ile birlikte aşağıdaki şekilde
değiştirilmiştir.
Çek defterleri :
Madde 3. — Çek defterleri bankalarca bastırılır.
Çek defterlerinin baskı şeklini belirleyen esaslar, Türkiye
Bankalar Birliğinin görüşü alınarak Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasınca Resmî
Gazetede yayımlanacak bir tebliğle düzenlenir. Çek defterlerinin her yaprağına,
çek hesabının bulunduğu şubenin adı, hesap numarası ve hesap sahibinin vergi
kimlik numarası yazılır; ancak, hesap sahibinin vergi kimlik numarası hariç
olmak üzere bunların yazılmamış olması veya bankalarca baskı şekline ilişkin
esaslara aykırı davranılması çekin geçerliğini etkilemez.
29.6.1956 tarihli ve 6762 sayılı Türk Ticaret Kanununun 692 nci
maddesinde belirtilen unsurları taşımayan senetler bu Kanun kapsamında kabul
edilmez; ancak aynı Kanunun 693 üncü maddesi hükmü saklıdır.
Bankalar, çek hesabı açtıranların açık kimlik ve adreslerini
saptamak için fotoğraflı nüfus cüzdanı örnekleri ile yerleşim yeri belgelerini,
tacir olanların ayrıca ticaret sicili kayıtlarını almak, bunların açık
kimliklerini, adreslerini, vergi kimlik numaralarını ve çek hesabının kapatılma
hallerini onbeş
gün içinde Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasına bildirmek ve bunlara ilişkin
belgeleri hesapların kapatılmalarını izleyen beşinci yılın sonuna kadar saklamak
zorundadırlar. Çekin karşılığının tamamen veya kısmen bulunmaması halinde
hamilin talebi üzerine keşidecinin bankaca bilinen adresleri kendisine
verilir.
MADDE 3. — 3167
sayılı Kanunun 4 üncü maddesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
Madde 4. — Çek hesabı açılan bankaya muhatap banka denir.
Koşullarına uygun ve karşılığı var olan çek, muhatap bankanın
herhangi bir şubesine ibraz edildiğinde hamilin vergi kimlik numarası
saptandıktan sonra ödenir. Ancak, çek hesabı açılmış olan şube dışında herhangi
bir şubeye ibraz edilen çek, o şubece karşılığı sorulmak suretiyle ödenir.
Çekin karşılığının tamamen veya kısmen bulunmaması halinde
bankanın ödeme yükümlülüğü, 10 uncu maddede belirlenen sorumluluk miktarı saklı
kalmak üzere, çek hesabında bulunan miktarla sınırlıdır. 10 uncu maddede
belirlenen miktar dahil olmak üzere kısmî ödeme halinde, çekin ön ve arka yüzünün onaylı
fotokopisi ücretsiz olarak hamile verilir. Çek hamili, bu fotokopiyle müracaat
borçlularına veya kambiyo senetleri hakkındaki takip usullerine başvurabileceği
gibi; Cumhuriyet savcılığına şikâyette bulunurken dilekçesine bu
fotokopiyi
ekleyebilir ve bunu icra daireleri ile mahkemelerde ispat aracı olarak
kullanabilir. Mahkeme veya icra dairesinin istemi halinde çekin aslı bu
mercilere gönderilir.
MADDE 4. — 3167
sayılı Kanunun 5 inci maddesi aşağıdaki şekilde
değiştirilmiştir.
Madde 5. — Çekin
ibrazında karşılığının tamamen ödenmemesi veya çek hamili tarafından kısmî
ödemenin kabul edilmemesi halinde, ibraz tarihi ile ödememe nedeni çekin üzerine
yazılır ve çek, üzerine imzası alınarak hamiline geri verilir; çekin ön ve arka
yüzünün
fotokopisi banka tarafından saklanır.
MADDE 5. — 3167
sayılı Kanunun 6 ncı maddesine aşağıdaki fıkralar eklenmiştir.
Yönetmelikte belirtilen esaslar çerçevesinde çeklerin fizikî
olarak ibraz edilmeksizin sadece çek bilgileri üzerinden bankalararası takas
odaları aracılığı ile elektronik ortamda muhatap bankaya gönderilerek işlem
görmesi, 6762 sayılı Türk Ticaret Kanununun 710 uncu maddesine göre takas
odasına ibraz hükmündedir.
Takas odaları aracılığıyla ibraz edilmiş çekler için, 10 uncu
maddede belirlenen sorumluluk miktarı dahil kısmî ödeme yapılmaz. Ancak, takas
odaları aracılığıyla ibraz edilen çekin, hesapta yeterli karşılığının
olmadığının belirlenmesi halinde muhatap banka tarafından, hesapta bulunan kısmî
karşılık tutarı, çeki ibraz eden hamil lehine onbeş gün süreyle bloke
edilir.
MADDE 6. — 3167
sayılı Kanunun 7 nci maddesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
Madde 7. — Yeterli karşılığı bulunmadığı için çeki kısmen veya
tamamen ödemeyen muhatap banka, hesap sahibine, kendisine ait bütün çek
defterlerini aldığı bankalara geri vermesini, 8 inci maddede öngörülen sürenin
bitiminden itibaren on gün içinde iadeli taahhütlü mektupla
bildirir.
MADDE 7. — 3167
sayılı Kanunun 8 inci maddesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
Madde 8. — Çekte yazılı keşide gününe göre hesaplanacak ibraz
süresinin bitim tarihinden itibaren en geç on gün içinde çekin karşılıksız kalan
kısmını yüzde on tazminatı ve ibraz tarihinden ödeme gününe kadar geçen süre
için 16a maddesine göre hesaplanacak gecikme faizi ile birlikte ödemek suretiyle
düzeltme hakkını kullanan, çek keşide etmek hakkını yeniden
kazanır.
MADDE 8. — 3167
sayılı Kanunun 9 uncu maddesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
Madde 9. — Muhatap banka, yeterli karşılığı olmadığı için çekin
ödenmediğini ve hesap sahibi hakkında gereken bilgileri, ibraz tarihinden
itibaren on gün içinde Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasına bildirir. Bu
bildirimden sonra çek tutarı ile 16c maddesinde öngörülen tazminat ve gecikme
faizinin hamile veya hamile ödenmek üzere muhatap bankaya ödenmesi de, muhatap banka tarafından
ödeme tarihinden itibaren on gün içinde Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasına
bildirilir. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası da bu bildirimleri en geç onbeş
gün içinde bankalara duyurur.
MADDE 9. — 3167
sayılı Kanunun 10 uncu maddesi başlığı ile birlikte aşağıdaki şekilde
değiştirilmiştir.
Bankanın sorumlu olduğu miktar :
Madde 10. — Muhatap banka, süresinde ibraz edilen çekin
karşılığının bulunmaması halinde her çek yaprağı için üçyüzmilyon liraya kadar
ve kısmen karşılığının bulunması halinde ise bu miktarı her çek yaprağı için
üçyüzmilyon liraya tamamlayacak biçimde ödeme yapmakla yükümlüdür. Bu husus,
hesap sahibi ile muhatap banka arasında çek defterinin teslimi sırasında
yapılmış olan dönülemeyecek bir gayri nakdî kredi sözleşmesi hükmündedir.
Yukarıda belirtilen sorumluluk miktarı, Devlet İstatistik
Enstitüsü Başkanlığınca yayımlanan toptan eşya fiyatları yıllık endeksindeki
değişmeler göz önünde tutularak Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası tarafından her
yıl Ocak ayında belirlenir ve Resmî Gazetede yayımlanır.
MADDE 10. — 3167
sayılı Kanunun 11 inci maddesi başlığı ile birlikte aşağıdaki şekilde
değiştirilmiştir.
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasınca ilân edilecek hususlar
:
Madde 11. — Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, 16 ncı madde gereğince çek hesabı açtırmaktan
yasaklamaya ve 16c maddesinin dördüncü fıkrası gereğince yasaklama kararının
ortadan kaldırılmasına dair mahkeme kararlarının Türkiye Cumhuriyet Merkez
Bankasına bildirilmesine ilişkin esas ve usulleri Adalet Bakanlığının; bankalara
duyurulmasına ilişkin esas ve usulleri Türkiye Bankalar Birliğinin görüşünü
alarak Resmî Gazetede yayımlanacak bir tebliğle düzenler.
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, yeterli karşılığı olmadığı için
ödenmeyen ve daha sonra ödenen karşılıksız çekler ile hesap sahibi hakkındaki
bilgilerin bankalardan toplanma ve bankalara duyurulma esas ve usullerini
Türkiye Bankalar Birliğinin görüşünü alarak belirler ve Resmî Gazetede yayımlar.
Bankalar belirlenen esas ve usuller çerçevesinde bu bilgileri Türkiye Cumhuriyet
Merkez Bankasına gönderirler.
MADDE 11. — 3167
sayılı Kanunun 13 üncü maddesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
Madde 13. — 7 nci madde gereğince banka tarafından yapılan ihtarı
aldığı veya almış sayıldığı tarihten itibaren on gün içinde geçerli bir sebebe
dayanmaksızın çek defterlerini geri vermeyenlere, ilgili bankanın ihbarı üzerine
üçyüzellimilyon liradan üçmilyar liraya kadar ağır para cezası verilir. İlgili
banka bu ihbarı yapmakla yükümlüdür.
16 ncı madde gereğince hükmolunan yasaklama süresi içinde çek
hesabı açtıranlara bir yıldan beş yıla kadar hapis cezası verilir. Hakkında
yasaklama kararı verilmiş kişilere yasaklama süresi içinde çek hesabı açan
bankalara birmilyar liradan beşmilyar liraya kadar ağır para cezası
verilir.
MADDE 12. — 3167
sayılı Kanunun 14 üncü maddesi başlığı ile birlikte aşağıdaki şekilde
değiştirilmiştir.
Yetkili olmadığı halde çek defteri basanlar ve bastıranlar :
Madde 14. — Çek defteri basmaya veya bastırmaya kanunen yetkili
kılınanlar dışında çek defteri basanlara ve bastıranlara iki yıldan beş yıla
kadar hapis ve üçyüzellimilyon liradan üçmilyar liraya kadar ağır para cezası
verilir.
MADDE 13. — 3167
sayılı Kanunun 15 inci maddesi aşağıdaki şekilde
değiştirilmiştir.
Madde 15. — 3, 4, 5, 7,
9 ve 11 inci maddeler ile 13 üncü maddenin birinci fıkrasında yazılı
yükümlülükleri yerine getirmeyen bankalar hakkında üçyüzellimilyon liradan
üçmilyar liraya kadar ağır para cezasına hükmolunur. Yargılamada bankayı şube
müdürü temsil eder.
MADDE 14. — 3167
sayılı Kanunun 16 ncı maddesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
Madde 16. — Üzerinde yazılı keşide tarihinden önce veya ibraz
süresi içinde 4 üncü madde uyarınca ibraz edildiğinde, yeterli karşılığı
bulunmaması nedeniyle kısmen de olsa ödenmeyen çeki keşide eden hesap sahipleri
veya yetkili temsilcileri, kanunların ayrıca suç saydığı haller saklı kalmak
üzere, çek bedeli tutarı kadar ağır para cezasıyla cezalandırılırlar. Ancak
verilecek para cezası seksenmilyar liradan fazla olamaz. Bu miktar, 1.3.1926
tarihli ve 765 sayılı Türk Ceza Kanununun ek 2 nci maddesine göre her yıl
artırılır. Bu suçtan mükerrirlere, bir yıldan beş yıla kadar hapis cezası
verilir.
Bu suçun, organ veya temsilcisi tarafından tüzelkişi yararına
işlenmesi halinde özel hukuk tüzelkişisi hakkında da birinci fıkra uyarınca para
cezasına hükmolunur. Ayrıca yetkili temsilci tarafından yararına çek keşide
edilen hesap sahibi gerçek kişi hakkında da bu fıkra hükmü uygulanır.
Mahkeme, ayrıca işlenen suçun niteliğine göre bir yıl ile beş yıl
arasında belirleyeceği bir süre için hesap sahiplerinin ve yetkili
temsilcilerinin çek hesabı açtırmalarının yasaklanmasına karar verir. Yasaklanma
kararı bütün bankalara duyurulmak üzere Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasına
bildirilir.
Kısmen veya tamamen karşılıksız çıkan her çek yaprağı ayrı bir suç
oluşturur.
MADDE 15. — 3167
sayılı Kanuna 16 ncı maddesinden sonra gelmek üzere aşağıdaki 16a maddesi
eklenmiştir.
Karşılıksız çekte gecikme faizi :
MADDE 16a. — Çekin karşılıksız kalan miktarı için gecikme faizi,
ibraz tarihinden itibaren, 4.12.1984 tarihli ve 3095 sayılı Kanunî Faiz ve
Temerrüt Faizine İlişkin Kanuna göre ticarî işlerde temerrüt faizi oranı
üzerinden hesaplanır.
MADDE 16. — 3167
sayılı Kanuna 16a maddesinden sonra gelmek üzere aşağıdaki 16b maddesi
eklenmiştir.
Soruşturma ve kovuşturma usulü, görevli ve yetkili mahkeme :
MADDE 16b. — 16 ncı maddede öngörülen suçlardan dolayı soruşturma
ve kovuşturma yapılması, hamilin, çeki elinde bulundurmaları koşulu ile ödemede
bulunan cirantanın veya kanunî veya akdî teminatı nedeniyle tam ödemede bulunan
bankanın şikâyetine bağlıdır. Bu suçlara çekin ibraz edildiği ya da keşide
edildiği veya şikâyetçinin yerleşim yerinin bulunduğu yer asliye ceza
mahkemesinde bakılır.
Çekin karşılığının
bulunmaması nedeniyle şikâyet hakkı, 8 inci maddede belirtilen miktarın
yatırılması için öngörülen sürenin dolduğu tarihte; ihtiyatî tedbir kararı veya
ödeme yasağı nedeniyle süresi içinde ibrazında çek hakkında işlem yapılmaması
halinde ise,
ihtiyatî tedbir kararının veya ödeme yasağının kalktığı tarihte doğar.
Hükmün kesinleşmesinden sonra şikâyetten vazgeçildiğinde de, hüküm
bütün cezaî sonuçları ile ortadan kalkar.
Bu suçlardan dolayı yapılan yargılamalarda 4.4.1929 tarihli ve
1412 sayılı Ceza Muhakemeleri Usulü Kanununun 225 inci maddesi
uygulanabilir.
Şikâyetten vazgeçme nedeniyle davanın düşmesi halinde, müdahil,
ödeme nedeniyle davanın düşmesi veya cezanın ortadan kaldırılması halinde sanık
veya hükümlü, yargılama giderlerinden sorumlu olur.
MADDE 17. — 3167
sayılı Kanuna 16b maddesinden sonra gelmek üzere aşağıdaki 16c maddesi
eklenmiştir.
Davanın açılmasına engel olan, davayı düşüren ve cezayı ortadan
kaldıran nedenler :
MADDE 16c. — Aşağıda belirtilen koşulların yerine getirilmesi
halinde ceza davası açılmaz :
a) 8 inci maddeye göre düzeltme hakkının kullanılması,
b) 8 inci maddede belirtilen süre geçtikten sonra ve henüz dava
açılmadan önce çek tutarı veya karşılıksız kalan kısmı ile çek tutarına veya
karşılıksız kalan kısmına ait yüzde oniki tazminatın ve çekin ibrazından ödeme
tarihine kadar geçen süre içinde 16a maddesine göre hesaplanacak gecikme
faizinin ödenmesi.
Dava açıldıktan sonra hüküm verilinceye kadar geçen süre içinde,
çek tutarı veya karşılıksız kalan kısmı ile çek tutarına veya karşılıksız kalan
kısmına ait yüzde onbeş tazminatın ve çekin ibrazından ödeme tarihine kadar
geçen süre içinde 16a maddesine göre hesaplanacak gecikme faizinin ödenmesi
halinde ceza davası düşer.
Hüküm verildikten sonra hüküm kesinleşinceye kadar geçen süre içinde, çek tutarı veya
karşılıksız kalan kısmı ile çek tutarına veya karşılıksız kalan kısmına ait
yüzde onsekiz tazminatın ve çekin ibrazından ödeme tarihine kadar geçen süre
içinde 16a maddesine göre hesaplanacak gecikme faizinin ödenmesi halinde ceza
davası düşer.
Hüküm kesinleştikten sonra çek tutarı veya karşılıksız kalan kısmı
ile çek tutarına veya karşılıksız kalan kısmına ait yüzde yirmi tazminatın ve
çekin ibrazından ödeme tarihine kadar geçen süre içinde 16a maddesine göre
hesaplanacak gecikme faizinin ödenmesi halinde bütün cezaî sonuçları ile
birlikte hüküm ortadan kalkar.
Yukarıdaki fıkralarda belirtilen ödemeler hamile veya hamile
ödenmek üzere muhatap bankaya yapılabilir.
GEÇİCİ MADDE 1. — Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce
karşılıksız çekler hakkında açılmış bulunan davalarda, bu tarihten sonra
yapılacak ilk duruşmada hazır bulunmayan şikâyetçiye, ilk duruşmada hazır
bulunması veya bir vekil ile kendini temsil ettirmesi, duruşmaya gelmediği veya
vekil de göndermediği takdirde şikâyetten vazgeçmiş sayılacağı hususunda davetiye
çıkarılır. Bu davetiye, şikâyetçinin, mahkemeye bildirdiği; mahkemede
dinlenmemişse şikâyet dilekçesinde belirttiği adresine gönderilir. Davetiye
tebliğine veya tebliğ edilmiş sayılmasına rağmen üst üste iki duruşmaya gelmeyen veya
vekil de göndermeyen şikâyetçinin şikâyetinden vazgeçmiş sayılmasına karar
verilir. Şîkâyetçinin veya vekilinin haklı mazereti hâlinde bu hüküm
uygulanmaz.
Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce işlenen karşılıksız çek
keşide etme suçu hakkında, 3167 sayılı Kanunun bu Kanunla değiştirilen 16 ncı
maddesinin birinci fıkrasının son cümlesi uygulanmaz.
Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce 3167 sayılı Kanunun 16
ncı maddesinin kapsamına giren suç nedeniyle;
a) Hükümlü ve tutuklu bulunanların bu hallerinin derhal sona
erdirilmesine ve tahliyelerine,
b) Bu Kanunun yürürlük tarihinden itibaren üç ay içinde bunların
dosyalarının ele alınarak hükümlüler hakkındaki hapis cezalarının çek bedeli
tutarı kadar ağır para cezasına dönüştürülmesine, tutuklular hakkında talep
edilmiş olan hapis cezaları yerine çek bedeli tutarı kadar ağır para cezasına
hükmedilmesine,
Mahkemesince karar verilir.
GEÇİCİ MADDE 2. —
Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce karşılıksız çek keşide etmiş bir
kimsenin, bu tarihten sonraki üç ay içinde çek tutarını veya karşılıksız kalan
kısmını yüzde on tazminatı ve 16a maddesine göre hesaplanacak gecikme faizi ile
birlikte muhatap bankaya veya herhangi bir şubesine ödemesi veya 3167
sayılı Kanunun 8
inci maddesine göre düzeltme hakkını kullanmak suretiyle hamilin zararını
karşılamış olması halinde şikâyetten vazgeçme koşulu aranmaksızın,
a) Hazırlık soruşturmasında kovuşturmaya yer olmadığına,
b) Açılmış davaların düşürülmesine,
c) Kesinleşmiş
mahkûmiyet hükümlerinin bütün cezaî sonuçları ile birlikte ortadan
kaldırılmasına,
Karar verilir.
GEÇİCİ MADDE 3. —
Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce 3167 sayılı Kanunun 13 üncü
maddesinin ikinci fıkrası hükmüne aykırı fiilden dolayı yapılmakta olan hazırlık
soruşturmasında kovuşturmaya yer olmadığına; görülmekte olan kamu davalarının
ortadan kaldırılmasına karar verilir.
Bu suçtan dolayı verilen mahkûmiyet hükümleri bütün kanunî
sonuçları ile birlikte ortadan kalkar.
GEÇİCİ MADDE 4. — Bu Kanunun 10 uncu maddesi ile değiştirilen 3167
sayılı Kanunun 11 inci maddesinde yer alan esas ve usuller belirleninceye kadar
muhatap bankalarca yeterli karşılığı olmadığı için ödenmeyen çekler ile sonraki
ödemelere ilişkin bilgiler, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasına bildirilir.
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasınca da bu bilgilerin bankalara duyurulmasına
devam olunur.
GEÇİCİ MADDE 5. — Bankalar, Türkiye Cumhuriyet Merkez
Bankasınca bu Kanunun yayımını izleyen bir ay içinde Resmî Gazetede yayımlanacak
bir tebliğle belirlenecek esaslara uygun olarak yeni çek defterleri
bastırırlar.
Bankalar, bu tebliğin yayımını izleyen üçüncü ayın sonuna kadar
müşterilerine yeni çek defterlerini verir ve ellerindeki eski çek defterlerini
imha ederler.
Bankaların, ikinci fıkrada yazılı sürenin sonuna kadar
müşterilerine verdikleri çek defterlerinden ötürü 3167 sayılı Kanunun 10 uncu
maddesi uyarınca sorumlulukları her çek yaprağı için altmışmilyon
liradır.
MADDE18. — Bu
Kanun yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
MADDE19. — Bu Kanun hükümlerini Bakanlar Kurulu
yürütür.
7/3/2003
| 
ÇEKLE ÖDEMELERİN DÜZENLENMESİ
VE ÇEK HAMİLLERİNİN KORUNMASI HAKKINDA KANUNDA
DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA İLİŞKİN KANUN