DİE

19.10.2004

İmalat Sanayiinde Ücret ve Kazanç Geçici Sonuçları 2004/I. Dönem

2004 Yılının birinci döneminde kişi başına aylık ortalama brüt kazanç 1 milyar 154 milyon Tl., kişi başına aylık ortalama brüt ücret ise 1 milyar 3 milyon Tl. olarak tahmin edilmiştir.

Üç aylık İmalat Sanayi Üretim Anketi'nin 2004 I. Dönem (1 Ocak - 31 Mart 2004) geçici sonuçlarına göre; 2004 yılının birinci döneminde kişi başına aylık ortalama brüt ücret 1 milyar 3 milyon Türk Lirası (TL.), kişi başına aylık ortalama brüt kazanç ise 1 milyar 154 milyon Tl. olarak tahmin edilmiştir. Özel sektörde kişi başına aylık ortalama brüt ücret ve kazancın kamu sektöründeki kişi başına aylık ortalama brüt ücret ve kazançdan düşük olduğu her dönem için gözlenmiştir.

(1) ücretli çalışan sayısı 10 ve daha fazla olan işyerleri kapsanmıştır.

Üç Aylık İmalat Sanayi Üretim Anketi 2004 yılı I. Dönem (1 Ocak 2004 - 31 Mart 2004) sonuçları incelendiğinde aşağıdaki bulgulara ulaşılmıştır.

Fiili Çalışma karşılığı saatlik ücret

2004 yılının birinci döneminde  fiili çalışma karşılığı saatlik brüt ücret, işyeri büyüklüğüne göre karşılaştırıldığından, işyeri büyüklük grubu arttıkça kişi başına fiili çalışma karşılığı saatlik brüt ücretin de arttığı görülmektedir. İşyeri büyüklük grubuna göre en yüksek fiili çalışma karşılığı saatlik brüt ücret; 500 ve daha fazla ücretli çalışanı bulunan büyük ölçekli işyerlerindedir. (Grafik 1).

Ekonomik faaliyet koluna göre ücretli çalışanların kazançları

Aylık ortalama brüt kazançlar iki basamaklı ekonomik faaliyet kolu itibariyle incelendiğinden, en yüksek ortalama brüt kazanç, 2 milyar 942 milyon Tl. ile "Kok kömürü, rafine edilmiş petrol ürünleri" ekonomik faliyetindedir, onu 2 milyar 265 milyon Tl. ile "Kimyasal madde ve ürünleri" ekonomik faaliyeti takip etmektedir.

Toplu iş sözleşmesi (TİS) kapsamındaki işyerlerinde; en yüksek ortalama brüt kazanç, 3 milyar 270 milyon TL. ile "Kok kömürü, rafine edilmiş petrol ürünleri, 2 milyar 605 milyon TL. ile "Kimyasal madde ve ürünleri imalatı, 2 milyar 456 milyon TL. ile "Plastik ve kauçuk ürünleri imalatı" ekonomik faaliyet kolundadır.

TİS kapsamı dışındaki işyerlerinde, en yüksek ortalama brüt kazancın, 4 milyar 655 milyon Tl. ile "Tütün ürünleri imalatı" ve 2 milyar 460 milyon Tl. ile "Kok kömür, rafine edilmiş petrol ürünleri imalatı" ekonomik faaliyet kolunda olduğu görülmektedir.

Kamu ve Özel sektörde ücretli çalışanların kazançları

Aylık ortalama brüt kazançlar kamu ve özel sektör ayrımında incelendiğinde, 2004 yılının birinci döneminde kamu sektöründe en yüksek ortalama brüt kazancın 3 milyar 68 milyon TL. ile "Kok kömürü, rafine edilmiş petrol ürünleri" ve 2 milyar 602 milyon TL. ile "Basım ve yayım" sektöründe olduğu görülmektedir. Özel sektörde ise en yüksek ortalama brüt kazanç 2 milyar 815 milyon Tl. ile "Kok kömürü, rafine edilmiş petrol ürünleri imalatı" ve 2 milyar 284 milyon Tl. ile "Tütün ürünleri imalatı" sektöründedir. Grafik 2'de de görüleceği gibi, genelde kamu sektöründe çalışanların ortalama brüt kazançları özel sektörde çalışanlara göre daha yüksektir.

İşyeri büyüklüğüne göre ücretli çalışanların kazançları

Yine imalat sanayiinde işyeri büyüklüğüne göre kişi başına aylık ortalama brüt ücret ve kazançlar karşılaştırıldığında, işyeri büyüklüğü arttıkça kişi başına aylık ortalama brüt ücret ve kazancın da yükseldiği görülmektedir. 2004 yılının birinci döneminde, 1-49 ücretli çalışanı bulunan işyerlerinde kişi başına aylık ortalama brüt kazanç 737 milyon TL. aylık ortalama brüt ücret ise 684 milyon TL.dir. 2004 yılının birinci döneminde, 500 ve daha fazla ücretli çalışanı bulunan büyük ölçekli işyerlerinde, kişi başına aylık ortalama brüt kazanç 1 milyar 394 milyon TL. kişi başına aylık ortalama brüt ücret ise 1 milyar 184 milyon TL. olarak tahmin edilmiştir.  

İşyerinin toplu iş sözleşmesi kapsamında olup olmama durumuna göre kazanç

İşyerinin doğrudan veya dolaylı toplu iş sözleşmesi kapsamında olup olmama durumuna göre aylık ortalama brüt ücret ve kazançlar incelendiğinde, TİS kapsamındaki işyerlerinde ücretli çalışanların aylık ortalama brüt ücret ve kazançlarının, TİS kapsamı dışında bulunan işyerlerine göre daha yüksek olduğu görülmektedir.  

TİS kapsamındaki işyerlerinde, 2004 yılının birinci döneminde kişi başına aylık ortalama brüt kazanç 1 milyar 511 milyon TL. ve kişi başına aylık ortalama brüt ücret 1 milyar 302 milyon TL.dir. TİS kapsamı dışında kalan işyerlerinde ise, 2004 yılının birinci döneminde kişi başına aylık ortalama brüt kazanç 874 milyon TL. ve kişi başına aylık ortalama brüt ücret 768 milyon TL. olarak tahmin edilmiştir. TİS kapsamındaki işyerleri ile TİS kapsamı dışındaki işyerleri arasında ücret farklılığı kamu-özel sektör ayrımında da değişmemektedir. Sonuç olarak, toplu iş sözleşmelerinin ücretler ve kazançlar üzerinde çok etkili olduğu görülmektedir.

İstatistiki bölge sınıflamasına göre ücretli çalışanların kazançları

2004 yılının birinci döneminde, İstatistiki Bölge Sınıflaması Düzey1'e (NUTS1) göre 12 bölgedeki aylık ortalama brüt kazançlar incelendiğinde, en yüksek kişi başına aylık ortalama brüt kazancın Kuzeydoğu Anadolu Bölgesinde (1 milyar 853 milyon TL), onu 1 milyar 468 milyon TL. ile Batı Karadeniz Bölgesi ve 1 milyar 430 milyon TL. ile Batı Anadolu Bölgesi takip etmektedir. İstanbul Bölgesinde kişi başına aylık ortalama brüt kazanç 1 milyar 88 milyon TL.dir.

Ücretli çalışanlara yapılan ikramiye ve prim ödemeleri

2004 yılının birinci döneminde ücretli çalışanlara yapılan ikramiye ve prim ödemelerinin, kamu-özel sektör ayrımında aylık ortalama brüt kazanç içindeki oranına bakıldığında; 2004 yılının birinci döneminde ikramiye ve prim ödemelerinin aylık ortalama brüt kazanç içindeki oranının kamu sektöründe % 12.6, özel sektörde ise % 11.5 olduğu görülmektedir.

Ücretli çalışanlara yapılan düzensiz sosyal yardımlar

Ankette kapsanan imalat sanayii ekonomik faaliyet kolunda; ücretli çalışanlara yapılan sosyal yardımların aylık ortalama brüt kazanç içindeki payı 2004 yılının birinci döneminde, kamu sektöründe % 1.1, özel sektörde ise % 1.6 olarak tahmin edilmiştir.