DOĞUM NEDENİYLE GEÇİCİ İŞ GÖREMEZLİK ÖDENEĞİ VE UYGULAMADA OLUŞAN TEREDDÜTLER     

 

 17 Ekim 2006

 

Cumhur Sinan ÖZDEMİR

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı

İş Müfettişi -Ankara

csnozdemir@gmail.com

 

DOĞUM NEDENİYLE GEÇİCİ İŞ GÖREMEZLİK ÖDENEĞİ VE UYGULAMADA OLUŞAN TEREDDÜTLER

 

Uygulayıcılarda  tereddüt oluşturan konulardan biriside “Doğum Nedeniyle Geçici İş Göremezlik Ödeneği” uygulamasıdır. Okuyucu e-mailleri de bunu teyit etmektedir. Uygulamaya ilişkin yasal düzenlemeyi ve kanaatimi aşağıda açıklayacağım ancak uygulama birimi SSK İl Müdürlükleri olduğu için görüş farklılıkları olabilir.

 

SSK Yönünden

 

1-Hastalık sebebiyle geçici iş göremezliğe uğrayan sigortalılardan geçici iş göremezliğin başladığı tarihten önceki bir yıl içinde en az 120 gün hastalık sigortası primi ödemiş bulunanlara, geçici iş göremezliğin üçüncü gününden başlamak üzere, her gün için geçici iş göremezlik ödeneği verilir. Ancak, hastalık halinde geçici iş göremezlik ödeneği verilebilmesi için, Kurumca tayin ve tespit olunan hekim veya sağlık kurullarından dinlenme raporu alınmış olması şarttır. Yersiz veya haksız olarak geçici iş göremezlik ödeneği aldığı tespit edilenler yersiz veya haksız surette aldıkları geçici iş göremezlik ödeneğini üç katı olarak Kuruma iade etmek zorundadırlar[1]

 

2-Kendisi için doğumdan önceki bir yıl içinde en az 120 gün analık sigortası primi ödenmiş bulunan sigortalı kadının analığı halinde, doğumdan önceki ve sonraki sekizer haftalık sürede, çoğul gebelik halinde ise, doğumdan önceki sekiz haftaya iki haftalık süre ilave edilerek çalışmadığı her gün için geçici iş göremezlik ödeneği verilir. Kadın sigortalının isteği ve doktorun onayı ile doğuma üç hafta kalıncaya kadar çalışılması halinde, çalışılan süreler kadın sigortalının doğum sonrası sürelerine eklenir. Bu ödenek hiçbir şekilde kesilmez[2].

 

3-Kurumca sağlanacak olan doğum yardımlarından haklı ve makul sebep olmaksızın yararlanmayı reddeden yahut hekim veya ebenin lüzum gösterdiği tedbirleri almaması yüzünden hastalandığı veya hastalığın arttığı mütehassıs hekim raporu ile tespit edilen sigortalı kadınlara geçici iş göremezlik ödeneğinin % 50'si verilmez[3].

 

4-İş kazası, meslek hastalığı veya hastalık halinde verilecek geçici iş göremezlik ödeneği, sigortalının 78 ve 88'inci maddeler gereğince hesaplanacak günlük kazancının yarısıdır. İş kazası, meslek hastalığı veya hastalık halinde verilecek geçici iş göremezlik ödeneği, sigortalının sağlık tesislerine yatırılmak yahut bakımı Kurumca sağlanarak kaplıca veya içmelere gönderilmek yoluyla tedavi ettirildiği takdirde, 78 ve 88'inci maddeler gereğince hesaplanacak günlük kazancının yarısı, ayakta tedavi ettirildiğinde ise üçte ikisidir. Sürekli iş göremezlik geliri almakta olan sigortalı aynı arıza veya meslek hastalığı dolayısıyla yeniden tedavi edilir ve yazılı istekte bulunursa, sürekli iş göremezlik gelirine esas tutulan kazanca göre hesaplanacak bir günlük geçici iş göremezlik ödeneği ile üç aylık sürekli iş göremezlik gelirinin doksanda biri arasındaki fark kendisine her gün için geçici iş göremezlik ödeneği olarak verilir.Geçici iş göremezlik ödenekleri haftalık olarak ve işledikten sonra Kurumca verilir. Kurumdan doğrudan doğruya alınmasında güçlük bulunursa, bu ödenek, kurumun talimatı uyarınca, işveren tarafından Kurum hesabına sigortalıya verilir. Kurum, bu kanuna uygun olarak verilen ödenekleri belgelerine dayanarak işverene öder. Sigortalı kadının analığında verilecek günlük ödenek, kazancının üçte ikisidir[4].

 

5-…506 sayılı Kanunun 35 ve 42 inci maddelerinde aranan, hastalığın anlaşıldığı tarihten önceki bir yıl içinde 120 gün Hastalık Sigortası primi ödeme koşulunda bir değişiklik olmadığından sigortalının eş ve geçindirmekle yükümlü olduğu çocukları ile ana ve babalarının Hastalık Sigortasından sağlanan yardımlardan yararlanabilmeleri için eskiden olduğu gibi 120 gün Hastalık Sigortası primi ödeme gün sayısı aranacaktır. Diğer taraftan, 506 sayılı Kanunun 37 inci maddesine istinaden hastalık sigortası kolundan geçici iş göremezlik ödeneği ödenebilmesi için aranan prim ödeme koşulunda da bir değişiklik yapılmadığından hastalık sigortasından geçici iş göremezlik ödeneği ödenebilmesi için, geçici iş göremezliğin başladığı tarihten önceki bir yıl içinde 120 gün prim ödeme şartı aranacaktır. Sigortalılara doğumdan önceki 8 hafta (çoğul gebelik halinde 10 hafta) doğum sonrası 8 hafta ve doğumuna 8 hafta kaldığı ya da 3 hafta kalıncaya kadar çalışabileceğine dair rapor alan sigortalının doğum sonrasına ilave edilen süreye ait geçici iş göremezlik ödenekleri Sigorta İl/Sigorta Müdürlüklerince ödenecektir. Sigortalı kadınlara, doğum öncesi ve sonrası işyerinde çalışmadığı 8 er haftalık (56+56 gün) süreler için, çoğul gebelik (ikiz gibi) halinde ise,  doğum öncesi 10, doğum sonrası 8 haftalık (70+ 56 gün) süreler için analık geçici iş göremezlik ödeneği ödenecektir. Doğum öncesi 8 veya çoğul gebelik halinde 10 haftalık istirahate ayrılan, ancak daha önce doğum yapan sigortalıya doğum öncesi istirahatının başlangıç tarihinden doğum tarihine kadar gebelik geçici iş göremezlik ödeneği ödenecek, analık geçici iş göremezlik ödeneği ise 56 günü geçmeyecektir. Örneğin: 1.6.2003 tarihinde 8 haftalık doğum öncesi istirahate ayrılan ve 15.7.2003 tarihinde doğum yapan sigortalıya 1.6.2003-14.7.2003 tarihleri arası gebelik geçici iş göremezlik ödeneği ödenecek, analık (doğum sonu) geçici iş göremezlik ödeneği ise 56 günü geçmeyecektir. Doğum öncesi istirahate ayrılan, ancak doğumu 56 veya 70 günden sonra olan sigortalılara 8 (56 gün) veya 10 (70 gün) haftadan fazla gebelik geçici iş göremezlik ödeneği ödenemeyeceğinden aşan süre hastalık sigortası kapsamında değerlendirilecektir. Örneğin: 1.6.2003 tarihinde doğum öncesi istirahatine ayrılan sigortalı 3.8.2003 tarihinde doğum yaparsa, 1.6.2003-7.6.2003 tarihleri arasındaki süre hastalık sigortası, 8.6.2003-2.8.2003 tarihleri arasındaki süre ise analık sigortası kolundan değerlendirilecektir.Maddenin ikinci fıkrası ile sigortalı kadının, doğumuna üç hafta kalıncaya kadar işyerinde çalışabilme ve çalıştığı sürelerin doğum sonuna ilave edilmesi imkanı getirilmiş olup,  ancak bu fıkradan yararlanabilmek için sağlık durumunun doğuma üç hafta kalıncaya kadar çalışmasına uygun olduğuna dair sağlık raporunun olması gerekmektedir. Sigortalı kadının hekim raporuna istinaden çalıştığının ve doğum öncesi izninin başlama tarihinin tespiti için düzenlenecek raporda “Gebelik normal/çoğul gebeliktir. Doğuma …. hafta kalmıştır. Sağlık durumu,  doğuma üç hafta kalıncaya kadar çalışmasına uygundur.” İfadelerine yer verilecek ve mutlaka rapora düzenlenme tarihi ile poliklinik protokol numarası  yazılacaktır. Bu duruma göre, raporun düzenlenme tarihi, doğum öncesi  izninin (8 veya 10 haftanın) başlama tarihi kabul edilecektir. Örneğin; Doğumuna 8 veya çoğul gebelikte 10 hafta kaldığı ve 3 hafta kalıncaya kadar çalışabileceğine dair rapor alan kadın sigortalıya işyerinde çalıştığı 35 gün, doğum sonuna ilave edilerek doğum sonu iş göremezlik ödeneği 91 gün olarak, çoğul gebelik (ikiz vb) ise 49 gün doğum sonuna ilave edilerek doğum sonrası 105 gün olarak ödenecektir. Sigortalı kadının doğum tarihinin, herhangi bir sebeple doğru olarak saptanamaması nedeniyle, doğum öncesi 56 veya 70 günlük istirahatine geç başlaması yada doğuma üç hafta kalıncaya kadar çalışabileceğine dair rapor olmaksızın işyerinde çalışmaya devam etmesi halinde ise, gebelik geçici iş göremezlik ödeneğinin işyerinde çalışmadığı tarihten itibaren 56 veya 70 günden daha az verilmesi gerekmektedir. Bu durumda,  doğum öncesi kullanamadığı sürelerin doğum sonrasına ilave edilmesi söz konusu değildir. Örneğin; Doğum tarihi doğru olarak tespit edilemediğinden 9.6.2003 tarihinde doğum öncesi istirahatine ayrılan sigortalı kadın 14.7.2003 tarihinde doğum yaparsa, sigortalıya 9.6.2003-13.7.2003  tarihleri  arası  (35 gün)  için   gebelik geçici    iş göremezlik    ödeneği, 14.7.2003 tarihinden itibaren de 56 gün doğum sonu geçici iş göremezlik ödeneği ödenmesi gerekmektedir. Doğumuna 8 hafta kaldığı ve 3 hafta kalıncaya kadar çalışabileceğine dair rapor alan sigortalı kadın, üç haftadan önce doğum yaparsa işyerinde çalışmadığı süre kadar gebelik iş göremezlik ödeneği ödenip rapor tarihi ile iş göremezlik ödeneğinin başladığı tarih arasındaki süre doğum sonrasına ilave edilir. Örneğin; 1.6.2003 tarihinde yapılan muayenesi sonucunda doğumuna 8 hafta kaldığı ve 3 hafta kalıncaya kadar çalışabileceğine dair rapor alan ve 6.7.2003 tarihinden itibaren işyerinde çalışmayan sigortalı kadın 11.7.2003 tarihinde doğum yaparsa, sigortalıya 6.7.2003-10.7.2003 tarihleri arası için gebelik geçici iş göremezlik ödeneği ödenecek, hekim raporuna istinaden işyerinde çalıştığı 1.6.2003 ile 5.7.2003 (dahil) tarihleri arasındaki süre (35 gün) doğum sonuna ilave edilecektir. Yine doğumuna 8 hafta kaldığı ve 3 hafta kalıncaya kadar çalışabileceğine dair rapor alan sigortalı kadın üç haftadan daha uzun bir süre sonra doğum yaparsa işyerinde çalışmadığı gün kadar gebelik geçici iş göremezlik ödeneği ödenir. Sigortalı kadına  56, çoğul gebelikte 70 günden fazla gebelik geçici iş göremezlik ödeneği ödenemeyeceğinden, 56 veya 70 günden, ödenen gebelik geçici iş göremezlik süresi düşülerek kalan süre doğum sonrasına ilave edilir. Örneğin; 1.6.2003 tarihinde yapılan muayenesi sonucunda doğumuna 8 hafta kaldığı ve 3 hafta kalıncaya kadar çalışabileceğine dair rapor alan 6.7.2003 tarihinden itibaren işyerinde çalışmayan sigortalı kadın 1.8.2003  tarihinde doğum yaparsa 6.7.2003-31.7.2003 tarihleri arası için 26 gün gebelik geçici iş göremezlik ödeneği ödenecek ve 56-26=30 gün çoğul gebelikte 70-26=44 gün doğum sonuna ilave edilecektir…[5]

 

6-…506 sayılı Kanunun Ek 43 üncü maddesinde; Sigorta prim ve ödeneklerinin hesabına esas tutulacak ve 78.madde gereğince saptanacak günlük kazancın alt sınırlarında meydana gelecek yükselmelerde; İş Kazaları ile Meslek Hastalıkları, Hastalık ve Analık Sigortalarından, yeniden tespit edilen alt sınırların altında bir günlük kazanç üzerinden ödenek  almakta bulunanların veya almaya hak kazanmış yahut kazanacak olanların bu ödenekleri, günlük kazancın alt sınırındaki değişikliklerin yürürlüğe girdiği tarihten başlayarak, yükseltilmiş günlük kazançların alt sınırına göre artırılacağı hükme bağlanmıştır...[6]

 

İş Kanunu Yönünden

 

1- İşçilere geçici iş göremezlik ödeneği verilmesi gerektiği zamanlarda geçici iş göremezlik süresine rastlayan ulusal bayram, genel tatil ve hafta tatilleri, ödeme yapılan kurum veya sandıklar tarafından geçici iş göremezlik ölçüsü üzerinden ödenir. Hastalık nedeni ile çalışılmayan günlerde Sosyal Sigortalar Kurumu tarafından ödenen geçici iş göremezlik ödeneği aylık ücretli işçilerin ücretlerinden mahsup edilir[7].

 

2- Kadın işçilerin doğumdan önce sekiz ve doğumdan sonra sekiz hafta olmak üzere toplam onaltı haftalık süre için çalıştırılmamaları esastır. Çoğul gebelik halinde doğumdan önce çalıştırılmayacak sekiz haftalık süreye iki hafta süre eklenir. Ancak, sağlık durumu uygun olduğu takdirde, doktorun onayı ile kadın işçi isterse doğumdan önceki üç haftaya kadar işyerinde çalışabilir. Bu durumda, kadın işçinin çalıştığı süreler doğum sonrası sürelere eklenir.Yukarıda öngörülen süreler işçinin sağlık durumuna ve işin özelliğine göre doğumdan önce ve sonra gerekirse artırılabilir. Bu süreler hekim raporu ile belirtilir…[8]

 

Gelir Vergisi Kanunu Yönünden

 

1-Aşağıda yazılı tazminat ve yardımlar Gelir Vergisinden müstesnadır… Sosyal Sigorta kurumları tarafından sigortalılara yapılan ödemeler…[9]

 

Yasal Düzenlemeler Doğrultusunda Uygulama (Kanaatim)

 

1- Geçici iş göremezlik ödeneği hiçbir suretle kesilemez.

 

2- Geçici iş göremezlik ödeneği, koşulları taşıması kaydıyla sadece sigortalı kadına verilir.

 

3- Sigortalı kadının analığından dolayı geçici iş göremezlik ödeneğinden yararlanabilmesi; Doğumdan önceki bir yıl içinde, çalıştığı işyerlerinden, kendisi adına en az 120 gün analık sigortası primi ödenmiş ve doğumdan önceki ve sonraki sekizer haftalık sürede, çoğul gebelik halinde ise, doğumdan önceki on haftalık sürede işyerinde çalışmamış, olma şartlarının yerine getirilmesine bağlıdır.

 

4- Sigortalı kadının doğumdan önceki ve sonraki sekizer haftalık sürede, çoğul gebelik halinde ise, doğumdan önceki on haftalık sürede, çalışmamış olmakla beraber,iş sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesine istinaden ya da  işverence jest olsun diye ücretlerinin ödenmiş olması geçici iş göremezlik ödeneğinin verilmesine engel değildir.

 

5- Sigortalı kadının analığı nedeniyle işyerinde çalışmadığı sürelerin tespiti için işverenlerden mutlaka örneği SSK tarafından hazırlanan belgenin düzenlenmesi istenecektir.

 

6- İşçilere hasta bulundukları süre zarfında, Sosyal Sigortalar Kurumu tarafından ödenen iş göremezlik ödeneklerinin gelir vergisinden istisna edilmesi gerekir.

 

7- Sigortalı kadına, analığı dolayısıyla çalışmadığı her gün için verilecek geçici iş göremezlik ödeneği, günlük kazancın 2/3 (üçte ikisi) üzerinden hesaplanır.

 

8- Geçici iş göremezlik ödenekleri haftalık olarak ve işledikten sonra kurumca verilir.

 

9- SSK ile anlaşma yapmamış özel kurumlardan alınan sağlık raporlarına geçici iş göremezlik ödeneği verilmez, ancak bu raporun sağlık bakanlığı hastanelerine onaylatılması halinde geçici iş göremezlik ödeneği verilir.

 

10- Sigortalıların istirahat süresince çalışmaları yasaklanmış olup çalışmadan ücret almaları işvereni tarafından ayrıca ödenmesi şartıyla mümkündür.

 

11- İşverenler, iş sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesinde aksi bir hüküm yoksa raporlu olunan sürede ücret ödemek zorunda değildir.

 

12- İşverenler, Sosyal Sigortalar Kurumu'ndan geçici iş göremezlik ödeneği alan sigortalılara istirahatlı bulundukları devrede ücret ödeyecekse ödenen tam ücretlerin prime tabi tutulması ve istirahatli sigortalının SSK'ya bildirime devam edilmesi, gerekir.

 

13- Uygulayıcının genelde üzerinde durduğu “Analık Sigortasının Ödemediğini İşveren Ödemeli mi?” sorusunun cevabıdır. Soruyu örneklersek; Bayan A aylık 600 YTL ücret almaktadır. SSK analık halinde bunun 400 YTL’ sını karşılamaktadır. Fark 200 YTL işveren tarafından ödenecek midir? 4857 sayılı İş Kanunu’nun, 48.maddesi “…Hastalık nedeni ile çalışılmayan günlerde Sosyal Sigortalar Kurumu tarafından ödenen geçici iş göremezlik ödeneği aylık ücretli işçilerin ücretlerinden mahsup edilir” şeklinde mülga 1475 sayılı İş Kanunu’nun, 44.maddesinde olmayan bir düzenleme getirmiştir. Bu düzenlemeden ben “ Aylık ücretle çalışan ve her ay içinde bazı günlerde raporlu olup çalışmamasına rağmen aylık ücreti tam olarak ödenen işçilerin SSK’dan aldıkları geçici iş göremezlik ödeneklerinin her aya isabet eden tutarı işçinin o aya ait ücretinden mahsup edilecektir. Bu şekliyle işçinin eline geçen aylık ücretinde ay içinde raporlu olduğu günler nedeniyle azalma veya artış olmayacaktır” şeklinde bir yorum çıkarıyorum. Bu yorum doğrultusunda, sorunun cevabı ise fark 200 YTL işveren tarafından ödenecektir.

 

14- Konuya ilişkin 1997 tarihli Yargıtay Kararı[10] ise “Davacının 16.08.1996 tarihinden 17.10.1996 tarihine kadar raporlu olduğu dosyadaki hekim raporlarından anlaşılmaktadır. Raporlu sürede işçinin ücret isteyebilmesi için ferdi iş sözleşmesinde ya da toplu iş sözleşmesinde ayrık kuralların öngörülmüş olması gerekir. Mahkemece davacının raporlu olduğu süre için ayrık bir kurala yer verilip verilmediği üzerinde durulmadan böyle bir hükme yer verildiği takdirde SSK’nca ödenen geçici iş göremezlik ödeneğinin gerçekleşen alacaktan düşülmesi düşünülemeden istek gibi hüküm kurulmuş olması hatalıdır”  şeklinde açıklama getirmiştir.    

                                          


[1] 506 SSK/Md.37

[2] 506 SSK/Md.49

[3] 506 SSK/Md.50

[4] 506 SSK/Md.89

[5] Genelge/08.08.2003/3-221

[6] Genelge/30.01.2004/3-225

[7] 4857 İş Kanunu/Md.48

[8] 4857 İş Kanunu/Md.74

[9] 193 GVK/Md.25/6.fıkra

[10] Yargıtay 9.H.D.03.06.1997,E.1997/7534,K.1997/10656

 

© www.alomaliye.com

 

Her Hakkı Mahfuzdur. İzinsiz Yayımlanamaz

 

 

  

EKONOMİ HABERLERİ

 

 

 

 

 

 

 

...............................

:. Kurumlar Vergisi Prog.

:. İş Kanunu Programı

:. Kıdem-İhbar Programı

:. Net'ten Brüt'e, Brüt'ten...

...............................