|
26 Ekim 2005 Tarihli Resmi Gazete
Sayı: 25978
Türkiye
Muhasebe Standartları Kurulundan:
İnşaat
Sözleşmelerine İlişkin Türkiye Muhasebe
Standardı
(TMS 11) Hakkında Tebliğ
Sıra
No: 7
Amaç
Madde 1 — Bu
Tebliğin amacı; inşaat sözleşmelerine ilişkin 11 nolu
Türkiye Muhasebe Standardının yürürlüğe konulmasıdır.
Adı geçen Türkiye Muhasebe
Standardı bu Tebliğ ekinde yer almıştır.
Kapsam
Madde 2 — İnşaat
sözleşmelerine ilişkin Türkiye Muhasebe Standardının kapsamı ekli TMS 11
metninde yer almaktadır.
Hukuki Dayanak
Madde 3 — Bu
Tebliğ, 28/7/1981 tarih ve 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanununun Ek-1 inci
maddesi ile 24/2/2004 tarihli ve 2004/6924 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile
yürürlüğe giren Türkiye Muhasebe Standartları Kurulunun Çalışmalarına İlişkin
Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 9 uncu maddesinin (b) bendine dayanılarak
hazırlanmıştır.
Tanımlar
Madde 4 — Bu
Tebliğde geçen;
TMSK ve Kurul: Türkiye Muhasebe
Standartları Kurulunu,
TMS: Türkiye Muhasebe
Standartlarını,
ifade eder.
Yürürlük
Madde 5 — Bu
Tebliğ 31/12/2005 tarihinden sonra başlayan hesap dönemleri için geçerli olmak
üzere yayımlandığı tarihte yürürlüğe
girer.
Yürütme
Madde 6 — Bu
Tebliğ hükümlerini Türkiye Muhasebe Standartları Kurulu
yürütür.
Türkiye
Muhasebe Standardı
(TMS
11)
İnşaat
Sözleşmeleri
Amaç
Bu Standardın amacı inşaat
sözleşmelerine ilişkin gelir ve maliyetlerle ilgili muhasebe uygulamasının
açıklanmasıdır. İnşaat sözleşmelerine konu olan işlerin özelliği gereği,
sözleşme kapsamındaki işin başlamasıyla tamamlanması farklı hesap dönemlerine
girmektedir. Bu nedenle inşaat sözleşmelerine ilişkin muhasebe uygulamasındaki
esas konu, sözleşme kapsamında elde edilen gelir ve maliyetlerin inşaat işinin
gerçekleştirildiği hesap dönemlerine dağıtılmasıdır. Bu Standart, sözleşme gelir
ve maliyetlerinin gelir tablosunda ne zaman gelir ve gider olarak
gösterilecekleri konusunda Kavramsal Çerçeve’de belirtilen muhasebeleştirme
ilkelerini esas alır. Ayrıca Standart, anılan ilkelerin uygulanmasına yönelik
bir rehber niteliğindedir.
Kapsam
1. Bu Standart yüklenici
işletmelerin finansal tablolarındaki inşaat
sözleşmelerinin muhasebeleştirilmesinde uygulanır.
2. "—"
Tanımlar
3. Bu Standartta geçen terimlerin
anlamları aşağıdaki gibidir:
İnşaat sözleşmesi (sözleşme); bir
varlığın veya tasarım, teknoloji ve fonksiyon ya da
nihai amaç veya kullanım açısından birbiriyle yakından ilişkili ya da birbirine bağımlı bir grup varlığın inşası için özel
olarak yapılmış bir sözleşmedir.
Sabit fiyatlı sözleşme; Yüklenicinin
sabit bir sözleşme fiyatını ( ihale bedeli ) veya üretim birimi başına sabit bir
tutarı ( birim fiyat ) kabul ettiği ancak belli koşullarda maliyet
güncelleştirmesine (eskalasyon) konu olan inşaat
sözleşmesidir.
Maliyet artı kâr sözleşmesi;
yükleniciye kabul edilebilir ya da başka bir şekilde
tanımlanmış maliyetler üzerine bu maliyetlerin bir yüzdesi veya sabit bir tutar
eklenerek ödeme yapılan inşaat sözleşmesidir.
4. Bir inşaat sözleşmesi köprü,
bina, baraj, kanal, yol, gemi veya tünel gibi tek bir varlığın inşası için
yapılmış olabilir. İnşaat sözleşmesi tasarım, teknoloji ve fonksiyon veya nihai
amaç ya da kullanım açısından birbiriyle yakından
ilişkili veya birbirine bağımlı birden çok varlığın inşası ile ilgili de
olabilir. Bu tür sözleşme örnekleri rafineri inşaatı ve diğer fabrika veya
tesislerdeki karmaşık parçaların inşasını içerir.
5. Bu Standardın amaçları
çerçevesinde inşaat sözleşmeleri aşağıdakileri kapsar:
a) bir varlığın inşasıyla doğrudan
ilişkili hizmetlerin verilmesine yönelik örneğin proje yöneticileri ve
mimarların hizmet sözleşmeleri; ve
b) varlıkların yıkım veya
restorasyonu ile varlıkların yıkımı sonrası çevre düzenlemesine yönelik
sözleşmeler.
6. İnşaat sözleşmeleri, bu Standart
kapsamında "sabit fiyat sözleşmeleri" ve "maliyet artı kâr sözleşmeleri" olarak
sınıflandırılır. Bazı inşaat sözleşmeleri, örneğin maliyet artı kâr sözleşmesine
tavan fiyat konulması durumunda olduğu gibi, sabit fiyatlı ve maliyet artı kâr
sözleşmelerinin her ikisinin de özelliklerini içerebilir. Böyle durumlarda,
yüklenici sözleşmeden kaynaklanan gelir ve giderlerin ne zaman finansal tablolara alınacağı konusunda 23 ve 24 numaralı
maddelerdeki tüm koşulları gözönünde
bulundurmalıdır.
İnşaat Sözleşmelerinin Birleştirilmesi ve
Bölümlenmesi
7. Bu Standart hükümleri her bir
inşaat sözleşmesine ayrı ayrı uygulanır. Ancak bazı
koşullarda, bir sözleşmenin ayrı ayrı
belirlenebilen/tanımlanabilen bölümlerine veya (bir sözleşme veya sözleşmeler
grubunun özünü yansıtmak amacıyla) bir sözleşmeler grubuna birlikte de
uygulanabilir.
8. Birden çok varlığı kapsayan bir
sözleşmede aşağıdaki durumlar mevcutsa her varlığın inşaatı ayrı bir inşaat
sözleşmesi olarak değerlendirilir:
a) her bir varlık için ayrı teklif
verilmiş olması;
b) her bir varlığın ayrı bir
müzakereye konu olması ve yüklenici ile
müşterinin sözleşmenin her bir varlığa ilişkin kısmını kabul veya
reddetme hakkının olması; ve
c) her bir varlığın maliyetleri ve
gelirlerinin ayrı ayrı
belirlenebilmesi.
9. Bir veya birden çok müşteri ile
yapılmış olmasına bakılmaksızın, aşağıdaki durumlar mevcutsa bir sözleşmeler
grubu tek sözleşme olarak nitelenir:
a) sözleşmeler grubunun tek bir
paket olarak birlikte müzakere edilmesi,
b) sözleşmelerin birbiriyle aslında
genel bir kâr marjına sahip tek bir
projenin parçası olarak, çok
yakın ilişkili olması; ve
c) sözleşmeler kapsamındaki işlerin aynı anda veya
birbirini izleyen bir sırada yapılması.
10. Bir sözleşme müşterinin
seçimine bağlı olarak ek bir varlığın inşaatını içerebileceği gibi, ek bir
varlık inşaatını içermek üzere değiştirilebilir. Bu durumda, ek varlığın inşaatı
aşağıdaki koşullardan birinin varlığı durumunda ayrı bir inşaat sözleşmesi
olarak değerlendirilir:
a) varlığın orijinal sözleşmenin
kapsadığı varlık veya varlıklardan tasarım, teknoloji veya fonksiyon açısından
önemli farklılıklar arzetmesi;
veya
b) varlığın fiyatının orijinal
sözleşme bedeli dikkate alınmaksızın müzakere edilmesi.
Sözleşme Geliri
11. Sözleşme geliri aşağıdakileri
içerir:
a) sözleşmede başlangıçta üzerinde
anlaşmaya varılmış bedel; ve
b) sözleşmeye konu işdeki değişiklikler, ek ödeme talepleri ve teşvik
ödemelerinden:
i) gelir olarak sonuçlanması
muhtemel olanlar; ve
ii)
güvenilir biçimde ölçülebilenler.
12. Sözleşme geliri alınan veya
alınacak olan hakedişlerin gerçeğe uygun değeri ile
ölçülür. Sözleşme gelirinin ölçülmesi gelecekteki olayların sonuçlarına bağlı
çeşitli belirsizliklerden etkilenir. Olaylar meydana geldikçe ve belirsizlikler
çözümlendikçe tahminlerin sık sık gözden geçirilmesi
gerekir. Bu nedenle sözleşme geliri tutarı dönemden döneme artabilir veya
azalabilir. Örneğin:
a) yüklenici işletme ve müşteri
sözleşme tarihinden sonra sözleşme gelirini veya tazminat haklarını artıran
ya da azaltan
bir değişiklik üzerinde anlaşabilir;
b) sabit fiyat sözleşmesinde
üzerinde anlaşmaya varılmış gelir tutarı daha sonra maliyet güncelleştirme
(eskalasyon) hükümleri nedeniyle
artabilir,
c) yüklenici işletmenin sözleşmeye
konu işi zamanında tamamlamamasından kaynaklanan yaptırımlar sonucu sözleşme
geliri azalabilir; veya
d) eğer bir sabit fiyat sözleşmesi
üretim birimi başına sabit fiyat koşulunu taşıyorsa, birim sayısı artırıldıkça
sözleşme geliri de artar.
13. Değişiklik, sözleşme
kapsamındaki işle ilgili bir değişiklik yapmak üzere verilen talimatı ifade
eder. Değişiklik sözleşme gelirinde bir artış veya azalışa yol açabilir.
Varlığın özellikleri veya
tasarımındaki değişiklikler ve sözleşme süresindeki değişmeler değişiklik
örnekleridir. Aşağıdaki durumlar mevcut olduğunda değişiklik sözleşme gelirine
dahil edilir:
a) müşterinin değişikliği ve
değişiklikten kaynaklanan gelir artışını onaylamasının muhtemel olması;
ve
b) gelir tutarının güvenilir
biçimde ölçülebilmesi.
14. Ek ödeme talepleri,
yüklenicinin müşteriden veya bir başka taraftan tahsil etmeyi talep ettiği,
sözleşme fiyatına dahil edilmemiş maliyetlerdir. Ek ödeme talebi, örneğin,
müşterinin neden olduğu gecikmelerden, özelliklerdeki veya tasarımdaki
hatalardan ve sözleşmeye konu işte yapılan ihtilaflı değişikliklerden ortaya
çıkabilir. Ek ödeme taleplerinden kaynaklanan gelir tutarlarının ölçülmesi büyük
ölçüde belirsizliğe konu olup, çoğu kez müzakerelerin sonucuna dayanmaktadır. Bu
nedenle ek ödeme talepleri sözleşme gelirine ancak aşağıdaki durumlar mevcutsa
dahil edilir:
a) müzakerelerin müşterinin ek
ödeme talebini kabul etmesini muhtemel kılan olumlu bir aşamaya ulaşması; ve
b) müşteri tarafından kabul
edilmesi muhtemel olan tutarın güvenilir biçimde
ölçülebilmesi.
15. Teşvik ödemeleri, belirlenmiş
başarı standartlarına ulaşılması veya aşılması durumunda yükleniciye ödenen ek
tutarlardır. Örneğin sözleşmeye konu işin süresinden önce tamamlanması
durumunda, sözleşme yükleniciye teşvik ödenmesini mümkün kılabilir. Aşağıdaki
durumlar mevcutsa teşvik ödemeleri sözleşme gelirine dahil
edilir:
a) sözleşmeye konu işin belirlenmiş
başarı standartlarına ulaşılmasını veya aşılmasını muhtemel kılacak düzeyde
ilerlemiş olması; ve
b) teşvik ödemesi tutarının
güvenilir biçimde ölçülebilmesi.
Sözleşme
Maliyetleri
16. Sözleşme maliyetleri
aşağıdakilerden oluşur:
a) belli bir sözleşmeyle doğrudan
ilişkili maliyetler,
b) genel olarak sözleşmeye konu
işle ilişkisi kurulabilen ve sözleşmeye yüklenebilecek olan maliyetler;
ve
c) sözleşme hükümlerine göre özellikle müşteriye
yüklenebilecek olan diğer
maliyetler.
17. Belli bir sözleşmeyle doğrudan
ilişkili maliyetler aşağıdakileri kapsar:
a) gözetim dahil inşaat alanı
işçilik maliyetleri;
b) inşaatta kullanılan malzeme
maliyetleri;
c) inşaatta kullanılan tesis ve
makinelerin amortismanı;
d) tesis, makine ve malzemelerin
inşaat alanına getirilmesi ve buradan götürülmesi ile ilgili taşıma
maliyetleri;
e) tesis ve makine kiralama
maliyetleri;
f) sözleşmeyle doğrudan ilişkili
tasarım ve teknik destek hizmeti maliyetleri;
g) tahmini garanti maliyetleri
dahil olmak üzere, garanti kapsamında yapılan işler ve büyük onarımlara ilişkin
öngörülen maliyetler; ve
h) üçüncü kişilerin ödeme
talepleri.
Bu maliyetler; sözleşme gelirine
dahil edilmemiş, örneğin artık malzeme satışı ve sözleşmeye konu işin bitiminde
tesis ve teçhizatın elden çıkarılmasıyla sağlanan gelirler gibi arızi gelirlerle
azaltılabilir.
18. Genel olarak sözleşme
kapsamındaki işle ilişkisi kurulabilen ve belli bir sözleşmeye yüklenebilecek
olan maliyetler aşağıdakileri içerir:
a) sigorta,
b) belli bir sözleşmeyle doğrudan
ilişkisi kurulamayan tasarım ve teknik destek hizmeti maliyetleri; ve
c) inşaat genel
giderleri.
Bu tür maliyetler, benzer
özelliklere sahip tüm maliyetlere tutarlı bir şekilde uygulanmak üzere, makul ve
sistematik yöntemler kullanılarak dağıtılır. Dağıtım inşaat işinin normal düzeyi
esas alınarak yapılır. İnşaat genel giderleri inşaatta çalışan personelin ücret
bordrosunun hazırlanması ve işleme tabi tutulması gibi maliyetleri içerir. Eğer
yüklenici işletme "TMS 23 Borçlanma Maliyetleri" standardında uygulanabilirliği
kabul edilmiş alternatif yöntemi benimsemişse, genel olarak sözleşme
kapsamındaki işle ilişkisi kurulabilen ve belli sözleşmelere yüklenebilecek olan
maliyetler borçlanma maliyetlerini de içerir.
19. Sözleşme hükümlerine göre
özellikle müşteriye yüklenebilecek olan maliyetler, sözleşmede geri ödenebilecek
giderler olarak tanımlanmış bazı genel yönetim giderleriyle geliştirme
maliyetlerini içerebilir.
20. Sözleşmeye konu işle ilişkisi
kurulamayan veya bir sözleşmeye yüklenemeyen maliyetler inşaat sözleşmesi
maliyetleri dışında bırakılır. Bu maliyetler aşağıdakileri
içerir:
a) sözleşmede geri ödenecek gider
olarak belirtilmemiş genel yönetim giderleri;
b) satış
maliyetleri;
c) sözleşmede geri ödenecek gider
olarak belirtilmemiş araştırma ve geliştirme maliyetleri; ve
d) belli bir sözleşme kapsamındaki
işlerde kullanılmayan atıl tesis ve teçhizat amortismanı.
21. Sözleşme maliyetleri, bir
sözleşmeye taraf olunmasından sözleşmenin nihai olarak tamamlanmasına kadar
geçen sürede o sözleşmeye yüklenebilecek olan maliyetleri içerir. Ancak bir
sözleşmeyle doğrudan ilişkilendirilebilen ve sözleşmenin yapılabilmesi için
katlanılmış maliyetler de sözleşmenin yapılmasının muhtemel olması ve bu
maliyetlerin ayrı ayrı belirlenip, güvenilir şekilde
ölçülebilmesi durumunda sözleşme maliyetlerinin bir parçası olarak kabul edilir.
Eğer sözleşmenin yapılabilmesi için katlanılmış maliyetler yapıldıkları dönemde
gider olarak kaydedilmişse, sözleşmenin izleyen bir dönemde yapılması halinde sözleşme
maliyetlerine dahil edilmezler.
Sözleşme Gelir ve Giderlerinin
Muhasebeleştirilmesi
22. Bir inşaat sözleşmesinin sonucu
güvenilir biçimde öngörülebiliyorsa, inşaata ilişkin gelir ve maliyetler bilanço
günü itibariyle sözleşmeye konu işin tamamlanma aşaması esas alınarak, gelir ve
giderler olarak finansal tablolara yansıtılır. İnşaat
sözleşmesiyle ilgili beklenen zararlar 36. madde doğrultusunda gider olarak
muhasebeleştirilir.
23. Sabit fiyatlı sözleşmede
aşağıdaki koşulların tamamı mevcutsa inşaat sözleşmesi sonucu güvenilir biçimde
tahmin edilebilir:
a) toplam sözleşme gelirinin
güvenilir biçimde ölçülebilmesi;
b) sözleşmeye ilişkin ekonomik
yararların işletmeye akışının muhtemel olması;
c) sözleşme konusu işin bitirilmesi
için gereken inşaat maliyetleri ile işin tamamlanma aşamasının bilanço gününde
güvenilir biçimde belirlenebilmesi; ve
d) sözleşmeye yüklenebilecek inşaat
maliyetlerinin açıkça belirlenebilmesi ve güvenilir biçimde ölçülebilir olması
sonucu, katlanılan fiili inşaat maliyetlerinin önceki tahminlerle
karşılaştırılabiliyor olması.
24. Maliyet artı kâr sözleşmesinde,
aşağıdaki koşulların tamamı mevcutsa inşaat sözleşmesi sonucu güvenilir biçimde
tahmin edilebilir:
a) sözleşmeye ilişkin ekonomik
yararların işletme tarafından elde edilmesinin muhtemel
olması;
b) sözleşmeye yüklenebilecek inşaat
maliyetlerinin, geri tahsil edilebilir nitelikte olsun veya olmasın, açıkça
belirlenebilmesi ve güvenilir biçimde ölçülebilmesi.
25. Finansal tablolara yansıtılacak gelir ve giderlerin
belirlenmesinde sözleşmenin tamamlanma aşamasının baz alınması "tamamlanma
yüzdesi yöntemi" olarak adlandırılır. Bu yöntemde sözleşme geliri, ulaşılan
tamamlanma aşamasına kadar katlanılan inşaat maliyetiyle eşleştirilerek,
bitirilen işle orantılı gelir, gider ve kârın raporlanması sağlanır. Bu yöntem,
ilgili dönemde sözleşme kapsamındaki işin aşaması ve işteki ilerleme konusunda
yararlı bilgi sağlar.
26. Tamamlanma yüzdesi yönteminde,
sözleşme geliri işin yapıldığı hesap dönemlerinin gelir tablosunda gelir olarak
gösterilir. Sözleşme maliyetleri ait oldukları işin yapıldığı hesap dönemlerinin
gelir tablosunda gider olarak gösterilir. Ancak, beklenen toplam sözleşme
maliyetlerinin toplam sözleşme gelirlerini aşacağı öngörülen kısmı 36. madde
doğrultusunda derhal gider olarak finansal tablolara
yansıtılır.
27. Bir yüklenici sözleşme
kapsamında gelecekte yapılacak işlere ilişkin maliyetlere katlanmış olabilir. Bu
tür sözleşme maliyetleri, geri alınabileceklerinin muhtemel olması koşuluyla,
bir varlık olarak finansal tablolara alınır. Bu
maliyetler müşteriden olan alacağı temsil eder ve "yapılmakta olan işler "
olarak sınıflandırılır.
28. Bir inşaat sözleşmesinin
sonucu, ancak sözleşmeyle ilgili ekonomik faydaların işletmeye ait olmasının
muhtemel olması durumunda güvenilir biçimde tahmin edilebilir. Bununla beraber,
daha önce sözleşme geliri içinde gelir tablosunda yer almış bir tutarın tahsil
edilebilirliği konusunda bir belirsizlik ortaya çıkması durumunda, tahsil
edilemeyen veya geri alınabilme olasılığı ortadan kalkan bu tutarla ilgili
olarak sözleşme gelirinde düzeltilme yapılmaz, söz konusu tutar gider olarak
muhasebeleştirilir.
29. Bir yüklenici işletme
aşağıdakileri içeren bir sözleşme yapmışsa, güvenilir öngörülerde bulunabileceği
kabul edilir:
a) tarafların inşa edilecek varlığa
ilişkin yaptırıma bağlanmış hakları;
b) alışveriş konusu bedeller; ve
c) ödeme şekil ve
koşulları.
Ayrıca yüklenici işletmenin etkin
bir iç finansal bütçeleme ve
raporlama sistemine sahip olması gerekir. Yüklenici işletme, inşaat işi
ilerledikçe, inşaat gelir ve maliyet tahminlerini gözden geçirir ve gerektiğinde
değiştirir. Bu tür değişikliklere gerek duyulması, sözleşme sonucunun güvenilir
biçimde tahmin edilemediği anlamına gelmez.
30. Bir sözleşmenin tamamlanma
aşaması çeşitli yollarla belirlenebilir. Yüklenici işletme, yapılan işi
güvenilir biçimde ölçen yöntemi kullanır. Sözleşmenin niteliğine bağlı olarak,
bu yöntemler aşağıdakileri içerebilir:
a) bugüne kadar yapılan işle ilgili
katlanılan sözleşme maliyetlerinin öngörülen toplam inşaat maliyetlerine
oranı;
b) yapılan işe ilişkin incelemeler;
veya
c) sözleşmeye konu işin fiziki
tamamlanma oranı.
Müşteriden alınan avanslar ve hakedişler genellikle yapılan işi
yansıtmaz.
31. Tamamlanma aşamasının
hesaplanma gününe kadar katlanılmış olan inşaat maliyetleri esas alınarak
belirlenmesi durumunda, hesaplama gününe kadar katlanılan maliyetler içine
yalnızca yapılan işi yansıtan sözleşme maliyetleri dahil edilir. Dahil
edilmeyecek sözleşme maliyetlerine ilişkin örneklere aşağıda yer
verilmiştir:
a) özellikle sözleşme konusu iş
için imal edilen malzemeler hariç olmak üzere, sözleşme kapsamında gelecekte
yapılacak işlere ilişkin olarak inşaat alanına teslim edilen veya kullanılmak
üzere ayrılmış ancak henüz kullanıma yönelik olarak kurulmamış, kullanılmamış
veya uygulanmamış malzeme maliyetleri; ve
b) yapılan ikincil sözleşme gereği,
henüz iş yapılmadan taşeronlara yapılan ödemeler.
32. Bir inşaat sözleşmesinin
sonucunun güvenilir biçimde tahmin edilememesi durumunda:
a) sadece katlanılmış sözleşme
maliyetlerinin geri kazanılabilmesi muhtemel olan kısmı kadar gelir kaydedilir;
ve
b) sözleşme maliyetleri oluştukları
dönemin gideri olarak finansal tablolara
yansıtılır.
İnşaat sözleşmesine ilişkin bir
zarar beklentisi oluştuğu an beklenen zarar tutarı 36. madde uyarınca doğrudan
gider olarak kaydedilir.
33. Sözleşmenin başlangıç
aşamalarında sözleşme sonucunun güvenilir biçimde öngörülememesi sıkça
karşılaşılan bir durumdur. Bununla beraber, yüklenicinin katlandığı maliyetlerin
tarafına ödenmesi muhtemel olabilir. Bu nedenle sözleşme geliri ancak
katlanılmış maliyetlerden geri kazanılabilmesi muhtemel olan kısım esas alınarak
kaydedilir. Sözleşme sonucu güvenilir biçimde tahmin edilemediğinden, kâr
tahakkuk ettirilmez. Ancak sözleşme sonucu güvenilir biçimde tahmin edilememekle
beraber, toplam sözleşme maliyetlerinin toplam sözleşme gelirini aşması muhtemel
olabilir. Böyle durumlarda, toplam sözleşme maliyetlerinin toplam sözleşme
gelirini aşması beklenen kısmı 36. madde uyarınca doğrudan gider olarak finansal tablolara yansıtılır.
34. Müşteriden geri kazanılabilme
olasılığı düşük olan sözleşme maliyetleri hemen gider olarak muhasebeleştirilir.
Müşteriden geri kazanılabilme olasılığı düşük olan ve hemen gider olarak
muhasebeleştirilmesi gereken sözleşme maliyetleri ile ilgili durumlara ilişkin
örnek sözleşmeler aşağıdakileri içerir:
a) geçerliliği konusunda ciddi
kuşkular bulunduğu için tam anlamıyla yürürlüğe
konulamayanlar;
b) tamamlanması askıdaki bir dava
veya yasal düzenleme sonucuna bağlı
olanlar,
c) istimlak veya kamulaştırılma
olasılığı bulunan mülklerle ilişkisi bulunanlar;
d) müşterinin yükümlülüklerini
yerine getirmesi mümkün olmayanlar; veya
e) yüklenicinin sözleşmeye konu işi
tamamlama olanağı bulunmayan, veya bu nedenle sözleşmedeki yükümlülüklerini
yerine getirmesi gereği ortaya çıkanlar.
35. Sözleşme sonucunun güvenilir
biçimde tahmin edilmesini engelleyen belirsizliklerin ortadan kalkması
durumunda, inşaat sözleşmesine ilişkin gelir ve giderler 32. madde yerine 22.
madde uyarınca muhasebeleştirilir.
Beklenen Zararların
Muhasebeleştirilmesi
36. Toplam sözleşme maliyetlerinin
toplam sözleşme gelirini aşması muhtemelse beklenen zarar doğrudan gider olarak
finansal tablolara yansıtılır.
37. Böyle bir zarar tutarı
aşağıdakilerden bağımsız olarak saptanır:
a) sözleşme konusu işe başlanmış
olsun olmasın;
b) sözleşme konusu işin tamamlanma
aşaması; veya
c) 9. madde uyarınca ayrı bir
inşaat sözleşmesi olarak değerlendirilmeyen diğer sözleşmelerden beklenen kâr
tutarı.
Tahminlerdeki
Değişiklikler
38. Tamamlanma yüzdesi yöntemi her
hesap döneminde sözleşme geliri ve sözleşme maliyetlerine ilişkin cari
tahminlere birikimli olarak uygulanır. Bu nedenle, sözleşme geliri veya sözleşme
maliyetlerine ilişkin tahminlerdeki bir değişikliğin etkisi veya sözleşme
sonucuna ilişkin tahminlerdeki değişikliğin etkisi, muhasebe tahminlerindeki bir
değişiklik olarak muhasebeleştirilir (bkz TMS 8,
Muhasebe Politikaları, Muhasebe Tahminlerindeki Değişiklikler ve Hatalar).
Değiştirilen tahminler değişikliğin yapıldığı dönemin gelir tablosuna yansıtılan
gelir ve gider tutarlarının belirlenmesinde ve izleyen dönemlerde
kullanılır.
Açıklama
39. Bir yüklenici işletme aşağıdaki
hususları açıklar:
a) dönem geliri olarak finansal tablolara yansıtılan sözleşme geliri
tutarı;
b) dönem içinde kaydedilen sözleşme
gelirinin saptanmasında kullanılan yöntemler; ve
c) devam eden sözleşmelere konu
işlerin tamamlanma aşamasının saptanmasında kullanılan
yöntemler.
40. Bir işletme bilanço tarihinde
devam eden sözleşmelere ilişkin olarak aşağıdakilerden her birini açıklamak
durumundadır:
a) bilanço tarihine kadar
katlanılan maliyetler ile finansal tablolara
yansıtılan kârların (kaydedilmiş zararlar düşüldükten sonra) toplam
tutarı
b) alınan avansların tutarı;
ve
c) hak edişler üzerinden teminat
olarak alıkonulan tutarları.
41. Hakedişler üzerinden teminat olarak alıkonulan tutarlar, bu
tutarların ödenebilmesi için sözleşmede belirtilmiş koşulların gereği yerine
getirilene veya eksiklikler giderilene kadar ödenmeyen hakediş tutarlarıdır. Hakedişler
müşteri tarafından ödenmiş olsun olmasın bir sözleşmeyle ilgili yapılan işlerin
faturalanmış tutarlarıdır. Alınan avanslar ise yüklenici tarafından ilgili iş
yapılmadan önce alınan
tutarlardır.
42. Bir işletme, sözleşmeye konu
işle ilgili;
a) müşterilerden olan brüt alacak
tutarını varlık; ve
b) müşterilere olan brüt yükümlülük
tutarını ise borç olarak göstermelidir.
43. Brüt alacak tutarı; katlanılan
maliyetler ve sonuç hesaplarına yansıtılmış kârlar toplamından, sonuç
hesaplarına yansıtılmış zararlar düşüldükten sonra kalan tutarın, hak edişler
toplamını aştığı devam eden tüm sözleşmeler için;
a) katlanılan maliyetler artı sonuç
hesaplarına yansıtılmış kârlar tutarından;
b) sonuç hesaplarına yansıtılmış
zararlar ve hakedişler toplamı düşülerek hesaplanan
net tutardır.
44. Brüt yükümlülük tutarı; hak
edişlerin, katlanılan maliyetler ile sonuç hesaplarına yansıtılmış kârlar
toplamından, sonuç hesaplarına yansıtılmış zararlar düşüldükten sonra kalan
tutarı aştığı devam eden tüm sözleşmeler için;
a) katlanılan maliyetler artı sonuç
hesaplarına yansıtılmış kârlar tutarından;
b) sonuç hesaplarına yansıtılmış
zararlar ve hakedişler toplamı düşülerek hesaplanan
net tutardır.
| 
İNŞAAT SÖZLEŞMELERİNE İLİŞKİN TÜRKİYE MUHASEBE
STANDARDI (TMS 11) HAKKINDA TEBLİĞ SIRA NO:7