KAYIT NİZAMI     

Sitemizi Tavsiye Etmek İster misiniz?

24 Eylül 2004

Gültekin KARAHAN

İç Denetçi

gultekin.karahan@koleksiyon.com.tr

KAYIT NİZAMI

Kayıt nizamı Vergi Usul Kanununda açıklanmış olup aşağıda maddeler halinde sunulmuştur.

Defterlerin Türkçe tutulması (*) (VUK 215, 16.07.2004 tarihinde kabul edilen 5228 sayılı kanunun 7. maddesi ile değiştirilmiştir),

• Mürekkeple veya makine ile yazılması (VUK 216),

• Ancak kopya kağıdı kullanılması ve ıstampa ve sair damga aletleriyle kopya konulması da caizdir. Ayrıca defterlerde hesaplar kapatılıncaya kadar toplamların geçici olarak kurşun kalemle yapılması da mümkündür.

Yevmiye defteri maddelerinde yapılan yanlışlar ancak muhasebe ilkelerine göre düzeltilebilir. Diğer defter ve kayıtlarda yapılan yanlışlıklar ise yanlış rakam ve yazı okunacak şekilde çizilmek üst veya yan tarafına veyahut ilgili bulunduğu hesaba doğrusu yazılmak suretiyle düzeltilir. Dolayısıyla defterlere geçirilen bir kaydı kazımak çizmek veya silmek suretiyle okunmaz hale getirmek usulüne uygun değildir (VUK 217).

Defterlerde kayıtlar arsında usulen yazılmaya mahsus satırlar çizilmeksizin boş bırakılıp atlanamayacağı gibi ciltli defter, defter sayfaları ciltten koparılamaz. Tasdikli müteharrik yapraklarda bu yaprakların sırası bozulamaz ve bunlar yırtılamaz (VUK 218).

İşlemlerin işin hacmine ve icabına uygun olarak muhasebenin düzen ve açıklığını bozmayacak bir zaman zarfında kaydedilmesi şarttır. Ancak bu gibi kayıtların 10 günden fazla geciktirilmemesi gerekir.

Vergi Usul Kanununun 13. maddesindeki mücbir sebepler dışındaki mazeret sebep gösterilmiş olsa dahi kayıtların on günden fazla geciktirilmesi söz konusu değildir. Öte yandan kayıtlarını devamlı olarak muhasebe fişleri, primanota ve bordro gibi yetkili amirlerin imza ve parafını taşıyan mazbut vesikalara dayanarak yürüten müesseselerde muamelelerin bunlara işlenmesi deftere işlenme hükmünde kabul edilmiştir. Fakat bu takdirde muamelelerin esas defterlere 45 gün içinde intikal ettirilmesi şarttır.

Bu imkan daha ziyade büyük işletmeler banka, sigorta şirketleri ve bunlara benzeyen mükellefler için kabul edilmiştir. Çünkü bu gibi işletmelerde muhasebe fişi primanota ve bordro gibi vesikalar ve yetkili amirlerin imza veya parafını taşıması itibariyle de mazbut yani değişmez hiç değilse zor değişebilir belgelerdir (VUK 219).

Yoksa herhangi küçük bir işletmenin çeşitli isimlerde kullandığı fiş ve bordrolar, bu yönden geçerli değildir. Özellikle şahıs teşebbüslerinde bu tür vesikaların her zaman değiştirilmesi ve yeniden düzenlenmesi olanağı kolaydır. Kanun koyucu defterlerin tasdikini istemekle onların değişmezliğini sağlamış yine değiştirilmesi hayli güç olan bazı belgelere de belli bir süre için (en fazla kır beş gün) itibar etmiştir. Fakat bu nitelikte bulunmayan fiş ve sair belgelere aynı itibarı göstermek mümkün değildir. Kanunun hükmünün bu yönden anlaşılması gerekmektedir.

(*) BAZI KANUNLARDA VE 178 SAYILI KANUN HÜKMÜNDE KARARNAMEDE DEĞİŞİKLİK YAPILMASI HAKKINDA KANUN

MADDE 7. - 213 sayılı Kanunun 215 inci maddesi başlığıyla birlikte aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

Türkçe tutma ve Türk Parası kullanma zorunluluğu

Madde 215. - 1. Bu Kanuna göre tutulacak defter ve kayıtların Türkçe tutulması zorunludur. Ancak, Türkçe kayıtlar bulunmak kaydıyla defterlerde başka dilden kayıt da yapılabilir. Bu kayıtlar vergi matrahını değiştirmeyecek şekilde tasdik ettirilecek diğer defterlere de yapılabilir.

2. a) Kayıt ve belgelerde Türk para birimi kullanılır. Belgeler, Türk parası karşılığı gösterilmek şartıyla, yabancı para birimine göre de düzenlenebilir. Şu kadar ki yurt dışındaki müşteriler adına düzenlenen belgelerde Türk parası karşılığı gösterilme şartı aranmaz.

b) İlgili dönem defter tasdik tarihi itibarıyla ödenmiş sermayesi (yurt dışında kurulan şirketlerin Türkiye'ye ayrılan ödenmiş sermayesi) en az 100 milyon ABD Doları ya da muadili yabancı para karşılığı Türk Lirası ve sermayesinin en az % 40'ı ikametgâhı, kanunî ve iş merkezi Türkiye'de bulunmayan kişilere ait olan işletmelere, kayıtlarını Türk para birimi dışında başka bir para birimiyle tutmalarına Bakanlar Kurulunca izin verilebilir. Bakanlar Kurulu, bu had ve nispeti sektörler itibarıyla ayrı ayrı yarısına kadar indirmeye veya iki katına kadar artırmaya yetkilidir. Bu şartların ihlâl edildiği hesap dönemini izleyen hesap döneminden itibaren Türk para birimine göre kayıt tutma zorunluluğu başlar.

ba) Türk para birimiyle yapılan işlemler, işlemin gerçekleştiği günün Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası döviz alış kuruyla ilgili para birimine çevrilir. İktisadî kıymetlerin değerleri ile vergi matrahı kayıt yapılan para birimine göre tespit edilir, beyannamenin verilmesi gereken ayın ilk gününün kuruyla Türk parasına çevrilerek beyan edilir. Vergi ödeme, mahsup ve iade işlemlerinde de Türk Lirası tutarlar kullanılır.

bb) Bu mükellefler, diğer para birimleriyle kayıt tuttukları sürece mükerrer 298 inci maddenin (A) fıkrası uyarınca enflasyon düzeltmesi yapamazlar. Türk para birimiyle kayıt yapmaya başlamaları halinde ise üç yıl süreyle anılan madde hükmünden yararlanamazlar.