|
15
Aralık 2005 Tarihli Resmi Gazete
Sayı:
26024
Tarım ve Köyişleri
Bakanlığından:
Toprak
Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu
Uygulama Yönetmeliği
BİRİNCİ
KISIM
BİRİNCİ
BÖLÜM
Amaç, Kapsam, Dayanak ve
Tanımlar
Amaç
Madde 1 —
Bu Yönetmeliğin amacı; 3/7/2005 tarihli ve 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi
Kullanımı Kanununda öngörülen toprak ve arazi varlığının belirlenmesi, arazi
kullanım planlarının yapılması, tarımsal amaçlı arazi kullanım ile toprak koruma
plan ve projelerinin hazırlanması, erozyona duyarlı alanların, yeter
büyüklükteki tarımsal arazi parsel büyüklüğünün tespiti ve toprak koruma
kurulunun çalışmalarına ilişkin usul ve esasları
belirlemektir.
Kapsam
Madde 2 —
Bu Yönetmelik, toprak koruma kurulunun teşekkülü, görevleri, çalışma usul ve
esasları, toprak ve arazi varlığının belirlenmesi, tarımsal arazi parsel
büyüklüklerinin belirlenmesi, arazi kullanım plânlarının yapılması, tarımsal
amaçlı arazi kullanım plân ve projelerinin hazırlanması, toprak koruma
projelerinin hazırlanması, erozyona duyarlı alanların belirlenmesi ve
korunmasına ilişkin hususları kapsar.
Dayanak
Madde 3 —
5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununun 5, 7, 8,10, 11, 12 ve 15
inci maddelerine dayanılarak hazırlanmıştır.
Tanımlar
Madde 4 —
Bu Yönetmelikte geçen;
Bakanlık: Tarım ve Köyişleri Bakanlığını,
İl müdürü: İlde tarımdan sorumlu
birim amirini,
Kurul: Toprak koruma
kurulunu,
Kanun: 3/7/2005 tarihli ve 5403
sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununu,
Örtü altı tarım arazileri: İklim ve
diğer dış etkilerin olumsuzluklarının kaldırılması veya azaltılması için cam, naylon veya benzeri
malzeme kullanılarak oluşturulan örtüler altında ileri tarım teknikleri
kullanılarak tarım yapılan arazileri,
Su potansiyeli: Planlama
alanlarındaki yerüstü ve yeraltında bulunan ekonomik olarak kullanılabilir su
kaynaklarını,
Arazi etüdü: Sürdürülebilir
kullanımı temin için arazi özelliklerini tespite yönelik inceleme, haritalama ve
raporlama çalışmalarını,
Toprak etüdü: Toprakların çeşitli
kullanımlar karşısındaki davranışlarını, potansiyel kullanımı ve
sınırlandırmalarını belirlemek ve sınıflandırmak amacıyla; fiziksel, kimyasal ve
biyolojik özelliklerinin tespiti, haritalanması ve raporlama için yapılan
çalışmalar bütününü,
Coğrafi bilgi sistemleri: Konumsal
verilerin sayısal olarak toplanması ve analiz edilmesini sağlayan teknikleri ve
metotları,
Tarım arazileri sınıfları: Toprak
ve diğer arazi özellikleri incelenerek, tarım arazilerinin ülke tarımındaki
önemine göre, nitelikleri Bakanlık tarafından belirlenen mutlak tarım arazileri,
özel ürün arazileri, dikili tarım arazileri ve marjinal tarım
arazilerini,
Arazi yetenek sınıfları:Toprak
koruma ve kullanma verilerinin birlikte değerlendirilerek nitelikleri Bakanlık
tarafından belirlenen, arazi kullanma kabiliyet sınıfları da denilen I den VIII’e kadar yapılan sınıflamayı,
Arazi kullanım türleri: Potansiyel kullanımların
belirlenmesi için yerel, bölgesel veya ülkesel ihtiyaçlar gözetilerek
tarımsal ve tarım dışı kullanım türlerinin tespitini
ifade eder.
İKİNCİ
BÖLÜM
ToprakKoruma
Kurulunun Teşekkülü ve Çalışma Esasları
Toprak koruma kurulunun
teşekkülü
Madde 5 —Kurul,
her ilde valinin başkanlığında, il müdürünün başkan yardımcılığında Maliye
Bakanlığının ildeki üst düzey temsilcisi, konuyla ilgisi ve plan yapma yetkisi
gözetilerek vali tarafından belirlenecek;
Bayındırlık ve İskan Bakanlığı veya Kültür ve TurizmBakanlığı,Çevre ve Orman Bakanlığı, il özel idaresi
veya büyükşehir olan illerde büyükşehir belediyesi, diğer illerde il Belediye
Başkanlığı, ilde bulunan üniversitelerin konuyla ilgili fakültelerinden
isimleri kurumları tarafından bildirilecek üst düzey temsilcilerinden üç üye,
yine vali tarafından belirlenecek Türkiye genelinde planlama ve/veya toprak
koruma konularında ulusal ölçekte faaliyette bulunan ildeki sivil toplum
örgütlerinden birinin, ilde faaliyet gösterenTürkiye
Odalar ve BorsalarBirliğinden bir temsilci veya
Türkiye Ziraat Odaları Birliği temsilciliğinden bir ziraat mühendisi, Türk
Mühendis ve MimarOdaları Birliği İl KoordinasyonKurulu veya TMMOB-Ziraat Mühendisleri Odası il
temsilciliklerinden isimleri temsilciliklerince bildirilecek üç üyeden olmak
üzere toplam dokuz üyeden teşekkül eder.
Ayrıca, kurulun gündeminde bulunan
araziler, özel kanunlarla koruma altına alınmış alanlar,DevletSu İşleri Genel Müdürlüğünün proje alanı veya
22/11/1984 tarihli ve 3083 sayılı Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair
TarımReformu Kanununa göre uygulama alanı ilan edilen
yerlerden ise bu alanlarda uygulama yapan birimin yetkili temsilcisi de Kurula
dahil edilir.
Kurul üyeleri tespit edilirken
ayrıca birer yedek üye de belirlenir.
Herhangi bir nedenle ildeki
görevinden ayrılan kurul üyelerinin yerine on gün içinde yeni bir üye tespit
edilerek valiliğe bildirilir.
Kurulun sekretarya hizmetleri il müdürlüğü tarafından
yürütülür.
Toprak koruma kurulunun
görevleri
Madde 6 —
Kurulun görevleri aşağıda belirtilmiştir:
a) Arazi kullanılan tüm
faaliyetlerde, arazinin korunması, geliştirilmesi ve verimli kullanılmasına
yönelik inceleme, değerlendirme ve izleme yapmak, ortaya çıkan olumsuzlukları
belirlemek, toprak korumayı ve bununla ilgili sorunları giderici önlemleri
almak, geliştirmek, uygulanmasını sağlamak için görüş
oluşturmak.
b) Arazi kullanımını gerektiren tüm
girişimleri yönlendirmek üzere, yerel plân veya projelerin uygulanması amacıyla
takibini yapmak.
c) Toprak koruma önlemlerinin
yerine getirilmesi sürecini yerel ölçekte izlemek, değerlendirmek ve çözümleyici
öneriler geliştirmek, hazırlanacak toprak koruma ve arazi kullanım plânları
doğrultusunda, yerel ölçekli yıllık iş programları için görüş oluşturmak ve
uygulamaya konulmasının takibini yapmak.
ç) Ülkesel, bölgesel veya yerel
ölçekli yapılan plânlar arasındaki uyumu denetlemek.
d)Kanunda yer alan konularla ilgili
başvuruları almak ve ilgililere aktarmak.
e) Kanun ve bu Yönetmelik
kapsamında verilen diğer görevleri yapmak.
Toprak koruma kurulunun çalışma
usul ve esasları
Madde 7 —Kurul,Kanunda
verilen görevleri yerine getirmek ve Kurul üyelerinin tekliflerinden kurul
başkanınca belirlenen gündemi görüşmek üzere, her ayın ilk haftası toplanır.
Kurul mutat toplantıları dışında üyelerden birinin talebi, kurul başkanının
uygun görmesi halinde de toplanabilir. Toplantıya katılmayan üyenin yerine,
kurul üyesi kurum, kuruluş veya sivil toplum örgütü tarafından bildirilen yedek
üye katılabilir. Mazeretsiz olarak üst üste üç toplantıya temsilcisi katılmayan
kurum, kuruluş veya sivil toplum örgütü vali tarafından uyarılır ve üyenin
değiştirilmesini talep eder.
Kurul kararları üye sayısının 3/5
inin oyu ile alınır.Toplantıda alınan kararlar, sürekli olarak tutulan bir karar
defterine işlenir, aylık faaliyetler istatistiki bilgi
için Bakanlığa gönderilir.Alınan bu kararlar gerekitğinde valilikçe kamu oyuna
duyurulur.
İKİNCİ
KISIM
BİRİNCİ
BÖLÜM
Toprakve
Arazi Varlığının Belirlenmesi
Toprak ve arazi varlığının
belirlenmesinin usul ve esasları
Madde 8 —
Toprak ve arazi ile ilgili sınıflama, etüt, analiz ve değerlendirmeye yönelik
sistemler, standartlar ve çalışma kriterleri Bakanlık tarafından belirlenir.
Ülke genelinde yapılacak toprak ve
arazi varlığının belirlenmesi çalışmalarında; 4342 sayılı Mera Kanunu, 6831
sayılı Orman Kanunu ve diğer özel kanunlar kapsamında bulunan araziler ile 3194
sayılı İmar Kanununa göre onaylı imar planı bulunan arazilere ilişkin bilgi ve
veriler, ilgili kurum, kuruluş ve yerel yönetimler ile koordineli çalışılarak
toplanır. Tarım arazileri belirlenen kriterlere uygun olarak toprak ve arazi
bilgilerini içerecek şekilde köy, belde, ilçe, il, ülke bazında sıralı olarak
tespit edilir ve veri tabanı oluşturulur. İdari sınırlarda belirsizlik olması
halinde tahmini sınır esas alınır. Veri tabanı ve haritaların hazırlanması
çalışmalarının koordinasyonu ile ilgili hususlar Bakanlık tarafından belirlenir,
standartlar ise Bakanlıkça hazırlanır veya
hazırlattırılır.
Her türlü toprak veya arazi
sınıflaması çalışmalarında 6/5/1960 tarihli ve 7472 sayılı Ziraat Yüksek
Mühendisliği Hakkında Kanun ve buna bağlı olarak 24/1/1992 tarihli ve 21121
sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe konulmuş olan Ziraat
Mühendislerinin Görev ve Yetkilerine İlişkin Tüzüğün yetki verdiği teknik
elemanların sorumluluğunda, Bakanlığın belirleyeceği standartlara uygun olarak
toprak ve arazi etütleri yapılır veya yaptırılır. Bu çalışma sonucu hazırlanan
harita ve raporlar ülke ve bölge düzeyinde Bakanlık ve illerde valiliklerce
onaylanır. Ayrıca, toprak koruma ve arazi değerlendirmesine yönelik proje
ihtiyacı, tarım arazileri sınıfları ve arazi yetenek sınıfları; Bakanlık
tarafından düzenlenen hizmet içi eğitiminden geçmiş en az iki ziraat mühendisi
tarafından da arazi ve/veya toprak etütleri yapılmak suretiyle belirlenebilir.
Arazi varlığının belirlenmesi ve
toprak etütlerinin yapılmasında ihtiyaç duyulan ölçekte topoğrafik haritalar, hava fotoğrafları, uydu görüntüleri
gibi sayısal veya manuel kartografik materyal
kullanılır.
İKİNCİ
BÖLÜM
Plan ve Projelerin Yapılması, Parsel
Büyüklüğünün Belirlenmesi
Arazi kullanım planlarının
yapılması
Madde 9 —
Arazi kullanım planları Bakanlık veya Bakanlığın koordinasyonu altında ilgili
valiliklerce hazırlanır veya hazırlattırılır. Arazi kullanım planları
hazırlanırken öncelikle ülkesel ve bölgesel planlamalara temel oluşturan ve
diğer fiziki planlamalara veri teşkil eden; su potansiyeli, toprak verileri ve
haritaları esas alınır. Ulusal kalkınma stratejileri kapsamında sektörel gelişim potansiyeli ve nüfus gözetilerek çevre
öncelikli sürdürülebilir kalkınma ilkesi doğrultusunda mevcut ve gelecekte
oluşacak potansiyel arazi kullanım türleri ve özellikleri ilgili kamu kurum ve
kuruluşları ile yerel düzeyde etkileneceklerin katılımı ile belirlenir.
Belirlenen bu kullanım türlerinin
taleplerini değerlendirmek için çalışma alanındaki toprak ve arazilerin
nitelikleri belirlenir. Bu nitelikler yukarıda belirtilen arazi kullanım
türlerinin istekleri ile eşleştirilir. En çok eşleşenden en az eşleşene doğru
sıralama yapılır. Bu sıralamadan sonra belirlenen arazi kullanım türünün
özelliklerinden; kalkınma stratejileri, kalkınma planları, ekonomik koşullar,
çevresel zorunlulukları gibi diğer hususlarda dikkate alınarak yeniden
eşleştirme ve sıralama yapılır.
Arazinin özellikleri gözetilerek
farklı kullanımlar karşısındaki davranışlarını ortaya çıkarmak için toprak ve
arazi etütlerine dayanılarak yapılan arazi kullanım planları ile; yerel,
bölgesel ve ülkesel ölçekte tarım arazileri, mera arazileri, orman arazileri,
özel kanunlarla belirlenen alanlar, yerleşim-sanayi-turizm alanları, sosyal ve
ekonomik amaçlı altyapı tesisleri ile diğer arazi kullanım şekillerini ve
ileriye yönelik sürdürülebilir arazi kullanım türlerini gösteren rapor ve
haritalar hazırlanır. Bu çalışmalarda ihtiyaca uygun ölçekte sayısal ve/veya
manuel standart topografik
haritalar, standart kadastral haritalar, uydu
görüntüleri veya hava fotoğrafları kullanılabilir. Tespit edilen bilgiler veri
tabanında saklanır. Arazi kullanım planlarının hazırlanması ile ilgili diğer
arazi değerlendirme ve çalışma kriterleri, Bakanlık tarafından belirlenir.
Özel kanunlarla belirlenen veya
belirlenecek alanlarda, ilgili kanun hükümleri saklı kalmak kaydı ile arazi
kullanım planlarında yer verilen kullanım şekilleri, ilgili kanunlar kapsamında
sorumlu bakanlık veya kuruluşlar tarafından
değerlendirilir.
Tarımsal amaçlı arazi kullanım plan
ve projelerinin hazırlanması
Madde 10 —
Arazi kullanım planlarında tarım arazileri olarak belirlenen alanlar; toprağın
derinliği, taşlılığı ve diğer fiziksel, kimyasal ve biyolojik özellikleri ile
eğimi, konumu gibi arazi faktörleri, iklim şartları ve yapılacak tarımsal
faaliyetlerin özellikleri göz önüne alınarak,
toprak kaybı ve arazi bozulmasına neden olmayacak şekilde nasıl
kullanılması gerektiği tarımsal amaçlı arazi kullanım plan ve projelerinde
belirlenir. Toprak işleme, sulama, münavebe şekilleri, anızın değerlendirilmesi,
girdi kullanımları, verimlilik ve ürün planlamasının usulüne uygun yapılmasını
ortaya koyan bir planlama veya spesifik olarak yapılacak sulama, sekileme,
çevirme duvarı gibi arazi iyileştirme ve toprak korumaya yönelik projeler en az
bir uzman ziraat mühendisi sorumluluğunda çiftçilerin ve arazi sahiplerinin
görüşleri alınarak valiliklerce hazırlanır veya hazırlattırılır. Hazırlanan
projelerin ekonomik, ekolojik ve toplumsal yönden toprak koruma kurullarının
uygun görmesi halinde valiliğe sunulur, valilikçe onanır ve uygulanır.
Plan veya projenin uygulanacağı
arazilerin büyüklüğü ve sınırlarının tespitinde; en küçük idari sınırlar dikkate
alınarak toprak özellikleri, topografya, kullanım şekli yönünden benzer
özelliklerine sahip ve doğal olaylar ve kullanımlar karşısında benzer
davranışlar gösteren yerler bloklar halinde belirlenerek kayıt altına alınır ve
veri tabanı oluşturulur. Blok sınırlarının tespitinde yol, kanal, dere, tepe,
akarsu gibi değişmeyen sınırlar esas alınır. Blok içerisinde birden fazla parsel
ve tarımsal faaliyet olabilir.
Tarımsal arazi parsel
büyüklüklerinin belirlenmesi
Madde 11 —
Tarım arazilerinde parsel büyüklüğü yörelere göre toplumsal, ekonomik ve
ekolojik veriler gözetilerek belirlenir. Belirlenen parsel büyüklüğü; mutlak
tarım arazileri ve özel ürün arazilerinde 1 hektar, dikili tarım arazilerinde
0,5 hektar, örtü altı tarımı yapılan arazilerde 0,3 hektar ve marjinal tarım
arazilerinde 2 hektardan küçük olmamak kaydı ile tarım makinelerinin arazi
bozulmasına neden olmadan verimli çalışmasını mümkün kılacak büyüklükte
oluşturularak kullanılır. Tarım arazileri bu büyüklüklerin altında ifraz
edilemez, bölünemez. Arazi eğimi % 3 ten fazla olan yerlerde parselin uzun
kenarı eğime dik olarak planlanır. Ancak çay, fındık, zeytin gibi özel iklim ve
toprak istekleri olan yerler ile seraların bulunduğu alanlarda, yörenin arazi
özellikleri daha küçük parsellerin oluşmasını zorunlu kılıyor ise yukarıda
belirtilen parsel büyüklüklerinden daha küçük parseller
oluşturulabilir.
Toprak koruma projelerinin
hazırlanması
Madde 12 —
Toprak koruma projesine ihtiyaç olup olmadığına ve projenin içeriğine il
müdürlükleri tarafından arazi ve/veya toprak etütleri yapılarak karar verilir.
Kentsel yerleşim amaçlı imar planı bulunan yerler dışında zorunlu olarak kazı
veya dolgu gerektiren herhangi bir arazi kullanım faaliyeti sonucu, toprak
yapısının bozulması, drenajın engellenmesi, tuzlanma, alkalileşme, erozyon,
heyelan ve benzeri nedenlerle toprak kaybı ve arazi bozulması söz konusu ise,
araziyi kullananlar tarafından en az bir uzman ziraat mühendisi sorumluluğunda
ilgili mühendislerce toprak koruma projesi hazırlanır, valilikçe uygun görülmesi
halinde onaylanır ve uygulattırılır. Projeye ihtiyaç olup olmadığına karar
verilmesinden bu konuda etüdü yapanlar ve araziyi kullananlar, projenin uygun
olup olmadığından projeyi hazırlayanlar ve onaylayanlar, projenin
uygulanmasından arazi sahipleri ve kullananlar sorumludur. Bu hususlar nedeniyle
ortaya çıkan zararlar ve sorumluları hakkında Kanunun 21 inci maddesi hükümleri
uygulanır.
Sürdürülebilir toprak yönetimi
kapsamında hazırlanacak olan projeler sekileme, çevirme, koruma duvarı veya
bandı, bitkilendirme, arıtma, drenaj gibi imalat,
inşaat ve diğer arazi bozulması ve toprak kayıplarını engelleyen fiziksel
ve/veya kültürel tedbirleri içerir. Projenin uygulanacağı alanın yeri, yapılacak
tarım dışı faaliyetin niteliği, bu faaliyetten dolayı çevre arazilerde meydana
gelecek muhtemel toprak kayıpları ve arazi bozulmaları ile bu olumsuzlukları
giderecek tedbirlere projede yer verilir.
Heyelan, sel ve rüzgar gibi doğal
olaylar sonucu meydana gelen toprak kayıplarını önlemek için valilikler toprak
koruma projelerini hazırlatır, uygulamasını yapar veya yaptırır. Birden fazla
ili ilgilendiren havza düzeyinde yapılacak toprak koruma projelerinin
hazırlanması Bakanlık koordinasyonunda
ilgili valilikler tarafından yapılır ve yürütülür.
ÜÇÜNCÜ
BÖLÜM
Erozyona Duyarlı Alanlar
Erozyona duyarlı alanların
belirlenmesi ve korunması
Madde 13 —
Doğal ve yapay olaylar sonucu toprağın fiziksel, kimyasal ve biyolojik
özelliklerinin bozulup bozulmadığının tespiti çalışmaları arazide ve/veya
laboratuar ortamında yapılarak veya yaptırılarak ilgili kurul veya kurullarca
tespit edilir. Kurul/kurullar hazırladıkları erozyona duyarlı alanlarla ilgili
görüşü Bakanlar Kurulu Kararı alınmak üzere Bakanlığa
gönderirler.
Havzanın tamamı göz önünde
bulundurularak arazi bozulması ve toprak kayıplarında etkin olan her faaliyetin
planlaması veya fiziki projeler yapılır. Yürütülen projelerle hazırlanacak olan
projelerin uyumunun sağlanmasına ve belirlenen alanda faaliyet gösteren kurum ve
kuruluşlarla planlama ve uygulama aşamalarında işbirliği yapılır. İlgili kurum
veya kuruluşlar faaliyet alanları ile ilgili planlama ve projelerin teknik
yönden uyumlu olmasını, ödenek ve zaman planlamasını ortaklaşa yapar veya
yaptırırlar. Uygulamalar Bakanlığın koordinasyonu altında ilgili kurum veya
kuruluşlar tarafından yapılır.
16/5/1998 tarihli ve 23344 sayılı
Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Özellikle Afrika’da Ciddi Kuraklık
ve/veya Çölleşmeye Maruz Ülkelerde Çölleşme ile Mücadele İçin Birleşmiş
Milletler Sözleşmesi kapsamında, çölleşmeye maruz yerlerde bu maddede öngörülen
uygulamalar için öncelik tanınır ve sözleşme gereği ilgili ve sorumlu kurum
ve/veya kuruluşlarca ortak planlama ve projelendirme yapılır, Bakanlığın
koordinasyonu ile kurullar ve valiliklerce uygulaması
yapılır.
Bu Yönetmeliğin yürürlüğe
girmesinden önce onaylanmış veya halen çalışmaları devam eden her türlü ölçekte
hazırlanmış arazi kullanım planları ve alt yapı projeleri yeniden
değerlendirilir. Lüzum görülmesi halinde güncelleştirilmesi sağlanır.
Erozyona duyarlı alanları
belirlenmesi ve korunması ile ilgili çalışma kriterleri, havzanın ekonomik,
ekolojik ve toplumsal özellikleri dikkate alınarak Bakanlık tarafından
belirlenir.
DÖRDÜNCÜ
BÖLÜM
Çeşitli
ve Son Hükümler
Düzenleme yetkisi
Madde 14 —
Bakanlık, bu Yönetmeliğin uygulamasını sağlamak üzere her türlü alt düzenlemeyi
yapmaya yetkilidir.
Yürürlük
Madde 15 —
Bu Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
Yürütme
Madde 16 —
Bu Yönetmelik hükümlerini Tarım ve Köyişleri Bakanı
yürütür.
| 
TOPRAK
KORUMA VE ARAZİ KULLANIMI KANUNU UYGULAMA YÖNETMELİĞİ