2005 YILI OCAK-AĞUSTOS DÖNEMİ ÖDEMELER DENGESİ GELİŞMELERİ

10 Ekim 20005

2005 YILI OCAK-AĞUSTOS DÖNEMİ ÖDEMELER DENGESİ GELİŞMELERİ

· Ödemeler dengesi gelişmelerine ilişkin ayrıntılı tablolar, “http://www.tcmb.gov.tr/” internet adresinde, “Yayınlar/Süreli Yayınlar/ Ödemeler Dengesi İstatistikleri” başlıkları altında yer almaktadır.

I- CARİ İŞLEMLER HESABI

Bir önceki yılın Ağustos ayında 8 milyon ABD doları fazla veren cari işlemler hesabı, bu yılın Ağustos ayında 1.254 milyon ABD doları açık vermiştir. Bu gelişme, cari açıkta en büyük paya sahip olan dış ticaret açığının, ödemeler dengesi tablosunda yer aldığı şekliyle, bir önceki yılın aynı ayına göre % 67,5 oranında artarak 3.801 milyon ABD dolarına ulaşmasından kaynaklanmıştır. Söz konusu ayda turizm gelirlerinde de artış kaydedilmiş ve net turizm gelirleri, bir önceki yılın aynı ayına göre % 14,7 oranında artarak 3.198 milyon ABD dolarına yükselmiştir. Böylece, 2004 yılı Ocak-Ağustos döneminde 10.711 milyon ABD doları olarak gerçekleşen cari işlemler açığı, 2005 yılının aynı döneminde % 47,4 artışla 15.791 milyon ABD dolarına ulaşmıştır.

Dış Ticaret Dengesi

2005 yılı Ocak-Ağustos dönemi verilerine göre dış ticaret dengesi, ödemeler dengesi gösterimi uyarınca bir önceki yılın aynı dönemine göre % 40,1 artışla 21.751 milyon ABD doları tutarında açık vermiştir. Bu gelişme, ihracat (FOB) gelirlerinin % 17,4 oranında artarak 46.206 milyon ABD doları olarak gerçekleşmesine rağmen, bavul ticaretinin % 8’lik düşüşle 2.332 milyon ABD doları ve altın dahil ithalat (CIF) harcamalarının % 20,7 oranında artarak 74.761 milyon ABD dolarına ulaşmasından kaynaklanmıştır.

Hizmetler Dengesi

Hizmetler kalemi, Ocak-Ağustos 2005 döneminde bir önceki yılın aynı dönemine göre % 13 oranında artarak 9.065 milyon ABD doları tutarında fazla vermiştir. Temmuz ve Ağustos ayları için kullanılan tahmini verilere göre Ocak-Ağustos dönemi turizm gelirleri, bir önceki yılın aynı dönemine göre % 15,5 oranında artarak 11.741 milyon ABD dolarına ulaşmış; aynı dönemde turizm giderleri % 9,5 artarak 1.900 milyon ABD dolarına yükselmiştir. Bunun sonucunda, bir önceki yılın Ocak-Ağustos döneminde 8.427 milyon ABD doları olan net turizm gelirleri, bu yılın aynı döneminde % 16,8 oranında artarak 9.841 milyon ABD dolarına yükselmiştir.

Hizmetler başlığının diğer önemli bir kalemi olan taşımacılık kalemi incelendiğinde ise gelirler, 2004 yılının Ocak-Ağustos dönemine göre % 35,5 oranında artarken, ithalattaki artışa paralel olarak taşımacılık kaleminin bir alt kalemi olan navlun giderlerinde gözlenen % 24,6’lık artıştan dolayı taşımacılık giderleri % 35,7 oranında artmış; böylece net taşımacılık giderleri, 2005 yılı Ocak-Ağustos döneminde 2004 yılının aynı dönemine göre % 36,2 oranında artarak 918 milyon ABD dolarına yükselmiştir.

Yatırım Geliri Dengesi

2004 yılının sekiz aylık döneminde 3.960 milyon ABD doları net çıkışla sonuçlanan yatırım geliri kalemi, 2005 yılının aynı döneminde de 4.018 milyon ABD doları net ödemeyle sonuçlanmıştır. Bu yılın Ağustos ayında yatırım geliri dengesi kaleminin altında yer alan doğrudan yatırımlar ve faizlerden oluşan diğer yatırımlarda gerçekleşen net çıkışlar, sırasıyla 30 milyon ve 564 milyon ABD doları olmuş; portföy yatırımları altında ise gelir ve gider kalemleri birbirini dengelemiştir.

Bu yılın Ocak-Ağustos döneminde uzun ve kısa vadeli kredilere ilişkin faiz giderleri, 2004 yılının aynı dönemine göre % 17,6 oranında artarak 3.261 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir.

Cari Transferler

Bir önceki yılın Ocak-Ağustos dönemiyle karşılaştırıldığında cari transferler, 2005 yılının aynı döneminde % 20,8 oranında artarak 913 milyon ABD doları olmuş; söz konusu dönemde, işçi gelirleri ve resmi transferlerden kaynaklanan girişler sırasıyla 483 milyon ve 430 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir.

II- SERMAYE VE FİNANS HESAPLARI

2005 yılının Ocak-Ağustos döneminde finans hesaplarında gerçekleşen net sermaye girişi, 2004 yılının aynı dönemine göre % 1,5 artarak 10.825 milyon ABD doları olmuştur. Bu dönemde gözlemlenen başlıca gelişmeler aşağıda özetlenmektedir.

Doğrudan Yatırımlar

Doğrudan yatırımlar kalemi altında, Türkiye’deki yabancı sermayeli şirketlerin yurtdışındaki ortaklarından kullandıkları kredileri ve yurtdışında yerleşik kişilerin Türkiye’de gerçekleştirdikleri gayrimenkul alımlarını da içeren yurtdışında yerleşik kişilerin yurtiçinde yaptıkları net yatırımlar, 2005 yılının Ağustos ayında bir önceki yılın aynı ayına göre 3 kattan fazla artış göstererek 649 milyon ABD doları olmuş; böylece Ocak-Ağustos döneminde bir önceki yılın aynı dönemine göre % 52,3 artarak 2.909 milyon ABD dolarına yükselmiştir. Sekiz aylık dönemde, yurtdışında yerleşik kişilerin Türkiye’de gerçekleştirdikleri net gayrimenkul alımlarının 902 milyon ABD dolarına ulaştığı tahmin edilirken, Türkiye’deki yabancı sermayeli şirketlerin yurtdışındaki ortaklarından kullandıkları kredilerle ilgili olarak 250 milyon ABD doları net kredi geri ödemesi gerçekleştirilmiştir.

Yurtiçinde yerleşik kişilerin yurtdışında yaptıkları net yatırımlar, 2004 yılı Ocak-Ağustos döneminde net 612 milyon ABD doları olurken 2005 yılının aynı döneminde net 696 milyon ABD doları olmuştur.

Sonuç itibariyle, 2005 yılının sekiz aylık döneminde doğrudan yatırımlar kaleminde gerçekleşen net girişler, bir önceki yıla oranla % 70,5 artarak 1.298 milyon ABD dolardan 2.213 milyon ABD dolarına yükselmiştir.

Portföy Yatırımları

Portföy yatırımlarında 2004 yılının Ocak-Ağustos döneminde 3.959 milyon ABD doları olarak gerçekleşen net sermaye girişi, 2005 yılının aynı döneminde 7.223 milyon ABD dolarına yükselmiştir.

Alt kalemler itibariyle incelendiğinde, varlıklar başlığı altında, yurtiçinde yerleşik kişilerin yurtdışında menkul değer alım-satımları ile ilgili olarak, 2004 Ocak-Ağustos döneminde 173 milyon ABD doları net alım gerçekleşirken, 2005 yılının aynı döneminde 1.783 milyon ABD doları net alım gerçekleşmiştir.

Portföy yatırımları kaleminin yükümlülükler bölümünde Genel Hükümet, yurtdışında ihraç edilmiş tahvillerle ilgili olarak, Ağustos ayında 489 milyon ABD doları tutarında anapara geri ödemesinde bulunarak Ocak-Ağustos döneminde net 2.250 milyon ABD doları net borçlanma gerçekleştirmiştir.

Yurtdışında yerleşik kişiler, Ağustos ayında hisse senedi piyasasında 501 milyon ABD doları alım gerçekleştirirken, devlet iç borçlanma senetleri piyasasında da 600 milyon ABD doları tutarında net satım gerçekleştirmişlerdir. Böylece, 2005 yılı Ocak-Ağustos döneminde söz konusu piyasalarda sırasıyla 3.862 milyon ve 3.244 milyon ABD doları net alım gerçekleştirilmiştir.

Diğer Yatırımlar

Ticari ve diğer krediler ile mevduatlardan oluşan bu kalemde 2004 yılı Ocak-Ağustos döneminde 6.169 milyon ABD doları, 2005 yılının aynı döneminde de 8.806 milyon ABD doları net giriş gerçekleşmiştir.

a. Varlıklar

Bu bölümde yer alan ticari kredilerde, ihracat karşılığı yurtdışına açılan kredilerle ilgili olarak, 2004 yılı Ocak-Ağustos döneminde 459 milyon ABD doları tutarında net yurtdışına kredi açılmışken, 2005 yılının aynı döneminde 1.496 milyon ABD doları net geri ödeme gerçekleşmiştir. Nakit kredilerde ise 2004 ve 2005 yılı Ocak-Ağustos döneminde yurtdışı yerleşik kişilerce sırasıyla 527 milyon ve 55 milyon ABD doları tutarında net kredi geri ödemesi gerçekleştirilmiştir.

Bankaların yurtdışı muhabirleri nezdindeki döviz varlıkları, 2004 yılının Ocak-Ağustos döneminde 3.883 milyon ABD doları artarken, bu yılın aynı döneminde 1.964 milyon ABD doları artmıştır.

b. Yükümlülükler

İthalat karşılığı sağlanan ticari krediler kaleminde 2004 yılının Ocak-Ağustos döneminde toplam 3.266 milyon ABD doları, 2005 yılının aynı döneminde de 29 milyon ABD doları uzun vadeli ve 2.399 milyon ABD doları kısa vadeli olmak üzere toplam 2.428 milyon ABD doları net kullanım gerçekleşmiştir.

Krediler kalemi incelendiğinde ise, Ocak-Ağustos 2005 döneminde Uluslararası Para Fonu kredileriyle ilgili olarak Merkez Bankası’nın 2.220 milyon ABD doları, Genel Hükümet’in de 2.057 milyon ABD doları net kredi geri ödemesi yaptığı görülmektedir. Aynı dönemde, Genel Hükümet’in yurtdışı piyasalar ve diğer uluslararası kuruluşlardan sağladığı uzun vadeli kredi tutarı 787 milyon ABD dolarını bulurken, gerçekleştirdiği geri ödeme 1.936 milyon ABD doları olmuştur. Bankacılık sektöründe 2004 ve 2005 yılının Ocak-Ağustos dönemlerinde sırasıyla 3.496 milyon ve 5.639 milyon ABD doları net kullanım gerçekleşirken, diğer sektörlerde sırasıyla 4.154 milyon ve 4.927 milyon ABD doları toplam net kullanım gerçekleşmiştir.

Mevduat hesapları, 2004 yılı Ocak-Ağustos döneminde net olarak 1.193 milyon ABD doları artarken, 2005 yılının aynı döneminde Merkez Bankası nezdindeki kredi mektuplu döviz tevdiat ve süper döviz hesaplarının 452 milyon ABD doları azalmasına rağmen bankalardaki mevduatın 1.856 milyon ABD doları artması sonucunda toplamda 1.404 milyon ABD doları artmıştır.

Rezerv Varlıklar

Finans hesaplarının son kalemi olan rezerv varlıkların içinde bulunan resmi rezervler, 2004 yılı Ocak-Ağustos döneminde 765 milyon ABD doları artmışken 2005 yılı Ocak-Ağustos döneminde, Ağustos ayındaki 2.255 milyon ABD doları tutarındaki azalışa rağmen, toplam 7.417 milyon ABD doları artış göstermiştir