Gelir Vergisi Kanununun geçici 35. maddesinin son fıkrasının Bakanlığımıza verdiği yetkiye dayanılarak, hayat standardı uygulamasına ilişkin usul ve esaslar tespit edilerek aşağıda açıklanmıştır.

1. HAYAT STANDARDI ESASI :

3689 sayılı Kanunla Gelir Vergisi Kanununa eklenen geçici 35. maddenin 6. fıkrasına göre, 1.1.1990 - 31.12.1999 tarihleri arasında, Gelir Vergisi Kanununun hayat standardı esasını düzenleyen mükerrer 116. maddesinde yer alan hükümlerden, geçici 35. maddeye aykırı olmayanlar uygulanacak, diğer hükümler uygulanmayacaktır.

Buna göre, 1.1.1990 - 31.12.1999 tarihleri arasında, Gelir Vergisi Kanununun geçici 35. maddesi ile mükerrer 116. maddesinin bu maddeye aykırı olmayan hükümleri uygulanacaktır.

Geçici 35. madde ile hayat standardı temel gösterge tutarları meslek grupları itibariyle asgari ücretin belli katları şeklinde düzenlenmiş ve hayat standardı ilave göstergeleri ile ilgili olarak da mükerrer 116. maddedeki esaslar aynen korunarak, göstergelerin tutarları artırılmıştır. Ayrıca, gerçek usulde gelir vergisine tabi ticari kazanç sahiplerinin ortaklık şeklinde veya birden fazla işyerinde faaliyette bulunmaları halinde, bunlara ilişkin yeni esaslar belirlenmiştir.

2. HAYAT STANDARDI ESASINA TABİ OLAN MÜKELLEFLER :

Gelir Vergisi Kanununun geçici 35. maddesinin 1. fıkrasına göre, 1.1.1990 - 31.12.1999 tarihleri arasında, kazançları gerçek usulde tespit edilen ticari kazanç sahipleri ve serbest meslek erbabı, bu Tebliğde açıklanan esaslara göre, hayat standardı esasına tabi olacaktır.

3. HAYAT STANDARDI ESASINA TABİ OLMAYAN MÜKELLEFLER :

Gelir Vergisi Kanununun geçici 35. maddesinin 4. fıkrasına göre, kazançları gerçek usulde tespit edilen çiftçiler, 1989 yılı kazançlarının beyan edildiği 1990 yılında olduğu gibi, 1.1.1990 - 31.12.1999 tarihleri arasında elde ettikleri zirai kazançları nedeniyle de hayat standardı esasına tabi tutulmayacaklardır. Ayrıca, noter vekilleri, geçici yetkili noter yardımcıları ve ruhsatlı dava vekilleri, daha önce hayat standardı esasına tabi oldukları halde, bu faaliyetlerinden 1.1.1990 - 31.12.1999 tarihleri arasında elde edecekleri kazançları nedeniyle hayat standardı esasına tabi olmayacaklardır.

Ayrıca, ötedenberi uygulana geldiği üzere, ücretliler, menkul ve gayrimenkul sermaye iradı sahipleri, götürü usulde vergiye tabi ticari ve mesleki kazanç sahipleri, götürü gider usulünde vergiye tabi çiftçiler, sair kazanç ve irat elde edenler hayat standardı esasına tabi olmayacaklardır.

4. YENİDEN TESPİT EDİLEN TEMEL VE HAYAT STANDARDI GÖSTERGE TUTARLARI :

Gelir Vergisi Kanununun geçici 35. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendinde, "Hayat standardı temel gösterge tutarı; faaliyetin yapıldığı takvim yılı sonunda geçerli olan ve 16 yaşından büyük sanayi kesiminde çalışan işçiler için uygulanan asgari ücretin yıllık brüt tutarının, birinci sınıf tacirler için 3,1 katı, ikinci sınıf tacirler için 1,8 katı, serbest meslek erbabı için de 2,8 katıdır." denilmiş, aynı fıkranın (d) bendinde de "Bu fıkranın (a) ve (c) bentlerinde yer alan temel gösterge tutarları; 3030 sayılı Kanun uyarınca büyükşehir belediyesi olan illerin, büyükşehir belediye sınırları içinde faaliyette bulunan mükellefler için % 25 oranında artırılarak, kalkınmada öncelikli yörelerde faaliyette bulunan mükelleflerde ise, birinci derecede öncelikli yörelerde % 50 oranında, ikinci derecede öncelikli yörelerde % 40 oranında indirilerek dikkate alınır." hükmü yer almıştır. Ayrıca, aynı fıkranın (e) bendinde ise, bu fıkranın (a), (c) ve (d) bentlerinde yer alan temel gösterge tutarlarının, faaliyetin ifa edildiği yöreler itibariyle altın imalatı ve/veya altın ticareti ile uğraşanlar için % 50 oranında artırılarak uygulanacağı belirtilmiştir.

Diğer taraftan, Asgari Ücret Tespit Komisyonunun 27.7.1990 tarih ve 20587 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 24.7.1990 tarihli ve 1990/1 sayılı Kararında, 16 yaşından büyük olan ve sanayi kesiminde çalışan işçiler için asgari ücret; günlük 13.800 TL, aylık 414.000 TL olarak tespit edilmiştir.

Tespit edilen asgari ücretin yıllık brüt tutarı 4.968.000 TL. olup, 31.12.1990 tarihi itibariyle de bu tutar yürürlükte bulunmaktaydı.

Buna göre, 1990 yılına ait olup, 1991 yılı Mart ayında beyan edilecek ticari ve mesleki kazançlara uygulanacak temel ve hayat standardı ilave gösterge tutarları; geçici 35. maddenin 5. fıkrasının son bendinde yer alan, 100.000 liraya kadar olan tutarların nazara alınmayacağı hükmü de dikkate alınarak aşağıda belirtilmiştir.

a) Temel Gösterge Tutarları:

Mükellef Grupları	Kalkınmada Birinci Derecede Öncelikli Yörelerde (TL)	Kalkınmada İkinci Derecede Öncelikli Yörelerde (TL)	Diğer Yörelerde(TL)	Büyükşehir Belediye Sınırları. İçinde (TL)
– Altın imalatı ve/veya altın ticareti ile uğraşanlardan;
1. sınıf tacirler için	11.500.000	13.800.000	23.100.000	28.800.000
2. sınıf tacirler için	6.700.000	8.000.000	13.400.000	16.700.000
– Yukarıdakiler dışında kalan;
1. sınıf tacirler için	7.700.000	9.200.000	15.400.000	19.200.000
Serbest meslek erbabı için	6.900.000	8.300.000	13.900.000	17.300.000
2. sınıf tacirler için	4.400.000	5.300.000	8.900.000	11.100.000

b) Hayat Standardı İlave Gösterge Tutarları :

Hayat Standardı İlave Göstergeleri	Kalkınmada Birinci Derecede Öncelikli Yörelerde Uygulanacak Tutarlar (TL.)	Kalkınmada İkinci Derecede Öncelikli Yörelerde Uygulanacak Tutarlar(TL)	Büyükşehir Belediye Sınırları İçinde ve Diğer Yörelerde Uygulanacak Tutarlar (TL)
– Mükellefin kendisine, eşine, çocuklarına ve bakmakla yükümlü olduğu diğer kişilere ait özel binek otomobillerinin her biri için (işletmelerinde kayıtlı olanlar dahil) silindir hacmi;
– 1600 (dahil) cc'ye kadar olanlarda	1.000.000	1.200.000	2.000.000
– 1601 (dahil) cc'den 1900 cc'ye kadar olanlarda	1.500.000	1.800.000	3.000.000
– 1901 (dahil) cc'den fazla olanlarda	2.500.000	3.000.000	5.000.000
– Mükellefin kendisi, eşi, çocukları ve bakmakla yükümlü olduğu diğer kişiler tarafından bizzat kullanılan birden fazla binalardan kiralanmış olanların (bağımsız bölümler, katlar, sayfiye ve dinlenme evleri ile tatil amacıyla gidilen otel, motel ve benzerleri dahil) her biri için	1.000.000	1.200.000	2.000.000
– Mükellefin kendisine, eşine, çocuklarına ve bakmakla yükümlü olduğu diğer kişilere ait (işletmeye kayıtlı olanlar dahil) her bir;
Hava taşıtı, yat, kotra, sürat teknesi için	10.000.000	12.000.000	20.000.000
On beygir gücü üstünde motorlu diğer özel tekneler için	2.000.000	2.400.000	4.000.000
– Özel hizmetlerde devamlı ve ücret karşılığı çalıştırılan;
Şoför, mürebbiye, aşçı, hizmetçi, bahçıvan ve benzerlerinin her biri için	2.000.000	2.400.000	4.000.000
Kaptan, pilot ve benzerlerinin her biri için	10.000.000	12.000.000	20.000.000
– Yarış atı yetiştirenlerde her bir yarış atı için (taylar dahil)	2.000.000	2.400.000	4.000.000
– Turistik amaçlı yurt dışı seyahatlerde, seyahate katılan mükellefin kendisi, eşi, çocukları ve bakmakla yükümlü olduğu diğer kişilerden her birinin her seyahati için	2.500.000	3.000.000	5.000.000

Öte yandan, mükellefin kendisi, eşi, çocukları ve bakmakla yükümlü olduğu diğer kişiler tarafından bizzat kullanılan birden fazla binalardan, mülkiyeti bu kişilere ait olanların (Bağımsız bölümler, katlar, sayfiye ve dinlenme evleri dahil) her biri için, hayat standardı ilave gösterge tutarı olarak, binaların vergi değerinin % 5'inin (emsal kira bedelinin) yarısı gösterge tutarı olarak dikkate alınacaktır.

c) 1991 ve Müteakip Yıllara Ait Olup, Bu Yılları İzleyen Yılın Mart Ayında Beyan Edilecek Olan Ticari ve Mesleki Kazançlar İçin Uygulanacak Hayat Standardı Temel ve İlave Gösterge Tutarlarının Tespiti :

Gelir Vergisi Kanununun geçici 35. maddesinin 5. fıkrasında, asgari ücret tutarının değiştirilmediği yıllarda esas alınacak temel gösterge tutarlarının, önceki yılda uygulanan temel gösterge tutarlarına, faaliyetin yapıldığı yıla ilişkin olarak, Vergi Usul Kanunu uyarınca belirlenen yeniden değerleme oranında ilave yapılmak suretiyle tespit edileceği; asgari ücret tutarının değiştirildiği yıllarda ise, asgari ücrete göre hesaplanan temel gösterge tutarlarının, yeniden değerleme oranı dikkate alınarak belirlenen temel gösterge tutarından daha düşük olması halinde, yeniden değerleme esasına göre tespit edilen temel gösterge tutarlarının dikkate alınacağı hükme bağlanmıştır. Aynı fıkrada ayrıca, hayat standardı ilave göstergelerinin de temel gösterge tutarlarında yapılan artışlar oranında artırılacağı belirtilmiştir. Bu hükümlere göre, 1991 yılına ait olup, 1992 yılı Mart ayında beyan edilecek ticari ve mesleki kazançlara uygulanacak hayat standardı temel ve ilave gösterge tutarları, Bakanlığımızca bilahare açıklanacaktır. Müteakip yıllarda da aynı şekilde işlem yapılacağı tabiidir.

5. HAYAT STANDARDI ESASINA GÖRE TİCARİ VE MESLEKİ KAZANCIN TESPİTİ :

Gelir Vergisi Kanununun geçici 35. maddesinin 2/b fıkrasında, "Ticari kazanç sahipleri ile serbest meslek erbabının zarar beyanı da dahil olmak üzere, bu faaliyetleri ile ilgili olarak beyan edecekleri kazançları, temel gösterge tutarlarına hayat standardı göstergelerine göre belirlenen ilavelerin yapılması suretiyle bulunacak tutardan düşük olduğu takdirde, bu maddeye göre belirlenen tutar, vergi tarhına esas gelirin hesaplanmasında ilgili kazanç tutarı olarak dikkate alınır," hükmü yer almıştır.

Hayat standardı esasına göre, ticari ve mesleki kazançlar, aşağıda yapılan açıklamalar uyarınca tespit edilecektir.

a) Temel Gösterge Tutarlarının Uygulanması :

Gelir Vergisi Kanununun geçici 35. maddesinin 2/c fıkrasına göre, gerçek usulde gelir vergisine tabi ticari kazanç sahipleri ile serbest meslek erbabının, aynı yılda ticari ve mesleki faaliyette bulunmaları halinde, temel gösterge tutarı, her bir kazanç için ayrı ayrı uygulanacaktır.

Öte yandan, aynı fıkrada; aynı veya ayrı neviden birden fazla işyerinde ticari faaliyette bulunan mükellefin temel gösterge tutarına birden sonraki herbir işyeri için temel gösterge tutarının % 50'si oranında ilave yapılacağı hükme bağlanmıştır.

Ayrıca, ticari faaliyette bulunan adi ortaklıklar ile kollektif şirketlerde ortakların, komandit şirketlerde komandite ortakların, bu ortaklık veya şirkete ilişkin temel göstergeler tutarı; ortakların birisi için temel gösterge tutarı, diğer ortakların her biri için de temel gösterge tutarının % 50'si dikkate alınmak suretiyle tespit edilecektir. Bu şekilde bulunan tutar, ortaklık veya şirket mukavelelerinde yazılı hisse oranlarında, hisse oranları belli edilmemiş ise, ortak sayısına bölünmek suretiyle her bir ortağa eşit olarak dağıtılacaktır. Bu uygulamada, adi ortaklıklara, kollektif, adi ve eshamlı komandit şirketlere ait işyerlerinin her biri, ortaklar bakımından ayrı ayrı işyeri olarak dikkate alınacaktır.

Buna göre, ticari kazanç sahipleri ile serbest meslek kazanç sahiplerinde, temel gösterge tutarları aşağıda belirtlilen şekilde uygulanacaktır.

aa) Ticari Kazanç Sahiplerinde Temel Gösterge Tutarlarının Uygulanması:

i) Bir Tek İşyerinde Faaliyette Bulunan ve Adi Ortaklık veya Kollektif Şirket ile Komandit Şirkete Ortak Olmayan Ticari Kazanç Sahiplerinde Temel Gösterge Tutarlarının Uygulanması :

Bir tek işyerinde ticari faaliyette bulunan (birden fazla işyerinde ticari faaliyette bulunmayan) ve herhangi bir adi ortaklık veya kollektif şirket ile komandit şirkete ortak olmayan, ticari kazanç sahiplerine uygulanacak temel gösterge, mükellefin faaliyetini yaptığı yöreye ait tutarı ile ve bir defa dikkate alınacaktır.

ÖRNEK:

Kalkınmada birinci derecede öncelikli yörelerde bulunan bir ilde ve tek bir işyerinde kazancı, işletme hesabı esasına göre defter tutmak suretiyle tespit edilen mükellef (B)'nin, 1990 takvim yılına ilişkin ticari kazancına ait bilgiler aşağıdaki gibidir.

Beyan edilen ticari kazanca ait vergi matrahı	6.000.000.-TL.
Mükellefin durumuna uyan temel gösterge tutarı	4.400.000.-TL.

Bu mükellefin ticari kazancına ait matrah beyanı, hayat standardı esasına göre tespit edilen tutardan yüksek olduğu için, mükellefin beyanı vergi tarhına esas alınacaktır. Bu örnekte mükellefin hayat standardı ilave göstergelerinin bulunmadığı varsayılmıştır.

ii) Birden Fazla İşyerinde Faaliyette Bulunan ve Adi Ortaklık veya Kollektif Şirket ile Komandit Şirkete Ortak Olmayan Kazanç Sahiplerinde Temel Gösterge Tutarlarının Uygulanması :

3689 sayılı Kanunla Gelir Vergisi Kanununa eklenen geçici 35. maddede, aynı veya ayrı neviden birden fazla işyerinde ticari faaliyette bulunan mükelleflerin temel gösterge tutarlarının, birden sonraki her bir işyeri için % 50 oranında artırılarak uygulanacağı belirtilmiştir.

Öte yandan, 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 156. maddesinde "Ticari, sınai, zirai ve mesleki faaliyette işyeri; mağaza, yazıhane, idarehane, muayenehane, imalathane, şube, depo, otel, kahvehane, eğlence ve spor yerleri, tarla, bağ, bahçe, çiftlik, hayvancılık tesisleri, dalyan ve voli mahalleri, madenler, taş ocakları, inşaat şantiyeleri, vapur büfeleri gibi ticari, sınai, zirai ve mesleki bir faaliyetin icrasına tahsis edilen veya bu faaliyetlerde kullanılan yerdir." hükmü yer almıştır.

Hayat standardı esasının uygulanmasında işyeri deyiminden; müşteriye mal teslimi veya hizmet ifasının yapıldığı işyerleri anlaşılacaktır. İşyeri tanımı kapsamına giren ve müşteriye mal teslimi veya hizmet ifasının yapılmadığı; iş merkezi, garaj, depo, imalathane, fabrika gibi işyerleri, işyeri olarak anlaşılmayacaktır. Ancak, bu yerlerde aynı zamanda müşteriye mal teslimi ve hizmet ifasının da yapılması halinde, bu işyerleri de birden fazla işyerine ait temel gösterge tutarının tespitinde işyeri olarak dikkate alınacaktır.

Öte yandan, müşteriye hizmet verilen garaj, oto-park, soğuk hava deposu, emanet deposu gibi yerler ile nakliyecilikle uğraşan mükelleflerin işletmelerine dahil ve taşımacılık işinde kullandıkları her bir taşıma aracı ayrı birer işyeri olarak kabul edilecektir.

Yapmış oldukları ticari faaliyetleri nakliyecilik olmayan mükelleflerin kendilerine ait ticari emtiayı taşımak amacıyla kullandıkları, işletmelerine dahil taşıma araçları, işyeri olarak kabul edilmeyecektir. Örneğin, dayanıklı tüketim malı, mobilya, tüpgaz, ekmek gibi malların satışı işi ile uğraşan mükelleflerin münhasıran sattıkları malları müşterilerine teslim amacıyla kullandıkları, işletmelerine dahil nakil vasıtalarının bulunması halinde, bu mükelleflerin hayat standardı temel gösterge tutarlarının hesaplanmasında bu araçlar, ayrı bir işyeri olarak dikkate alınmayacaktır. Ancak, bu gibi mükelleflerin nakil araçları ile aynı zamanda nakliyecilik de yapmaları halinde, bu nakil araçlarının ayrı bir işyeri olarak değerlendirileceği tabiidir.

Buna göre, birden fazla işyerinde ticari faaliyette bulunan mükelleflerde temel gösterge tutarı; birinci işyeri için tam olarak dikkate alınacak ve bu tutara, birden sonraki her bir işyeri için % 50 oranında ilave yapılmak suretiyle tespit edilecektir.

Diğer taraftan, birden fazla iş yerinde faaliyette bulunan mükelleflerin, birden sonraki işyerlerinin, yıl içinde açılması veya kapatılması halinde, bu işyerlerine ait hayat standardı temel gösterge tutarı, faaliyette bulunan aylar için hesaplanacaktır. Bu uygulamada ay kesirleri dikkate alınmayacaktır.

ÖRNEK l:

Büyükşehir belediyesi olan bir ilin büyükşehir belediye sınırları içinde ticari kazancı bilanço esasına göre defter tutmak suretiyle tespit edilen mükellef (A)'nın, üç ayrı yerde faaliyette bulunan lokantası ile bu lokantalara ait malzemelerin muhafaza edildiği bir deposu bulunmaktadır.

Bu mükellefe ait, hayat standardı temel gösterge tutarı ;

Birinci işyerine ait temel gösterge tutarı	19.200.000 TL.
İkinci işyerine ait temel gösterge tutarı	9.600.000 TL.
(19.200.000 x % 50=)
Üçüncü işyerine ait temel gösterge tutarı	9.600.000 TL.
(19.200.000 x % 50=)	+
Toplam	38.400.000 TL.

olarak tespit edilecektir.

Öte yandan, bu mükellefin hayat standardı ilave göstergelerinin de bulunması halinde, bu gösterge tutarları herhangi bir şekilde artırım yapılmaksızın bir defa uygulanacaktır.

ÖRNEK 2:

Kalkınmada öncelikli yöreler ve büyükşehir belediye sınırları dışında kalan bir ilde, kazancı bilanço esasına göre defter tutmak suretiyle tespit edilen mükellef (B)'nin bir lokanta, bir otel ve bir konfeksiyon mağazası ile bu mağazada satılacak malların üretildiği bir imalathanesi bulunmaktadır. Bu mükellefe ait hayat standardı temel gösterge tutarının tespitinde, mağazaya ait imalathane dikkate alınmayacaktır. Dolayısıyla, temel gösterge tutarı, birinci işyeri için tam, ikinci ve üçüncü işyerleri için de bu tutara % 50'şer ilave yapılmak suretiyle tespit edilecektir.

Buna göre, bu mükellefe ait hayat standardı temel gösterge tutarı;

Birinci işyerine ait temel gösterge tutarı	15.400.000 TL.
İkinci işyerine ait temel gösterge tutarı	7.700.000 TL.
(15.400.000 x % 50=)
Üçüncü işyerine ait temel gösterge tutarı	7.700.000 TL.
(15.400.000 x % 50=)	+
Toplam	30.800.000 TL.

olarak tespit edilecektir.

Bu örnekte, mükellefin müşteriye mal teslimi yapmadığı imalathanesi, ayrı bir işyeri olarak dikkate alınmayacaktır.

Öte yandan; mükellefin hayat standardı ilave göstergelerinin olması halinde, bu gösterge tutarları herhangi bir şekilde artırım yapılmaksızın bir defa dikkate alınacaktır.

ÖRNEK 3:

Kalkınmada ikinci derecede öncelikli yörelerde bulunan bir ilde, kazancı bilanço hesabı esasına göre defter tutmak suretiyle tespit edilen mükellef (E)'nin, iki ayrı işyerinde yürüttüğü ticari işletmesi bulunmaktadır. Bu işletmelerin birincisinde altın, ikincisinde hediyelik eşya alım-satımı yapılmaktadır.

Bu mükellefin, iki ayrı ticari faaliyetine ait temel gösterge tutarları farklı olduğu için, altın alım-satımına ait temel gösterge tam olarak uygulanacaktır. İkinci işyerine ait temel gösterge tutarı olarak da altın alım-satımına ait göstergenin % 50'si olarak dikkate alınmayacak, birinci sınıf tacirlere ait normal temel gösterge tutarının % 50'si dikkate alınacaktır.

Buna göre, bu mükellefe uygulanacak temel gösterge tutarı :

Altın alım-satımı işine ait temel gösterge tutarı	13.800.000 TL.
Hediyelik eşya alım-satımı işine ait temel gösterge tutarı	4.600.000 TL.
(9.200.000 x % 50=)	+
Toplam	18.400.000 TL.

olarak tespit edilecektir.

ÖRNEK 4 :

Toptan ve perakende bakkaliye emtiası satışı ile uğraşan mükellef (B)'nin, Ankara Büyükşehir belediye sınırları içinde müşteriye toptan mal teslim ettiği bir işyeri, kalkınmada öncelikli yörelerden olan Çorum İlinde müşteriye perakende mal teslim ettiği bir işyeri, diğer yörelerden olan Eskişehir ilinde de yine müşteriye perakende mal teslim ettiği bir işyeri bulunmaktadır. Mükellef (B), Ankara Büyükşehir Belediye sınırları içinde bulunan bir vergi dairesine kayıtlı olup, bilanço esasına göre defter tutmaktadır.

Bu örnekte yer alan mükellefe, mükellefiyetinin bulunduğu yöreye ait temel gösterge tutarı tam olarak dikkate alınacak ve bu tutara, diğer işyerlerinin her biri için, işyerlerinin bulunduğu yöreye ait temel gösterge tutarının % 50'si oranında ilave yapılacaktır.

Buna göre, bu mükellefe ait hayat standardı temel gösterge tutarı;

Mükellefin mükellefiyetinin bulunduğu birinci

işyerine ait temel gösterge tutarı	19.200.000 TL.
Eskişehir'deki işyerine ait temel gösterge
tutarı (15.400.000x%50)	7.700.000 TL.
Çorum'daki işyerine ait temel gösterge tutarı	4.600.000 TL.
(9.200.000 x % 50=)	+
Toplam	31.500.000 TL.

olarak tespit edilecektir.

iii) Adi Ortaklıklar ve Kollektif Şirketlerde Ortaklara, Komandit Şirketlerde de Komandite Ortaklara Uygulanacak Olan Temel Gösterge Tutarı :

3689 sayılı Kanunla Gelir Vergisi Kanununa eklenen geçici 35. maddenin (c) fıkrasının üçüncü bendinde, "Ticari faaliyette bulunan adi ortaklıklar ile kollektif şirketlerde ortakların, komandit şirketlerde komandite ortakların bu ortaklık veya şirkete ilişkin temel gösterge tutarı; ortakların birisi için temel gösterge tutarı, diğer ortakların her biri için temel gösterge tutarının % 50'si dikkate alınmak suretiyle tespit edilen toplam tutarın, ortaklık ve şirket mukavelelerinde yazılı hisse oranlarında, hisse oranları belli edilmemiş ise her bir ortağa eşit olarak ortak sayısına bölünmek suretiyle uygulanır." hükmü yer almıştır.

Bu hükme göre, adi ortaklıklar ile kollektif ve komandit şirketlerde, ilgili temel gösterge tutarı esas alınarak, bu gösterge tutarı, ortaklardan birisi için tam, bu tutara diğer ortakların her biri için % 50 ilave yapmak suretiyle, ortaklık veya şirketin ortaklarının tamamına ait temel gösterge tutarı tespit edilecektir. Bulunan bu tutar, ortaklara hisse oranlarında, hisse oranları belli değil ise eşit olarak paylaştırılacaktır. Bu şekilde hesaplanan gösterge tutarı, her bir ortağa ait temel gösterge tutarı olarak esas alınacaktır. Bu temel gösterge tutarı, ortaklar yönünden ortaklık veya şirketteki ticari faaliyetleri ile ilgili temel gösterge tutarı olarak kabul edilecektir. Ortakların ayrıca, şahsi ticari işletmelerinin de olması halinde, şahsi işletmelerine ait temel gösterge tutarına bu tutar ilave edilecektir.

Adi ve eshamlı komandit şirketlerde komanditer ortakların" bu şirketlerden elde ettiği kâr payları, menkul sermaye iradı olduğundan, bu ortaklar hayat standardı esasının uygulanması yönünden, ortak olarak dikkate alınmayacaktır. Komandite ortaklar hakkında ise, yukarıdaki açıklamalara göre işlem yapılacaktır.

ÖRNEK :

Kalkınmada birinci derecede öncelikli illerde kurulu (A) Kollektif Şirketi, inşaat malzemesi alım-satımı ile iştigal etmekte olup, eşit hisseye sahip 3 ortağı bulunmaktadır. Ortakların başkaca vergiye tabi geliri bulunmamaktadır.

Bu kollektif şirketin ortaklarına ait hayat standardı temel gösterge tutarı :

Ortaklardan birisi için temel gösterge tutarı	7.700.000 TL.
Diğer ortaklar için ilave edilecek temel gösterge tutarı	7.700.000 TL.
(2 x % 50=% 100) (7.700.000 x % 100 =)
	+
Ortakların tümüne ait temel gösterge tutarı	15.400.000 TL.
Her bir ortağa isabet eden temel gösterge tutarı	5.133.333 TL.
(15.400.000 / 3 =)

olarak tespit edilecektir.

Öte yandan, hayat standardı ilave göstergeleri, her bir ortağın durumu itibariyle ayrı ayrı dikkate alınacaktır.

Ayrıca, komandit şirketlerde komandite ortakların hayat standardı temel gösterge tutarının hesaplanmasında, komandite ortakların şirketteki hisse nispetleri dikkate alınmayacak, bu ortakların, komandit şirketin tamamına sahip oldukları varsayılarak, hisseleri ona göre hesaplanacaktır. Örneğin, bir komandit şirketin 3'ü komandite, 5'i de komanditer olarak 8 ortağı bulunmakta ve komandite ortaklar; % 15, % 25 ve % 30 hisseye sahip bulunmaktadırlar. Hayat standardı temel gösterge tutarının hesaplanmasında komanditer ortaklar, ortak olarak dikkate alınmayacaktır. Hayat standardı uygulaması yönünden, komandite ortakların şirketin tamamına sahip oldukları varsayılacaktır. Buna göre, ortaklardan biri için temel gösterge tutarı tam olarak dikkate alınacak, diğer iki ortağın her biri için de bu tutara % 50 ilave yapılacaktır. Bu şekilde bulunan şirkete ait temel gösterge tutarı 3 ortağa, şirketteki hisseleri oranında değil, bu ortakların şirketin tamamına sahipmiş gibi kabul edilerek hesaplanacak hisseleri oranında paylaştırılacaktır. Komandite ortakların şirketteki hisseleri toplamı olan (% 15 + % 25 + % 30 =) % 70, % 100 kabul edilecek ve hisseler buna göre yeniden hesaplanacaktır. Bu durumda, % 15 hisseye sahip olan ortağın, hayat standardı temel gösterge tutarının hesaplanmasına esas olacak hisse oranı (% 15 x % 100 / % 70 =) 21.4 olarak bulunacaktır. Diğer ortakların hisseleri de aynı şekilde hesaplanarak, bu hisse oranları, şirketin komandite ortaklarının tamamına ait temel gösterge tutarı ile çarpılarak, komandite ortağın her birinin, bu ortaklığa ilişkin temel gösterge tutarı hesaplanacaktır.

iv) Birden Fazla İşyeri Olan Adi Ortaklıklar, Kollektif Şirketler ile Komandit Şirketlerde Temel Gösterge Tutarı :

Birden fazla işyerinde ticari faaliyette bulunan adi ortaklıklar, kollektif şirketler ile komandit şirketlerde temel gösterge tutarı, ortaklardan ve işyerlerinden birisi için tam olarak dikkate alınacak; bu tutara, diğer ortaklar ve işyerleri için % 50'şer oranında ilave yapılmak suretiyle hesaplanacaktır.

Komandit şirketlerde, komanditer ortaklar (iii) bölümünde açıklandığı gibi, ortak olarak dikkate alınmayacak; komandite ortaklar, ortak olarak dikkate alınacaktır. Öte yandan, adi ortaklıklar ile kollektif şirketlerde ortakların, komandit şirketlerde de komandite ortakların, ayrıca şahsi ticari işletmelerinin de olması halinde, bu mükelleflerin şahsi işletmelerine ait temel gösterge tutarına, yukarıda açıklanan şekilde hesaplanan ortaklık veya şirketlere ait temel gösterge tutarı ilave edilecektir.

ÖRNEK :

Büyükşehir belediyesi olan bir ilin büyükşehir belediye sınırları içinde kazancı bilanço esasına göre defter tutmak suretiyle tespit edilen (T) Adi Ortaklığının üç ortağı bulunmaktadır. Ortakların hisseleri % 50, % 30 ve % 20'dir. Bu adi ortaklık, üç ayrı işyerinde ticari faaliyette bulunmaktadır.

Bu adi ortaklığın ortaklarına ait temel gösterge tutarları ;

Bir ortak ve bir işyerine ait temel gösterge tutarı	19.200.000 TL.
Diğer iki ortak için ilave edilecek temel gösterge tutarı	19.200.000 TL.
(% 50 x 2 = % 100) (19.200.000 x % 100 =)
Diğer iki işyeri için ilave edilecek temel gösterge tutarı	19.200.000 TL.
(% 50 x 2 = % 100) (19.200.000 x % 100 =)	+
Ortakların tümüne ait temel göstergeler tutarı	57.600.000 TL.
% 50 hisseye sahip ortağa ait temel gösterge tutarı	28.800.000 TL.
(57.600.000 x % 50=)
% 30 hisseye sahip ortağa ait temel gösterge tutarı	17.280.000 TL.
(57.600.000 x % 30=)
% 20 hisseye sahip ortağa ait temel gösterge tutarı	11.520.000 TL.
(57.600.000 x % 20=)

olarak tespit edilecektir.

Öte yandan, hayat standardı ilave göstergeleri, her bir ortağın durumu itibariyle ayrı ayrı dikkate alınacaktır.

v) Şahsi İşletmesi Olan Ticari Kazanç Sahiplerinin Ayrıca, Adi Ortaklık ve Kollektif Şirket Ortağı veya Komandit Şirketlerde Komandite Ortak Olması Halinde Uygulanacak Temel Gösterge Tutarı :

Şahsi işletmesi olan ticari kazanç sahiplerinin ayrıca, adi ortaklık ve kollektif şirket ortağı veya komandit şirketlerde komandite ortak olması halinde;

– Mükelleflerin şahsi işletmelerine ait temel gösterge tutarı, yukarıdaki (ı) ve (ıı) bölümlerinde,

– Mükelleflerin, adi ortaklıklar ile kollektif ve komandit şirketlerden hisselerine düşen temel gösterge tutarı da yukarıdaki (ııı) ve (ıv) bölümlerinde,

yer alan esaslara göre tespit edilecektir. Bu şekilde tespit edilen temel gösterge tutarları toplamı, mükellefin şahsi işletmesi ile adi ortaklık veya kollektif şirket ile komandit şirketteki ortaklığına (ticari kazancına) ait temel gösterge tutarı olarak nazara alınacaktır.

ÖRNEK :

Kalkınmada ikinci derecede öncelikli yörelerde bulunan bir ilde, altın alım-satımı işi ile uğraşan ve kazancı bilanço esasına göre tespit edilen mükellef, (F), aynı zamanda aynı ilde faaliyette bulunan (Y) Adi Ortaklığının da % 50 hissesine sahip ortağı bulunmaktadır.

(Y) Adi Ortaklığının iki ortağı bulunmakta ve sahibi olduğu iki adet otobüs ile şehirlerarası yolcu taşımacılığı yapmaktadır. Bu adi ortaklık, işletme hesabı esasına göre defter tutmaktadır.

Bu örnekte, mükellef (F)'nin şahsi işletmesine ait temel gösterge tutarı ile adi ortaklıktan hissesine düşen temel gösterge tutarı ayrı ayrı hesaplanacaktır.

Buna göre;

Mükellef (F)'nin şahsi işletmesine ait temel gösterge tutarı	13.800.000 TL.
Bir ortak ve bir işyeri için temel gösterge tutarı	5.300.000 TL.
İkinci ortak için temel gösterge tutarı	2.650.000 TL.
(5.300.000 x % 50 =)
İkinci işyeri için temel gösterge tutarı	2.650.000 TL.
(5.300.000 x % 50 =)
Ortakların tümüne ait temel gösterge tutarı	10.600.000 TL.
(5.300.000 + 2.650.000 = 2.650.000 =)
Adi ortaklıktan (F)'nin hissesine düşen temel gösterge tutarı	5.300.000 TL.
(10.600.000 / 2=)
Mükellef (F)'nin temel gösterge tutarları toplamı	19.100.000 TL.
(13.800.000 + 5.300.000 =)

olarak tespit edilmiştir.

Öte yandan, hayat standardı ilave gösterge tutarları, mükellefin durumu itibariyle ayrıca dikkate alınacaktır.

ab) Serbest Meslek Kazançlarında Temel Gösterge Tutarı

Gelir Vergisi Kanununun geçici 35. maddesinde, serbest meslek kazanç sahiplerinde, faaliyetin ortaklık şeklinde veya birden fazla işyerinde yürütülmesinde, ticari kazanç sahiplerinde olduğu gibi bir ayırım yapılmamıştır. Bu nedenle, serbest meslek kazanç sahiplerinin, faaliyetlerini bir veya birden fazla işyerinde yürütmeleri veya faaliyetlerini ortaklık şeklinde sürdürmelerine bakılmaksızın, hayat standardı temel gösterge tutarı, her bir serbest meslek erbabına bir defa ve tam olarak uygulanacaktır.

ac) Ticari Kazanç ve Serbest Meslek Kazancını Birlikte Elde Edenlerin Temel Gösterge Tutarı :

Aynı yılda ticari ve mesleki faaliyette bulunan mükelleflerde hayat standardı temel gösterge tutarı ;

– Ticari kazançlara ilişkin olarak bu Tebliğin yukarıdaki (aa) bölümünde,

– Serbest meslek kazançlarına ilişkin olarak da bu Tebliğin (ab) bölümünde,

yer alan esaslara göre, her bir ticari ve mesleki kazançlar için ayrı ayrı uygulanacaktır.

ÖRNEK :

Kalkınmada öncelikli yöreler ile büyükşehir belediye sınırları dışında kalan bir ilde, serbest mimar olarak çalışan (M), aynı zamanda inşaat malzemesi alım-satımı ile uğraşan (L) Kollektif Şirketinin % 30 hisse ile ortağı bulunmaktadır.

(L) Kollektif Şirketinin üç ortağı olup, şirket iki ayrı işyerinde ticari faaliyette bulunmaktadır.

Bu örnekte, serbest mimar (M)'nin serbest meslek kazancı ile ilgili temel gösterge tutarı ile (L) Kollektif Şirketinden hissesine düşen temel gösterge tutarı aşağıdaki şekilde hesaplanacaktır.

(L) Kollektif Şirketi ortaklarının tümüne ait temel gösterge tutarı ;

Bir ortak ve bir işyerine ait temel gösterge tutarı	15.400.000 TL
Diğer iki ortak için temel gösterge tutarı	15.400.000 TL.
(% 50 x 2 = % 100) (15.400.000 x % 100 =)
Diğer işyeri için temel gösterge tutarı	7.700.000 TL.
(15.400.000 x % 50=)
Kollektif şirketin ortaklarının tümüne ait temel
gösterge tutarları toplamı	38.500.000 TL.
Şirket ortağı (M)'nin hissesine düşen ticari kazancı
ile ilgili temel gösterge tutarı	11.550.000 TL.
(38.500.000 x % 30=)
(M)'nin serbest meslek kazancı ile ilgili temel gösterge tutarı	13.900.000 TL.
(M)'nin ticari ve mesleki kazancı ile ilgili temel
gösterge tutarları toplamı	+
(11.550.000 + 13.900.000=)	25.400.000 TL.

olarak tespit edilecektir.

Öte yandan, mükellefin hayat standardı ilave göstergelerinin olması halinde, bu gösterge tutarları bir defa dikkate alınacaktır.

b) Hayat Standardı İlave Gösterge Tutarlarının Uygulaması :

Gelir Vergisi Kanununun geçici 35. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendine göre, temel gösterge tutarlarına, hayat standardı ilave gösterge tutarları her bir kazanç için ayrı ayrı eklenmeyecek temel gösterge tutarları toplamına, hayat standardı ilave gösterge tutarları toplamı bir kez eklenecektir.

Ayrıca, eş ve çocukların da gerçek usulde tespit edilen ticari ve mesleki kazançlarının olması halinde, bu kazançlar, aile reisi tarafından beyan edileceğinden, temel gösterge tutarı, beyannameye dahil geliri bulunan her bir mükellefin ticari ve mesleki kazançları için ayrı ayrı uygulanacak; ancak, aile reisi beyanları da dahil olmak üzere gösterge tutarları toplamına, hayat standardı ilave gösterge tutarları bir defa eklenecektir.

ÖRNEK

Büyükşehir belediyesi olan bir ilin büyükşehir belediye sınırları içinde, bir işyerinde ikinci sınıf tacir olarak faaliyet gösteren mükellef (C)'nin, 1990 yılına ilişkin 1991 yılının Mart ayında beyan edeceği ticari kazancın safi tutarı 7.600.000 liradır. Bu mükellef, ayrıca serbest meslek faaliyeti nedeniyle 9.500.000 lira safi kazanç beyanında bulunmuştur. Mükellefin 1600 cc motor silindir hacminde özel bir binek otomobili bulunmakta ve ha-yat standardı temel ve ilave gösterge tutarlarının izahına ait gelirleri bulunmamaktadır.

Bu mükellefin, 1990 yılına ait ticari ve mesleki kazancı, hayat standardı esasına göre aşağıdaki şekilde tespit edilecektir.

– Beyan edilen ticari ve mesleki kazancın safi tutarı	17.100.000 TL.
(7.600.000 + 9.500.000 =)
Bir işyerinde sürdürülen ticari
kazanca ait temel gösterge tutarı	11.100.000 TL.
Serbest meslek kazancına ait temel gösterge tutarı	17.300.000 TL.
Otomobil için hayat standardı ilave gösterge tutarı	2.000.000 TL.
– Temel ve hayat standardı göstergeleri toplamı	30.400.000 TL.
(11.100.000 + 17.300.000 + 2.000.000 =)
– Vergiye tabi gelir (matrah)	30.400.000 TL.

Mükellefin ticari ve mesleki faaliyetine ait 17.100.000 lira tutarındaki kazanç beyanı, hayat standardı esasına göre bulunan 30.400.000 lira tutarındaki kazançtan düşük olduğundan, hayat standardı esasına göre bulunan 30.400.000 lira tutarındaki bu kazanç, vergi tarhına esas alınacaktır. Ayrıca, örnekten de görüleceği üzere, temel gösterge tutarları (11.100.000 + 17.300.000 = 28.400.000) toplamına, 2.000.000 lira tutarındaki otomobile ait hayat standardı ilave gösterge tutarı bir defa eklenecektir.

c) Hayat Standardı temel ve İlave Gösterge Tutarlarının Uygulanmasında 100.000 Liraya Kadar Olan Tutarlar :

Bu Tebliğin 4. bölümünde, hayat standardı temel ve ilave gösterge tutarlarının tespit edilmesinde, Gelir Vergisi Kanununa 3689 sayılı, Kanunla eklenen geçici 35. maddesinin 5. fıkrası hükmüne göre, 100.000 liraya kadar olan tutarlar dikkate alınmamıştır.

Ancak, birden fazla işyerinde ticari faaliyette bulunan mükellefler ile adi ortaklıklar ve kollektif şirketlerde ortaklara, komandit şirketlerde de komandite ortaklara ait hayat standardı temel gösterge tutarlarının, 4. Bölümünde yazılı tutarlar esas alınarak hesaplanmasında veya kıst dönem faaliyette bulunan mükellefler için bu esasa göre hayat standardı temel ve ilave gösterge tutarlarının hesaplanmasında, 100.000 liraya kadar olan tutarlar ikinci defa atılmayacaktır. Diğer bir ifade ile bu tutarlar, bu şekilde hesaplamada dikkate alınacaktır.

6. ZONGULDAK İLİ MERKEZ iLÇE iLE ÇAYCUMA İLÇESİNDE HAYAT STANDARDI TEMEL VE İLAVE GÖSTERGE TUTARLARININ UYGU-LANMASI :

Bilindiği gibi, 11.11.1990 gün ve 20692 sayılı Resmi Gazete'de yayınlanan 8.11.1990 gün ve 90/1116 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile Zonguldak İlinin Merkez İlçesi ile Çaycuma İlçesi, 11 Kasım 1990 tarihinden geçerli olmak üzere kalkınmada ikinci derecede öncelikli yöreler kapsamına alınmıştır.

Bu nedenle, Zonguldak İlinin Merkez İlçesi ile Çaycuma İlçesine ait temel ve ilave gösterge tutarları, 1990 takvim yılının ilk on aylık dönemi için, diğer yörelere ait tutarlar, Kasım ve Aralık ayları için de kalkınmada ikinci derecede öncelikli yörelere ait tutarlar esas alınarak tespit edilecektir.

7. HAYAT STANDARDI ESASI İLE İLGİLİ OLARAK DİĞER TEBLİĞLERDE YER ALAN HÜKÜMLERİN UYGULANMASI :

Hayat Standardı esası ile ilgili olarak, daha önce 6.2.1983 gün ve 17951 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 140, 18.3.1986 gün ve 19051 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 149 ve 16.3.1990 gün ve 20463 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 161 seri No'lu Gelir Vergisi Genel Tebliğlerinin, bu Tebliğde yer alan açıklamalara aykırı olmayan hükümleri ile bu Tebliğde yer almayan hükümler hakkında sözü edilen Tebliğlerde yer alan hükümler uygulanır.

Tebliğ olunur.