Bu Kanun'un uygulanması ile ilgili olarak aşağıdaki açıklamaların yapılması gerekli görülmüştür :

I – GENEL AÇIKLAMA :

Bilindiği üzere, Gelir Vergisi Kanunumuzun ana prensiplerinden biri, bir takvim yılı içinde elde edilen kazanç ve iratların safi tutarının topluca vergilendirilmesidir. Ancak, uygulamada ortaya çıkacak güçlükler ve olanaksızlıklar göz önünde tutularak, aynı kanunda bu prensibin istisnasını teşkil eden hükümlere de yer verilmiştir. Gelir Vergisi Kanununun 104 üncü maddesindeki muhtelif ücret kavramı da bunlardan biridir.

Kanunun anılan maddesinde yapılan tanımlamaya giren bazı ücretlerin asıl ücretlerle birleştirilmeksizin ayrı ayrı vergilendirilmesi esası kabul edilmiştir.

Bu konuda ayrıntılı açıklamaların yapıldığı 97 Seri No. lu Gelir Vergisi Genel Tebliğinin I. Bölümünün 5 inci paragrafında fazla mesai ücretlerinin asıl ücretlerle birleştirilerek vergilendirileceği belirtilmiştir.

Bu defa; 1743 Sayılı Kanunla, fazla çalışma karşılığı yapılan ödemelerin muhtelif ücret sayılması ve bunun sonucu olarak da asıl ücretlerden ayrı olarak vergilendirilmesi öngörülrnüştür.

Aynı Kanun'un getirdiği bir yenilik de, muhtelif ücret tanımına giren ve asıl ücretlerden ayrı olarak vergilendirilen ücret ödemelerine uygulanacak gelir vergisi oranının en az % 25 olarak tespit edilmiş olmasıdır. Bu oranın, sadece fazla çalışma karşılığı yapılan ödemelere değil, asıl ücretten ayrı olarak vergilendirilecek bütün ücret ödemelerine uygulanacağı tabiîdir.

Ancak; istihkak sahiplerine, Gelir Vergisi Kanununun ana prensibine de uygun olarak, asgari oran uygulanması öngörülen bu ödemelerin asıl ücretlerle birleştirilerek vergilendirilmesini isteme hakkı tanınmıştır.

II – UYGULAMADA GÖZ ÖNÜNDE TUTULACAK HUSUSLAR :

A – FAZLA ÇALIŞMA ÜCRETLERİNİN VERGİLENDİRİLMESİNDE :

1. Ayrı Vergilendirilecek Fazla Çalışma Ücretlerinin Mevzuata Uygunluğu :

1743 sayılı Kanunun 1. maddesinin birinci fıkrasında "Kanunlarına ve bunlara dayanılarak çıkarılan tüzük, kararname ve yönetmeliklere uygun bulunmak kaydiyle" fazla çalışma ücretlerinin asıl ücretlerden ayrı olarak vergilendirilmesi öngörüldüğünden; bu şartı taşımayan, şu veya bu nedenle fazla çalıştırılan hizmet erbabına bu çalışmaları karşılığında yapılan ödemelerin ayrı vergilendirilmesi söz konusu olmayacak, bu nevi ödemeler 97 Seri No. lu Gelir Vergisi Genel Tebliğindeki esaslar dairesinde asıl ücretlerle birleştirilmek suretiyle vergilendirilecektir.

2. Uygulanacak Vergi Cetveli :

Fazla çalışma ücretleri, bu konudaki mevzuat hükümleri uyarınca saat başına hesaplanıp bir günlük devreler için ödendiğinden, vergilerinin asıl ücretlerden ayrı olarak ve 4 Numaralı vergi cetvelinin indirimsiz sütunundan hesaplanması asıldır. Ancak, hesaplanan verginin, ödenen fazla çalışma ücretinin % 25 inden aşağı olması halinde, 1743 sayılı Kanunun 1. maddesinin ikinci fıkrası hükmü uyarınca, vergi bu orana iblâğ edilecektir. Cetvele göre hesaplanan vergi % 25 oranını aştığı takdirde, asgari orana göre hesaplanacak vergi değil, cetvel üzerinden bulunan vergi tevkif edilecektir.

İstihkak sahibinin fazla çalışma ücretinin asıl ücreti ile birleştirilerek vergilendirilmesini istemesi halinde; fazla çalışma karşılığı ödenen miktar ile asıl ücret birleştirilecek; vergi, asıl ücretin tâbi olduğu vergi cetveli esas alınmak suretiyle hesanlanacaktır.

B – DİĞER MUHTELİF ÜCRET ÖDEMELERİNİN VERGİLENDİRİL-MESİNDE :

1743 sayılı Kanun fazla çalışma ücreti dışında kalan muhtelif ücret ödemelerinin vergilendirilmesi konusunda esasta herhangibir yenilik getirmemektedir. Dolayısiyle, bunların eskiden olduğu gibi vergilendirilmesine devam olunacaktır.

Ancak, anılan Kanunun 1. maddesinin ikinci fıkrasındaki asgarî % 25 oranı, asıl ücretlerden ayrı olarak vergilendirilen ücret ödemelerinde de yukarıda tebliğin II/A - 2 kısmında açıklanan şekilde uygulanacaktır. Verginin hesaplanması sırasında Gelir Vergisi Kanununun 104 üncü maddesindeki genel hükümlerin ve 97 Seri No. lu Gelir Vergisi Genel Tebliğindeki açıklamaların göz önünde tutulacağı tabiidir.

Daha önce de belirtildiği üzere, istihkak sahiplerine, ayrı vergilendirilmesi öngörülen muhtelif ücret ödemelerinin asıl ücretle birleştirilerek vergilendirilmesini isteme hakkı tanındığından, bu hakı kullananlar için muhtelif ücret ödemesi kavramı ve uygulaması ortadan kalkacak ve vergilendirme, Gelir Vergisi Kanununun genel hükümleri çerçevesinde ve 97 Seri No. lu Gelir Vergisi Genel Tebliğine uygun olarak yapılacaktır.

C – ASIL ÜCRET DEYİMİ :

1743 sayılı kanunun 1. maddesinin ikinci fıkrasında geçen "asıl ücret" deyimi; Kanuna, statüye veya yapılan hizmet akdine göre ücretlinin işverene yapmak zorunda olduğu hizmet karşılığı alınan ve Gelir Vergisi Kanununun 103 üncü maddesindeki "Esas tarife"nin ve 36 ncı maddesi uyarınca en az geçim indiriminin uygulanacağı ücreti ifade eder. Buna % 25 asgâri oran uygulanmaz.

D – AYRI VERGİLENDİRİLEN MUHTELİF ÜCRETLERİN İSTİHKAK SAHİPLERİNCE ASIL ÜCRETLERLE BİRLEŞTİRİLEREK VERGİLENDİRİL-MESİNİN İSTENİLMESİ:

Yukarıda da değinildiği üzere, 1743 Sayılı Kanunun 1. maddesinin ikinci fıkrası ile, istihkak sahiplerine, muhtelif ücret ödemelerinin asıl ücretleriyle birleştirilerek vergilendirilmesini isteme hakkı tanınmıştır. Bu hakkın aşağıda belirtilen şekil ve esaslar dairesinde kullanılması uygun bulunmuştur :

1. Aynı İşveren Tarafından Yapılan Muhtelif Ücret Ödemelerinde :

Aynı işverenden muhtelif ücret alan istihkak sahiplerinden, ayrı vergilendirilen ücretlerinin asıl ücretleriyle birleştirilerek vergilendirilnıesini isteyenler:

a) Öteden beri işe devam ediyorlarsa takvim yılının ilk gününü (1973 yılına münhasır olmak üzere, işbu tebliğin yayım tarihini);

b) Yeni işe başlamışlarsa, işe başladıkları günü;

c) İş verenlerini değiştirmişlerse, yeni işveren nezdinde işe başladıkları günü, izleyen 15 gün içinde, kendisine ödeme yapacak işverene yazılı olarak başvuracaklardır.

Birleştirilerek vergilendirme, isteğin yapıldığı takvim yılının sonuna kadar geçerlidir.

Zamanında bildirimde bulunmayanların muhtelif ücret niteliğindeki istihkakları, bu tebliğde daha önce yapılan açıklamalar çerçevesinde ayrı vergilendirilecektir.

2. Ayrı Ayrı İşveren Tarafından Yapılan Muhtelif Ücret Ödemelerinde:

Vergi Usûl Kanununun 11 ve Gelir Vergisi Kanunu'nun 94 üncü maddeleri uyarınca, işverenler ancak kendileri tarafından yapılan ödemelerden vergi kesmekle yükümlü ve sorumlu tutulabilecekleri için, bu şekilde ödeme yapılan istihkak sahiplerinin, işverenlerin herhangi birinden ayrı vergilendirilen ücretlerini birleştirme isteğinde bulıinmaları mümkün değildir.

3. İhtiyari Toplama ve Beyan :

İstihkak sahiplerinin birleştirme isteklerinin, yukarıda 1. kısımdaki sürelerin geçmesi, 2. kısımda belirtilen olanaksızlıklar ve sair nedenlerle yerine getirilmesi mümkün olmadığı takdirde, bunların Gelir Vergisi Kanununun 87/4. maddesinden yararlanmak suretiyle, ödemelerin yapıldığı takvim yılını izleyen yılın Mart ayı içinde beyannaıne vermeleri ve bu ücretlerini beyannamede toplamaları, beyan üzerine yapılan tarhiyat sonucunda, varsa fazla kesilmiş vergilerini geri almaları mümkün bulunmaktadır.

Bilgi edinilmesi ve gereğinin buna göre yapılması rica olunur.