Kanun No:
3167
Kabul Tarihi: 19.3.1985
Kapsam
MADDE 1-Bu
Kanun çek kullanımı hakkındaki esasları, çek hamillerinin korunmasına
dair tedbirleri ve uygulanacak müeyyideleri düzenler.
Bu Kanunda hüküm
bulunmayan hallerde genel hükümler uygulanır.
Genel
mesuliyet
MADDE
2-Bankalar, çekle işleyecek hesap açarken çek karnesi verirken ve bu
Kanunla kendilerine verilen görev ve mükellefiyetleri yerine getirirken bu işlemlerin
gerektirdiği basiret ve itinayı göstermeye mecburdurlar.
Çek
karneleri
MADDE
3-Bankalar, çek karnelerinin her yaprağına, çekle işleyen hesabın
bulunduğu şubelerinin adını ve keşidecinin hesap numarasını yazmaya
mecburdurlar.
Çek karneleri,
bankalar tarafından basılır veya bastırılır.
Çek
karnelerinin baskı şekline dair esaslar Türkiye Bankalar Birliğinin görüşü
alınarak T.C.Merkez Bankasınca tespit edilir.
Bankalar, çek
karnesi verdikleri müşterilerinin açık kimliklerini T.C.Merkez Bankasına
bildirmek zorundadırlar.
İbraz ve ödeme
MADDE 4-Çekle
işleyen hesabın bulunduğu banka şubesi, ibraz edildiği anda karşılığı
bulunan çeki, ödemek mecburiyetindedir. Çekin karşılığının kısmen
bulunması halinde ise bu miktar ödenir. Muhatap bankanın çek hesabı açılmış
olan şubesi dışındaki herhangi bir şubesine ibraz edilen çek, karşılığı
o şube tarafından provizyon (karşılık) istemek suretiyle ödenir.
Muhatap banka
deyimi, çekle işleyen hesabın açıldığı bankayı ifade eder.
Çek karşılığının
ödenmemesi
MADDE 5-Çekin
üzerinde yazılı tutarın kısmen veya tamamen ödenmeyeceğinin tespiti
halinde, ibraz tarihi ile kısmen veya tamamen ödenmeme sebebi çekin üzerine
yazılmak suretiyle hamiline geri verilir.
Hesaben
tasfiye
MADDE
6-T.C.Merkez Bankası, çeklerin banka şubeleri arasında hesaben tesviyesini
sağlayacak tüzelkişiliği haiz sistemi kurmaya ve gözetim altında yürütmeye
yetkilidir. T.C.Merkez Bankası, şubesi bulunmayan yerlerde bu yetkisini
uygun göreceği başka bir bankaya devredebilir.
Hesaplaşma
sisteminin kuruluş ve işleyişi T.C.Merkez Bankasınca çıkarılacak bir yönetmelikle
düzenlenir.
İhtar
MADDE 7-Yeterli
karşılığı olmadığı için çeki kısmen veya tamamen ödenmeyen muhatap
banka, hesap sahibinin kendisinin veya vekil ve temsilcilerinin elinde bulunan
bütün çek karnelerini aldığı bankalara geri vermesini, 8 inci madde hükümleri
gereğince düzeltme işlemlerini yerine getirmeden bir yıl müddet ile çek
keşide edemeyeceğini ve aksine davranışların cezai müeyyideleri
gerektireceğini, ibraz tarihini izleyen on işgünü içinde, hesap sahibine
iadeli taahhütlü mektupla tebliğ etmek zorundadır.
Düzeltme
hakkı
MADDE 8-Hesap
sahibi ihtar mektubunu aldığı veya 12 nci maddeye göre almış sayıldığı
tarihten itibaren yedi işgünü içinde çek tutarını veya karşılıksız
kalan bölümünü %10 tazminatı ve gecikme faiziyle birlikte hamil adına
muhatap bankaya yatırdığı takdirde çek keşide etme hakkını yeniden
kazanır.
Düzeltme hakkı,
karşılıksız çekin ibraz tarihini takip eden bir yıl içinde ancak iki
defa kullanılabilir.
Bildirme ve
duyuru
MADDE 9-Muhatap
banka, yeterli karşılığı olmadığı için çekin ödenmediğini ve hesap
sahibi hakkında gereken bilgileri, T.C.Merkez Bankasına bildirir. Bildirme,
hesap sahibinin düzeltme hakkı yok ise çekin ibraz tarihinden; düzeltme
hakkı var ise, düzeltme süresi sona erdiği tarihten itibaren on işgünü
içinde yapılır. T.C.Merkez Bankası, durumu en fazla 30 işgünü içinde
bankalara duyurur.
T.C.Merkez
Bankasının duyurusuna şube tarafından ıttıla ve herhalde duyuru tarihini
takip eden onbeşinci günün bitiminden itibaren, bir yıl süre ile hesap
sahibine veya vekil ve mümessillerine çek karnesi verilmez ve çekle işleyecek
hesap açılmaz.
Bankanın
mesul olduğu miktar
MADDE 10-Karşılığı
bulunmasa veya yetersiz kalsa bile muhatap banka müddetinde ibraz edilen
yirmibin liraya kadar olan çekler ile bu miktar üzerindeki her çekin
yirmibin lirasını keşidecinin dışındaki hamile ödemeye mecburdur. 7 nci
ve 8 inci madde hükümleri saklıdır. Bu husus, hesap sahibi ile muhatap
banka arasında, karnenin teslimi sırasında yapılmış olan dönülemeyecek
bir kredi sözleşmesi hükmündedir.
Birinci fıkrada
belirtilen mesuliyet tutarı Başbakanlık Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığı
tarafından yayımlanan "Toptan Eşya Fiyatları Yıllık İndeksi"ndeki
artışlar gözönünde bulundurularak T.C.Merkez Bankası tarafından artırılabilir.
T.C.Merkez
Bankasınca ilan edilecek hususlar
MADDE
11-T.C.Merkez Bankası, çeklerin tahsile alınması ve ödenmesi konusunda
bankalararası münasebetleri düzenleyen esaslar ile 7 nci madde gereğince
yapılacak ihtarın muhtevasına, 9 uncu madde uyarınca yeterli karşılığı
olmayan çek keşide edenlerin bildirilmesine 7 ve 16 ncı maddeler uyarınca
çek hesabı açmaktan ve çek kullanmaktan yasaklananlara ait duyurulara dair
hususları Türkiye Bankalar Birliğinin görüşünü alarak tesbit eder ve
Resmi Gazetede yayımlar.
Tebliğat
adresi
MADDE 12-Bu
Kanun uyarınca yapılacak ihtarlar, herhangi bir adres değişikliği
bildiriminde bulunulmadığı müddetçe çek hesabı sahibinin hesabı açtırırken
bildirdiği adrese yapılmakla geçerli olur.
İhtara ve
yasaklamaya uymayanlar
MADDE 13-Bu
Kanunun 7 nci maddesi uyarınca banka tarafından yapılan ihtarı aldığı
veya almış sayıldığı tarihten itibaren yedi iş günü içinde geçerli
bir sebebe dayanmaksızın çek karnelerini geri vermeyenlere, ilgili bankanın
ihbarı üzerine yirmibin liradan ikiyüzbin liraya kadar ağır para cezası
verilir. İlgili banka bu ihbarı yapmakla mükelleftir.
Kanunun 8 inci
maddesinde belirtilen düzeltme işlemi yapılmadığı halde 7 nci maddedeki
bir yıllık müddet içinde veya 16 ncı madde gereğince hükmolunan süre içinde
çek keşide edenler, fiilleri başka bir suç meydana getirse bile ayrıca
üç aydan altı aya kadar hapis ve yirmibin liradan ikiyüzbin liraya kadar ağır
para cezası ile cezalandırılırlar.
Yetkili
olmadığı halde çek karnesi basan veya bastıranlar
MADDE 14-Bu
Kanuna göre çek bastırabilecek kuruluşlar dışında çek karnesi basan
veya bastıranlar hakkında Türk Ceza Kanununun 323 üncü maddesi uygulanır.
Bankalara
uygulanacak cezalar
MADDE 15-Bu
Kanunun 3, 4, 5 ve 13 üncü maddelerinde yazılı mükellefiyetleri yerine
getirmeyen veya geciktiren banka hakkında onbin liradan yüzbin liraya kadar
ağır para cezasına; 7 ve 9 uncu maddelerinde yazılı mükellefiyetleri
yerine getirmeyen veya geciktiren banka hakkında ise beşyüzbin liradan
ikimilyon liraya kadar ağır para cezasına hükmolunur.
Karşılıksız
çek
MADDE 16-İbraz
süresi içinde veya üzerinde yazılı keşide tarihinden önce, 4 üncü
maddeye göre ibraz edildiğinde, yeterli karşılığı bulunmaması
sebebiyle kısmen de olsa ödenmeyen çeki keşide eden kişiler bir yıldan
beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılırlar. Mahkeme ayrıca işlenen
suçun mahiyetine göre bir yıl ile beş yıl arasında belirleyeceği bir müddet
için failin bankalarda çek hesabı açmasının ve çek keşide etmesinin
yasaklanmasına karar verir. Yasaklama kararı bütün bankalara duyurulmak üzere
T.C.Merkez Bankasına bildirilir.
(3863 sayılı
Kanunla değişik) Bu fiillerden dolayı takibat yapılması çek hamilinin şikâyetine
bağlıdır. Şikâyet süresi çekin bankaya ibraz tarihinde başlar. Şikâyetten
vazgeçmekle, kamu davasının ve cezanın ortadan kaldırılmasına karar
verileceği gibi, keşidecinin çek bedelinin karşılıksız kalan kısmını
% 10 tazminatı ve gecikme faizi ile birlikte muhatap bankaya veya herhangi
bir şubesine yatırmış bulunması halinde de, vazgeçme şartı aranmaksızın,
kamu davasının ve cezanın ortadan kaldırılmasına karar verilir. Fiilli işleyenin
8 inci maddeye göre düzeltme hakkını kullanmak suretiyle hamilin zararını
karşılamış olması veya düzeltme hakkı yoksa, anılan maddede belirtilen
müddet içinde çek bedelinin karşılıksız kalan kısmını %10 tazminatı
ve gecikme faizi ile birlikte muhatap bankaya veya herhangi bir şubesine yatırmış
bulunması halinde şikâyet hakkı doğmaz.
GEÇİCİ
MADDE-Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce, karşılıksız çek keşide
etmiş olanlar hakkında hazırlık tahkikatına başlanmış veya dava açılmış
ve mahkûmiyet hükmü kesinleşmemiş olduğu takdirde;
a)Yürürlük
tarihini takip eden üç ay içinde çek tutarının veya karşılıksız
kalan bölümünün %10 tazminatı ve gecikme faizi ile birlikte muhatap
bankaya veya herhangi bir şubesine yatırılması,
b)Çek tutarı
ödenmemiş olsa bile şikâyetten vazgeçilmiş olması,
c)Çek tutarının
daha önce ödenmiş bulunması,
Hallerinde, hazırlık
tahkikatında takibata yer olmadığına açılmış davaların düşürülmesine
karar verilir.
GEÇİCİ
MADDE-(3863 sayılı Kanun'la eklenmiştir.) Bu Kanunun yürürlüğe girdiği
tarihten önce mahkûmiyet hükmü kesinleşmiş veya hüküm infaz edilmiş
ise, yürürlük tarihini takip eden 3 ay içinde çek tutarının veya karşılıksız
kalan bölümünün %10 tazminat ve gecikme faizi ile birlikte muhatap Bankaya
veya herhangi bir şubesine yatırılması veya yine bu sürede şikâyetten
vazgeçilmiş olması halinde kamu davası ve cezanın bütün neticeleri ile
ortadan kaldırılmasına karar verilir.
Yürürlük
MADDE 17-Bu
Kanunun 1, 2, 4, 5 ve 16 ncı maddeleri ile Geçici Maddesi Kanunun yayımı
tarihinde, diğer maddeleri yayımından altı ay sonra yürürlüğe girer.
Yürütme
MADDE 18-Bu
Kanun hükümlerini Bakanlar Kurulu yürütür.
ÇEKLE ÖDEMELERİN
DÜZENLENMESİ VE ÇEK HAMİLLERİNİN KORUNMASI HAKKINDA KANUN