|
25 Eylül
2005 Tarihli Resmi Gazete
Sayı:
25947
Tarım
ve Köyişleri Bakanlığından:
Tarımsal
Üretici Birlikleri ile Tarımsal Üretici Merkez Birliklerinin
Denetlenmesine
İlişkin Yönetmelik
BİRİNCİ
BÖLÜM
Amaç,
Kapsam, Dayanak ve Tanımlar
Amaç
Madde 1 — Bu
Yönetmeliğin amacı, 5200 sayılı Tarımsal Üretici Birlikleri Kanununa göre
kurulan tarımsal üretici birlikleri ile tarımsal üretici merkez birliklerinin
denetimine ilişkin usul ve esasları düzenlemektir.
Kapsam
Madde 2 — Bu
Yönetmelik, tarımsal üretici birlikleri ile tarımsal üretici merkez
birliklerinin malî ve teknik olarak denetlenmesine, malî yönden denetim yapacak
olan serbest muhasebeci mali müşavir, yeminli mali müşavir veya bağımsız malî
denetim kuruluşlarının yetkilendirilmesine ve yetkilerinin geçici yada sürekli
olarak kaldırılmasına ilişkin usul ve esasları kapsar.
Dayanak
Madde 3 — Bu
Yönetmelik 29/6/2004 tarihli ve 25514 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak
yürürlüğe giren 5200 sayılı Tarımsal Üretici Birlikleri Kanununun 16 ve 18 inci
maddelerine dayanılarak hazırlanmıştır.
Tanımlar
Madde 4 — Bu
Yönetmelikte geçen;
Kanun: 29/6/2004 tarihli ve 25514
sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 5200 sayılı Tarımsal Üretici
Birlikleri Kanununu,
Bakanlık: Tarım ve Köyişleri Bakanlığını,
Genel Müdürlük: Teşkilatlanma ve
Destekleme Genel Müdürlüğünü,
Denetlenen birlik: 5200 sayılı
Tarımsal Üretici Birlikleri Kanunu uyarınca kurulan ve bu Yönetmelik hükümleri
uyarınca bağımsız malî denetim yaptırmak zorunda olan tarımsal üretici
birlikleri ve merkez birliklerini,
Bağımsız malî denetim: 1/6/1989
tarihli ve 3568 sayılı Serbest Muhasebecilik, Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlik
ve Yeminli Mali Müşavirlik Kanunu ve/veya 28/7/1981 tarihli ve 2499 sayılı
Sermaye Piyasası Kanunu uyarınca hazırlanan, sermaye piyasasında bağımsız
denetleme faaliyetinde bulunacak kuruluşlar listesinde yer alan bağımsız denetim
kuruluşları arasından, birlikleri ve merkez birlikleri malî yönden denetlemek
üzere Bakanlıkça yetkilendirilen, serbest muhasebeci mali müşavirler, yeminli
malî müşavirler veya bağımsız denetim kuruluşları tarafından yapılan mali
denetimi,
Bağımsız denetleme kuruluşu: 2499
sayılı Sermaye Piyasası Kanunu ve buna bağlı olarak çıkarılacak tebliğler
çerçevesinde ilan edilen sermaye piyasasında bağımsız denetleme faaliyetinde
bulunacak kuruluşlar listesinde yer alan bağımsız denetim
kuruluşlarını,
Denetçi: Birlik ve merkez
birliklerini, bu Yönetmelik hükümleri uyarınca denetlemekle yetkilendirilmiş
serbest muhasebeci mali müşavir, yeminli malî müşavir veya bağımsız denetim
kuruluşlarının her kıdem ve unvandaki denetim elemanını,
Teknik denetim: Merkez
birliklerinin, Bakanlıkça görevlendirilmiş konu uzmanı teknik personel
tarafından 5200 sayılı Tarımsal Üretici Birlikleri Kanununda belirtilen
görevleri doğrultusunda teknik yönden yapılan ve inceleme, araştırma, rapor
hazırlama ve yerine getirilmesi veya alınması gereken tedbirleri kapsayan
denetimini,
Türkiye Denetim Standartları: 3568
sayılı Kanuna tabi ruhsatlı meslek mensuplarının üstlendikleri ve yetkili
oldukları denetim faaliyetlerini disiplinli bir şekilde yürütebilmeleri için
ulusal denetim standartlarının saptanması, belirlenmesi ve yayımlanması ile
güncelliğinin korunması amacıyla Türkiye Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler ve
Yeminli Mali Müşavirler Odaları Birliği (TÜRMOB) bünyesinde oluşturulmuş olan
Türkiye Denetim Standartları Kurulu (TÜDESK) tarafından saptanan ve yayımlanan
denetim standartlarını
ifade eder.
İKİNCİ
BÖLÜM
Bağımsız
Malî Denetim ve Bağımsız Malî Denetim Yapanlara İlişkin
Hükümler
Bağımsız malî
denetim
Madde 5 — Bağımsız
malî denetim, serbest muhasebeci mali müşavir, yeminli malî müşavir veya
bağımsız denetim kuruluşunca görevlendirilen denetçiler tarafından bu kuruluşlar
adına, denetlenen birliğe ait işlem, hesap ve malî tabloların, genel kabul
görmüş muhasebe ilkeleri, hesap ve kayıt düzeni ile malî raporlamaya ilişkin
düzenlemelerin genel ve özel hukuk hükümlerine uygunluğunun incelenmesi ve bu
inceleme sonuçlarına dayanılarak, denetlenen birlik tarafından tutulan hesap,
işlem ve kayıtlar ile düzenlenen malî tabloların doğruluğu ve gerçeği yansıtıp
yansıtmadığının tespiti ve rapora bağlanmasıdır.
Bağımsız malî denetim, denetlenen
birliğin defter, kayıt ve belgeleri üzerinden yapılır. Gerekli görüldüğü
taktirde, işlem yapılan üçüncü kişilerle hesap mutabakatı
sağlanır.
Bağımsız malî denetim uygulaması,
bu Yönetmelik hükümleri çerçevesinde aşağıda belirtilen şekillerde
yapılır.
a) Sürekli denetim: Denetlenen
birliğin ilgili hesap dönemine ilişkin faaliyetlerinin, uygulamalarının, işlem,
hesap ve malî tablolarının gerekli tüm denetim teknikleri kullanılarak her yıl
incelenmesidir.
b) İsteğe bağlı denetim: Denetlenen
birliğe ait malî tabloların tasfiye, devir, birleşme ve bölünme gibi özel hâller
ve/veya ihbara dayalı konular ile ihtiyaç duyulması halinde düzenlenen ara malî
tabloların, gerekli denetim teknikleri kullanılarak sürekli denetim programına
uyumlu bir biçimde denetlenmesidir. İsteğe bağlı denetim birlik genel kurulunun
kararıyla yaptırılır. Acil ihtiyaç duyulması halinde, ilk toplanmada genel
kurulun bilgi ve onayına sunulmak üzere, yönetim kurulu da isteğe bağlı denetim
başlatabilir.
Bağımsız malî denetim yapacak
serbest muhasebeci malî müşavir, yeminli malî müşavir veya kuruluşların
belirlenmesi
Madde 6 — Bu
Yönetmelik kapsamında bağımsız malî denetim yapacak kişi ve kuruluşların, 3568
sayılı Serbest Muhasebecilik, Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlik ve Yeminli Mali
Müşavirlik Kanunu ve/veya 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu uyarınca bağımsız
malî denetim yapma yetkisi almış olmaları şarttır.
Bu Yönetmelik kapsamında bağımsız
malî denetim yapmak isteyen kuruluşlar, istenilen belgelerle birlikte Genel
Müdürlüğe başvururlar. Gerekli koşulları taşıyan bağımsız malî denetim yapacak
serbest muhasebeci malî müşavir, yeminli malî müşavir veya bağımsız denetim
kuruluşlarının birliklere verecekleri hizmet karşılığında uygulanacak ücret
tarifesi, 3568 sayılı Kanun uyarınca belirlenmiş asgari ücret tutarının altında
olmamak şartıyla Bakanlıkça yürütülen ihale sonucunda belirlenir ve Bakanlık
kararıyla denetlenen birlik nezdinde bağımsız denetim
yapma yetkisini kazanırlar.
Bağımsız malî denetim yapma yetkisi
alan kişi ve bağımsız denetim kuruluşlarının unvanları Bakanlığın internet sayfasında duyurulur.
Bağımsız malî denetim
sözleşmesi
Madde 7 —
Denetimi üstlenen serbest muhasebeci mali müşavir, yeminli malî müşavir veya
bağımsız denetim kuruluşları; denetim sürecini olumlu veya olumsuz
etkileyebilecek hususların varlığı ve serbest muhasebeci mali müşavir, yeminli
malî müşavir veya bağımsız denetim kuruluşu değişikliğinin nedenleri ile ilgili
olarak önceki dönemlerde denetimi üstlenen serbest muhasebeci mali müşavir,
yeminli malî müşavir veya bağımsız denetim kuruluşundan bilgi talep edilebilir.
Önceki bağımsız denetim kuruluşu, bu kapsamda kendisinden talep edilen bilgileri
vermek zorundadır.
Denetim faaliyetinin kapsamı,
bağımsız denetim kuruluşu ile bu Yönetmelik kapsamında denetim yaptıracak birlik
arasında yapılacak sözleşme çerçevesinde belirlenir.
Hesap dönemi içerisinde faaliyete
geçen birliklerin ve merkez birliklerinin bağımsız malî denetim yaptırma
yükümlülüğü, takip eden hesap döneminden itibaren başlar.
Denetlenen birlik, her hesap
döneminin başlamasından en az bir ay önce o hesap dönemi için Bakanlığın internet sayfasında yayımlanan serbest muhasebeci malî
müşavir, yeminli malî müşavir veya bağımsız denetim kuruluşlarından bir tanesi
ile sözleşme imzalamak zorundadır. Denetlenen birlik, yapılan sözleşme ile ek ve
değişikliklerinin bir örneğini, sözleşmenin imzalandığı veya değişikliklerin
yapıldığı tarihten itibaren yedi işgünü içinde Genel Müdürlüğe
gönderir.
Denetim sözleşmelerinde asgarî
olarak aşağıdaki unsurların bulunması zorunludur.
a) Denetimde görevlendirilecek
serbest muhasebeci malî müşavir, yeminli malî müşavir veya sorumlu ortak başdenetçi, başdenetçi, kıdemli
denetçi ve denetçi ile bunların yedekleri ve yardımcılarının adı ve
soyadı.
b) Denetimin amacı, kapsamı varsa
özel nedenleri.
c) Serbest muhasebeci malî müşavir,
yeminli malî müşavir veya bağımsız denetim kuruluşu tarafından anlaşma
kapsamında sunulacak hizmetler.
d) Tarafların sorumluluk ve
yükümlülükleri.
e) Denetimin başlama ve tahmini
bitiş tarihleri.
f) Denetim ekibinde
görevlendirilenlerin unvanları, öngörülen çalışma süreleri ve her biri için
uygun görülen ücret tutarının ayrıntılı dökümünü de içerecek şekilde bağımsız
malî denetim ücreti.
Denetlenen birlik aynı bağımsız
denetim kuruluşunu birbirini izleyen azami iki hesap dönemi için seçebilir.
Denetlenen birliğin, aynı serbest muhasebeci malî müşavir, yeminli malî müşavir
veya bağımsız denetim kuruluşu ile tekrar bağımsız malî denetim sözleşmesi
imzalayabilmesi için en az bir hesap döneminin geçmesi
zorunludur.
Denetlenen birlik; herhangi bir
nedenle, hesap döneminin başlangıcından itibaren üç (3) ay içerisinde serbest
muhasebeci mali müşavir, yeminli malî müşavir veya bağımsız denetim kuruluşunu
belirleyemediği takdirde, durumu gerekçeleriyle birlikte yedi (7) işgünü içinde
Genel Müdürlüğe bildirir. Bu durumda, Genel Müdürlüğün, Türkiye Serbest
Muhasebeci Mali Müşavirler ve Yeminli Mali Müşavirler Odaları Birliği aracılığı
ile belirleyeceği serbest muhasebeci mali müşavir, yeminli malî müşavir veya
bağımsız denetim kuruluşu ile yedi (7) gün içinde sözleşme
imzalanır.
Bağımsız malî denetimde tarafların
sorumlulukları
Madde 8 — Denetim
işlemini ilgilendiren tüm bilgi ve belgelerin denetlenen birlik tarafından
serbest muhasebeci malî müşavir, yeminli malî müşavir veya bağımsız denetim
kuruluşuna verilmemesi, denetim faaliyeti sırasında ilgili her türlü mevzuat
hükümlerine ve malî raporlamaya ilişkin düzenlemelere aykırı işlemlerin, hata ve
hilelerin tespit edilmesi ve denetlenen birliğin bunları gidermemesi durumunda,
bu husus denetçi tarafından ivedilikle denetlenen birliğin, yönetim kuruluna
bildirilir ve denetçi görüşü bu çerçevede oluşturulur. Adlî yargıya intikali
gerekli olan ve suç teşkil eden hâllerde, serbest muhasebeci malî müşavir,
yeminli malî müşavir veya bağımsız denetim kuruluşu, denetlenen birlik hakkında
savcılığa suç duyurusunda bulunur.
Denetçiler, denetim çerçevesinde
ilgililerce kendilerine tevdi edilen defter ve belgeleri işlerinin gerektirdiği
süre içinde olduğu gibi muhafaza ve işin bitiminde iade etmek
zorundadırlar.
Denetlenen birlik; hesap, işlem ve
malî tabloları ile iç kontrol sistemlerini denetime uygun ve hazır hale
getirmekle yükümlüdür.
Bu Yönetmelik kapsamına giren
denetim, denetçinin kişisel sorumluluğu ve gözetimi altında yürütülür ve
sonuçlandırılır.
Denetlenen birlik, bu Yönetmelik
uyarınca denetim yapacak bağımsız denetim kuruluşlarından, sorumluluk üstlenen
bağımsız denetim kuruluşu ortağı denetçilerden, serbest muhasebeci malî
müşavirden veya yeminli malî müşavirden doğabilecek zararların tazmini amacıyla
sorumluluk sigortası yaptırmalarını isteyebilir.
Denetimin eksik ve/veya yanlış
yapılmasından dolayı doğacak zararların hukukî sorumluluğu serbest muhasebeci
malî müşavir, yeminli malî müşavir veya bağımsız denetim kuruluşuna
aittir.
Denetim sözleşmesinin sona
erdirilmesi
Madde 9 — Bu
Yönetmelikle belirlenen koşulları kaybeden veya yasaklara, denetim ilke ve
kurallarına ve Türkiye Denetim Standartlarına uymayan veya düzenlenen raporların
gerçeğe aykırı, eksik, yanlış, yanıltıcı, taraflı olması halinde denetlenen
birlik; birlik genel kurulu kararıyla serbest muhasebeci malî müşavir, yeminli
mali müşavir veya bağımsız denetim kuruluşu hakkında savcılığa suç duyurusunda
bulunur. Ayrıca durum meslek mensubunun bağlı olduğu meslek odasına
bildirilir.
Bakanlık; bağımsız mali denetim
işlemlerinde yasaklara, denetim ilke ve kurallarına uymayan ve/veya düzenlediği
raporlarında gerçeğe aykırı, eksik, yanlış, yanıltıcı ve taraflı olduğu mahkeme
kararıyla kesinleşen serbest muhasebeci malî müşavir, yeminli malî müşavir veya
bağımsız denetim kuruluşunun, birlik ve merkez birlikleri denetleme yetkisini
iptal eder. Genel Müdürlük iptal mevzuunun gerekçeli kararını düzenleyerek
ilgili dosyada saklar.
Serbest muhasebeci malî müşavir,
yeminli malî müşavir veya bağımsız denetim kuruluşu, denetlenen birlik
tarafından çalışma alanının önemli ölçüde sınırlandırılması nedeniyle malî
tablolara ilişkin bilgi ve belgeleri elde edememesi halinde, yazılı gerekçe
göstermek koşuluyla bağımsız malî denetim sözleşmesini sona erdirebilir. Çekilen
serbest muhasebeci malî müşavir, yeminli malî müşavir veya bağımsız denetim
kuruluşu tarafından, gerekli tüm bilgilerin, birliğin yönetimine devredilmesi
zorunludur.
Bu durumda Kanunun 17 nci maddesi ile 4/11/2004 tarihli ve 5253 sayılı Dernekler
Kanununun 19 uncu maddesi kapsamında işlem yapılır.
Bağımsız malî denetim
raporları
Madde 10 — Sürekli
denetim sonucunda düzenlenen denetim raporları en geç genel kurul tarihinden bir
ay önce, ara dönemler itibarıyla yapılan isteğe bağlı denetimler sonucunda
düzenlenen bağımsız malî denetim raporları, denetimin bittiği tarihten itibaren
izleyen bir ay içerisinde, denetim kuruluşunu temsil ve ilzama yetkili olanların
imzasını taşıyan bir yazı ekinde bir nüsha olarak denetlenen birliğe
gönderilir.
Serbest muhasebeci malî müşavir,
yeminli malî müşavir veya bağımsız denetim kuruluşu tarafından yapılan denetimin
geçerli olabilmesi için; bu Yönetmelikte belirtilen ilke, usul ve esaslar, ve
mer’i mevzuata uygun olarak yapılmış olması
zorunludur.
Denetim raporunun aşağıdaki
ilkelere göre hazırlanması gereklidir:
a) Denetim raporu, malî tablolar
üzerinde doğrudan veya dolaylı etkisi olan veya olması muhtemel her türlü
mevzuat aykırılıklarını ve malî tabloların genel kabul görmüş muhasebe
ilkelerine uygun hazırlanıp hazırlanmadığını belirtmelidir. Genel kabul görmüş
muhasebe ilkelerinden sapmaların tespiti halinde, bu sapmaların malî tablolar
üzerindeki etkisinin denetim raporunda belirtilmesi
gerekir.
b) Denetim raporunda, muhasebe
politikalarının bir önceki hesap dönemi ile tutarlı olarak uygulanıp
uygulanmadığını, muhasebe politikalarında bir değişiklik varsa bu
değişikliklerin neler olduğunun açıklanması gerekir.
c) Raporda denetlenen birliğin
kâr/zarar durumu nedenleriyle birlikte ortaya konulmalıdır. Eğer zarar varsa,
zararın sebepleri ile ilgili görüşlere yer verilmesi, birliğin borçları ve
aldıysa kredi ödemelerine ilişkin bilgilerin yer alması
gerekir.
d) Genel kurul ve denetleme kurulu
tarafından gerekli görülen diğer konulara da raporda yer verilmesi
zorunludur.
Denetçi, aşağıda belirtilen
belirsizlik ve aykırılıkların bulunması halinde, konunun malî tabloların
güvenilirliğine etkisini göz önünde bulundurarak şartlı veya olumsuz görüş
bildirir:
a) Çalışma alanını sınırlayan
herhangi bir hususun varlığı nedeniyle malî tablolara ilişkin bilgi ve
belgelerin elde edilememesi,
b) Muhtemel bazı belirtiler veya
kuşku doğuran hususların tespiti veya muhasebe kayıtlarına yansıtılan işlemlerin
niteliği dikkate alınarak, denetlenen birlik malî tablolarının ileri bir tarihte
önemli değişikliklere maruz kalabileceğinin görülmesi,
c) Denetlenen birliğin
faaliyetlerinin sürekliliğini tehlikeye düşürecek nitelikte hususların varlığı
konusunda kanaat oluşması,
d) Malî tabloların ilgili mevzuatla
belirlenen muhasebe ilke ve standartları ile denetlenen birlik tarafından
seçilen muhasebe politikalarına uygun olmaması,
e) Malî tablolarda yer alan
kalemlerde tespit edilen hata ve hilelerin etkilerinin giderilmesine ilişkin
olarak denetlenen birlik ile görüş ayrılığı bulunması.
Bilanço tarihinden denetim
raporunun kesinleştiği tarihe kadar geçen süre içinde malî tabloları
etkileyebilecek önemli olayların varlığının tespit edilmesi halinde söz konusu
hususlar, malî tablo dipnotlarında açıklanmamışsa, raporda ek açıklama olarak
belirtilir.
Bağımsız malî denetim raporunun
kesinleşmesinden sonra, malî tabloları etkileyebilecek önemli hususların
varlığının tespit edilmesi ve denetçinin görüşünü değiştirme gereğini duyması
halinde, önceki raporu değiştiren veya ilavede bulunan ek rapor
düzenlenebilir.
Denetim raporu, serbest muhasebeci
malî müşavir veya yeminli malî müşavir veya sorumlu ortak başdenetçi tarafından imzalanarak
kesinleşir.
ÜÇÜNCÜ
BÖLÜM
Teknik
Denetim ve Diğer Hükümler
Teknik
denetim
Madde 11 — Merkez
birliklerinin uygulama ve faaliyetlerinin teknik yönden denetimi; Bakanlık
tarafından Merkez Birliğinin iştigal konusuna göre görevlendirilen konunun
uzmanı personelden oluşturulacak bir heyet tarafından
yapılır.
Teknik denetim; Kanun, 16/1/2005
tarihli ve 25702 sayılı Tarımsal Üretici Birliklerinin Kuruluş Usul ve
Esaslarına İlişkin Yönetmelik ve merkez birliğinin kendi tüzüğünde belirtilen
faaliyet konuları çerçevesinde yapılır.
Hüküm bulunmayan
haller
Madde 12 — Bu
Yönetmelik uyarınca yapılacak bağımsız malî denetimlerde, bu Yönetmelikte hüküm
bulunmayan hâllerde, 3568 sayılı Serbest Muhasebecilik, Serbest Muhasebeci Mali
Müşavirlik ve Yeminli Mali Müşavirlik Kanunu, bu Kanuna dayanılarak çıkartılan
ve 3/1/1990 tarihli ve 20391 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Serbest
Muhasebeci, Serbest Muhasebeci Mali Müşavir ve Yeminli Mali Müşavirlerin Çalışma
Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik, 15/7/1992 tarihli ve 21285 sayılı Resmî
Gazete’de yayımlanan Serbest Muhasebeci, Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler ve
Yeminli Mali Müşavirlerce Tutulacak Defter ve Kayıtlar ile Meslek Mensuplarının
Bildirim Mecburiyeti Hakkında Yönetmelik ve Mecburi Meslek Kararları ile 2499
sayılı Sermaye Piyasası Kanunu ve Türkiye Denetim Standartları Kurulunca
yayımlanan denetim standartları uygulanır.
DÖRDÜNCÜ
BÖLÜM
Son
Hükümler
Yürürlük
Madde 13 — Bu
Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
Yürütme
Madde 14 — Bu
Yönetmelik hükümlerini Tarım ve Köyişleri Bakanı
yürütür.
| 
TARIMSAL
ÜRETİCİ BİRLİKLERİ İLE TARIMSAL ÜRETİCİ MERKEZ
BİRLİKLERİNİN DENETLENMESİNE İLİŞKİN YÖNETMELİK