ÖDEMELER DENGESİ GELİŞMELERİ (OCAK-EKİM 2005)

07 Aralık 2005

2005 YILI OCAK-EKİM DÖNEMİ

ÖDEMELER DENGESİ GELİŞMELERİ

I- CARİ İŞLEMLER HESABI

2005 yılı Ekim ayında cari açık, bir önceki yılın aynı ayına göre % 377,8 artışla 884 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir. Cari açıkta en büyük paya sahip olan dış ticaret açığı, ödemeler dengesi tablosunda yer aldığı şekliyle, bir önceki yılın aynı ayına göre % 78,6 oranında artarak 2.475 milyon ABD dolarına ulaşmışken net turizm gelirleri, bir önceki yılın aynı ayına göre % 18,1 oranında artarak 1.808 milyon ABD dolarına yükselmiştir. Böylece, 2004 yılı Ocak-Ekim döneminde 10.804 milyon ABD doları olarak gerçekleşen cari işlemler açığı, 2005 yılının aynı döneminde % 58,4 artışla 17.114 milyon ABD dolarına ulaşmıştır.

Dış Ticaret Dengesi

2005 yılı Ocak-Ekim dönemi verilerine göre dış ticaret dengesi, ödemeler dengesi gösterimi uyarınca bir önceki yılın aynı dönemine göre % 42,9 artışla 26.996 milyon ABD doları tutarında açık vermiştir. Bu gelişme, ihracat (FOB) gelirlerinin % 16,9 oranında artarak 59.438 milyon ABD doları olarak gerçekleşmesine rağmen, bavul ticaretinin % 10,6’lık düşüşle 2.909 milyon ABD doları ve altın dahil ithalat (CIF) harcamalarının % 21 oranında artarak 95.016 milyon ABD dolarına ulaşmasından kaynaklanmıştır.

Hizmetler Dengesi

Hizmetler kalemi, Ocak-Ekim 2005 döneminde bir önceki yılın aynı dönemine göre % 14 oranında artarak 13.390 milyon ABD doları tutarında fazla vermiştir. Ekim ayı için kullanılan tahmini verilere göre Ocak-Ekim dönemi turizm gelirleri, bir önceki yılın aynı dönemine göre % 15,4 oranında artarak 16.594 milyon ABD dolarına ulaşmışken, turizm giderleri % 10,7 artarak 2.334 milyon ABD dolarına yükselmiştir. Bunun sonucunda, bir önceki yılın Ocak-Ekim döneminde 12.266 milyon ABD doları olan net turizm gelirleri, bu yılın aynı döneminde % 16,3 oranında artarak 14.260 milyon ABD dolarına yükselmiştir.

Hizmetler başlığının diğer önemli bir kalemi olan taşımacılık kalemi incelendiğinde ise gelirler, 2004 yılının Ocak-Ekim dönemine göre % 21,5 oranında artarken, taşımacılık kaleminin bir alt kalemi olan navlun giderlerinde ithalattaki artışa paralel olarak gözlenen % 23,9’luk artıştan dolayı taşımacılık giderleri % 21 oranında artmış; böylece net taşımacılık giderleri, 2005 yılı Ocak-Ekim döneminde 2004 yılının aynı dönemine göre % 19,4 oranında artarak 1.094 milyon ABD dolarına yükselmiştir.

Yatırım Geliri Dengesi

2004 yılının on aylık döneminde 4.594 milyon ABD doları net çıkışla sonuçlanan yatırım geliri kalemi, 2005 yılının aynı döneminde de 4.717 milyon ABD doları net ödemeyle sonuçlanmıştır. Bu yılın Ekim ayında yatırım geliri dengesi kaleminin altında yer alan doğrudan yatırımlar, portföy yatırımları ve faizlerden oluşan diğer yatırımlarda gerçekleşen net çıkışlar, sırasıyla 10 milyon, 1 milyon ve 317 milyon ABD doları olmuştur.

Bu yılın Ocak-Ekim döneminde uzun ve kısa vadeli kredilere ilişkin faiz giderleri, 2004 yılının aynı dönemine göre % 19,1 oranında artarak 4.059 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir.

Cari Transferler

Bir önceki yılın Ocak-Ekim dönemiyle karşılaştırıldığında cari transferler, 2005 yılının aynı döneminde % 28,8 oranında artarak 1.209 milyon ABD doları olmuş; söz konusu dönemde, işçi gelirleri ve resmi transferlerden kaynaklanan girişler sırasıyla 685 milyon ve 524 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir.

II- SERMAYE VE FİNANS HESAPLARI

2005 yılının Ocak-Ekim döneminde finans hesaplarında gerçekleşen net sermaye girişi, 2004 yılının aynı dönemine göre % 29,1 artarak 13.531 milyon ABD doları olmuştur. Bu dönemde gözlemlenen başlıca gelişmeler aşağıda özetlenmektedir.

Doğrudan Yatırımlar

Doğrudan yatırımlar kalemi altında, Türkiye’deki yabancı sermayeli şirketlerin yurtdışındaki ortaklarından kullandıkları kredileri ve yurtdışında yerleşik kişilerin Türkiye’de gerçekleştirdikleri gayrimenkul alımlarını da içeren yurtdışında yerleşik kişilerin yurtiçinde yaptıkları net yatırımlar, 2005 yılının Ekim ayında bir önceki yılın aynı ayına göre % 11,5 azalarak 254 milyon ABD doları olurken, Ocak-Ekim döneminde bir önceki yılın aynı dönemine göre % 63,7 artarak 4.039 milyon ABD dolarına yükselmiştir. On aylık dönemde, yurtdışında yerleşik kişilerin Türkiye’de gerçekleştirdikleri net gayrimenkul alımlarının 1.211 milyon ABD dolarına ulaştığı tahmin edilirken, Türkiye’deki yabancı sermayeli şirketlerin yurtdışındaki ortaklarından kullandıkları kredilerle ilgili olarak 216 milyon ABD doları net kredi geri ödemesi gerçekleştirilmiştir.

Yurtiçinde yerleşik kişilerin yurtdışında yaptıkları net yatırımlar, 2004 yılı Ocak-Ekim döneminde net 716 milyon ABD doları olurken 2005 yılının aynı döneminde net 834 milyon ABD doları olmuştur.

Sonuç itibariyle, 2005 yılının Ocak-Ekim döneminde doğrudan yatırımlar kaleminde gerçekleşen net girişler, bir önceki yıla oranla % 83 artarak 1.751 milyon ABD dolarından 3.205 milyon ABD dolarına yükselmiştir.

Portföy Yatırımları

Portföy yatırımlarında 2004 yılının Ocak-Ekim döneminde 5.623 milyon ABD doları olarak gerçekleşen net sermaye girişi, 2005 yılının aynı döneminde 8.716 milyon ABD dolarına yükselmiştir.

Alt kalemler itibariyle incelendiğinde, varlıklar başlığı altında, yurtiçinde yerleşik kişilerin yurtdışında menkul değer alım-satımları ile ilgili olarak, 2004 Ocak-Ekim döneminde 1.079 milyon ABD doları net alım gerçekleşirken, 2005 yılının aynı döneminde 1.560 milyon ABD doları net alım gerçekleşmiştir.

Yükümlülükler başlığı altında yurtdışında gerçekleştirilen tahvil ihraçlarıyla ilgili olarak Genel Hükümet, Ekim ayında yeni tahvil ihracı veya geri ödemesinde bulunmamış; bu nedenle, bir önceki dönemde 2.250 milyon ABD doları olarak gerçekleşen net borçlanma tutarı Ocak-Ekim döneminde de aynı kalmıştır.

Yurtdışında yerleşik kişiler, Ekim ayında hisse senedi piyasasında 174 milyon ABD doları net satış gerçekleştirirken, devlet iç borçlanma senetleri piyasasında 92 milyon ABD doları tutarında net alım gerçekleştirmişlerdir. Böylece, 2005 yılı Ocak-Ekim döneminde söz konusu piyasalarda sırasıyla 4.551 milyon ve 3.825 milyon ABD doları net alım gerçekleştirilmiştir.

Diğer Yatırımlar

Ticari ve nakit krediler ile mevduatlardan oluşan bu kalemde 2004 yılı Ocak-Ekim döneminde 5.145 milyon ABD doları, 2005 yılının aynı döneminde de 13.152 milyon ABD doları net giriş gerçekleşmiştir.

a. Varlıklar

Bu bölümde yer alan ticari kredilerde, ihracat karşılığı yurtdışına açılan kredilerle ilgili olarak, 2004 yılı Ocak-Ekim döneminde 1.061 milyon ABD doları tutarında net yurtdışına kredi açılmışken, 2005 yılının aynı döneminde 676 milyon ABD doları net geri ödeme gerçekleşmiştir. Nakit kredilerde ise 2004 ve 2005 yılı Ocak-Ekim döneminde yurtdışı yerleşik kişilerce sırasıyla 733 milyon ve 153 milyon ABD doları tutarında net kredi geri ödemesi gerçekleştirilmiştir.

Bankaların yurtdışı muhabirleri nezdindeki döviz varlıkları, 2004 yılının Ocak-Ekim döneminde 4.411 milyon ABD doları artarken, bu yılın aynı döneminde 2.017 milyon ABD doları azalmıştır.

b. Yükümlülükler

İthalat karşılığı sağlanan ticari krediler kaleminde 2004 yılının Ocak-Ekim döneminde toplam 3.615 milyon ABD doları, 2005 yılının aynı döneminde de 52 milyon ABD doları uzun vadeli ve 3.130 milyon ABD doları kısa vadeli olmak üzere toplam 3.182 milyon ABD doları net kullanım gerçekleşmiştir.

Krediler kalemi incelendiğinde ise, Ocak-Ekim 2005 döneminde Uluslararası Para Fonu kredileriyle ilgili olarak Merkez Bankası’nın 2.556 milyon ABD doları, Genel Hükümet’in de 2.371 milyon ABD doları net kredi geri ödemesi yaptığı görülmektedir. Aynı dönemde, Genel Hükümet’in yurtdışı piyasalar ve diğer uluslararası kuruluşlardan sağladığı uzun vadeli kredi tutarı 921 milyon ABD dolarını bulurken, gerçekleştirdiği geri ödeme 2.728 milyon ABD doları olmuştur. Bu dönemde bankacılık sektörünün yurtdışından kullandığı net kredi tutarı 2004 yılının aynı dönemine göre % 69,7 artarak 5.958 milyon ABD doları olmuşken, diğer sektörlerin net kredi kullanımı % 26,4 artışla 5.972 milyon ABD dolarını bulmuştur.

Mevduat hesapları, 2004 yılı Ocak-Ekim döneminde net olarak 1.164 milyon ABD doları artarken, 2005 yılının aynı döneminde Merkez Bankası nezdindeki kredi mektuplu döviz tevdiat ve süper döviz hesaplarının 646 milyon ABD doları azalmasına rağmen bankalardaki mevduatın 2.260 milyon ABD doları artması sonucunda toplamda 1.614 milyon ABD doları artmıştır.

Rezerv Varlıklar

Finans hesaplarının son kalemi olan rezerv varlıkların içinde bulunan resmi rezervler, 2004 yılı Ocak-Ekim döneminde 2.038 milyon ABD doları artmışken, 2005 yılı Ocak-Ekim döneminde, Ekim ayındaki 2.981 milyon ABD doları tutarındaki artışla birlikte, toplam 11.542 milyon ABD doları artış göstermiştir.