|
20/09/1961
41 SERİ NO'LU GELİR VERGİSİ GENEL
TEBLİĞİ
Bilindiği üzere, 193 sayılı Gelir
Vergisi Kanununda ticaret ve san'at erbabı üç kategoride mütalâa edilmiştir.
Bunlardan birincisi, esnaf
muaflığından faydalananlardır. Kanunun 9 uncu maddesinde sayılan bu zümre
mükellefler, ticarî ve sınaî kazançları dolayısiyle gelir vergisinden tamamen
muaf kılınmışlardır. Bunlar dışında kalan ticaret ve san'at erbabı ise ticarî ve
sınaî faaliyetleri sebebiyle gelir vergisine tabi tutulacaklardır. Ancak,
vergilendirilmeleri ya götürü usulde veya gerçek usulde olacaktır.
Götürü veya gerçek usulün hududu
ise, 193 sayılı Kanunun 47 ve 48 inci maddelerinde tesbit olunmuştur.
Buna göre, mezkûr maddelerde
yazılı genel ve özel şartları topluca haiz olan ticaret ve san'at erbabının
ticarî kazancı, götürü usulde, bu şartları haiz olmıyanların ticarî kazancı ise
gerçek usulde, vergilendirilecektir.
Ticaret ve san'at erbabından
kimlerin götürü usulde gelir vergisine tabi olacakları 39 sayılı Gelir Vergisi
Genel Tebliğinde etraflıca açıklanmış olduğundan, burada tekrarına lüzum
görülmemiştir. Ancak aynı tebliğde, kâr hadleri emsallerine nazaran bariz
derecede düşük olan tekel maddeleri, damga pulu, millî piyango bileti, akar
yakıt ve bunlara benzer sair emtianın alım satımı ile uğraşanlarda nazara
alınacak alım ve satım ölçülerinin 48 inci maddenin son fıkrasına müsteniden
tesbit ve ayrıca bildirileceği açıklanmıştır.
193 sayılı Kanunun 48 inci
maddesinin son fıkrasındaki hüküm, kaldırılan 5421 sayılı Kanunun 6582 ve 6838
sayılı Kanunlarla tadil edilen 11 inci maddesinin son bendinde de mevcut idi.
Mevzubahis hükmün tatbikatı ile alâkalı olarak, ilgili Bakanlıkların
mütalâalarını almak suretiyle bu defa yapılan tetkikler sonunda, 35 sayılı Gelir
Vergisi Genel Tebliğinde (Sahife 9-13) bu kabil emtia için tesbit edilmiş olan alım ve satım
hadlerinin 193 sayılı Kanunun uygulanmasında da aynen nazara alınması
Bakanlığımca muvafık mütalâa edilmiştir.
Bu itibarla anılan 48 inci
maddenin son fıkrasında yazılı emtia ticareti ile uğraşanların götürülük
şartlarını haiz olup olmadıkları mezkûr Genel Tebliğde belirtilen hadlere
bakılarak tâyin edilecektir.
Götürü usulde vergiye tabi
ticaret ve san'at erbabının iş nev'ilerini gösterir cetveller ve götürü kazancın
tesbit şekli :
1. İş nev'ilerini gösterir
cetveller;
Gelir Vergisi Kanununun 46 ıncı
maddesinde; 47 ve 48 inci maddelerde yazılı şartları topluca haiz olanların
ticarî ve sınaî işlerden sağladıkları sâfi kazançlarının Maliye Bakanlığınca
tanzim edilecek iş cetvellerinde belirtilen iş nev'ilerine göre ve Vergi Usul
Kanunundaki esaslar dairesinde, götürü olarak tesbit olunacağı hükme bağlanmış
bulunmaktadır.
Mezkûr maddeye uyularak, götürü
usulde vergiye tabi ticaret ve san'at erbabının iş nev'ilerini gösterir
cetveller Bakanlığımızca hazırlanıp tab ve tevzi edilmiş bulunmaktadır.
Cetvellerin, incelenmesinden de anlaşılacağı üzere iş nev'ileri, mahiyet ve
vasıflarına göre toplanmış ve her biri ayrı bir cetvel halinde gösterilmiştir.
Bilhassa götürülük hudutları içerisine giren bütün ticaret ve san'at iş
nev'ilerinin kavranmasına çalışılmıştır. Meselâ motorlu taşıma vasıtaları; lüks
taksi, hususî taksi, taksi, dolmuş, kamyon, kamyonet ve pikâp, otobüs diye
vasıtanın nev'i ve cinsine göre, ayrı ayrı nazara alınmış ve insan taşıyanlarda
yolcu kapasitesi, yük taşıyanlarda tonaj esas alınarak her vasıta ayrıca tali
sınıflandırmaya tabi tutulmuştur. Bununla beraber hususî ve mahallî olmaları
dolayısiyle veya sair sebeplerle bazı iş nev'ilerinin cetvellere ithâl edilmemiş
olabileceği nazara alınarak, bunlar için de cetvellerde yer ayrılmış
bulunmaktadır. Tesbit edilecek bu kabil iş nev'ileri cetveldeki mahsus yerlerine
kaydedilmek suretiyle derhal takdir işlemine tevessül olunacak ve keyfiyet
Bakanlığa da bildirilecektir.
2. Götürü usulde ticarî
kazancın tesbit şekli;
Götürü ücretler, götürü serbest
meslek kazançları ve götürü ticaret kazançlarının ne suretle tesbit olunacağı
213 sayılı Vergi Usul Kanununun 40 ıncı maddesinde hükme bağlanmıştır. Bu
maddede, mülga 5432 sayılı Kanunun 40 ıncı maddesine nazaran yapılan
değişiklikler, 48 sayılı Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğinin birinci bendinde
açıklanmıştır. Bu konuda mezkûr tebliğe bakılacağı tabiidir.
Binaenaleyh işbu tebliğin
alınmasını müteakip mezkûr maddede derpiş edilen esaslar dairesinde derhal
götürü usulde vergiye tabi ticarî kazançların aşağıdaki esaslara uyularak
takdiri işlemine başlanacak ve kanunî süre içerisinde itiraz safhaları
geçirtilerek nihaî şekle bağlanması temin edilecektir.
a) İş cetvellerinde, iş nev'i ve
grupları itibariyle tasnif edilmiş bulunan ticaret ve san'at erbabına ait götürü
matrahlar, 1961, 1962 ve 1963 yıllarında uygulanmak üzere üç yıl için yıllık
olarak ve üç derece üzerinden takdir olunacaktır.
b) Takdirler, İl Takdir
Komisyonları tarafından, İlin gerek merkez, gerek bağlı ilçeleri için ayrı ayrı
yapılacaktır.
c) Birinci derece için o iş
nev'inde bir yılda elde edilebilecek azamî kazanç, üçüncü derece için yıllık
asgarî kazanç takdir edilecek, ikinci derece ise, azamî ile asgari arasındaki
ortalama yıllık kazancı gösterecektir. Kazançlar sâfi olarak takdir edilecektir.
Sâfi kazanç hesaplanırken ticarî hasılattan, Gelir Vergisi Kanununun 40 ıncı
maddesinde yer alan giderlerden kabili tatbik olanlarının düşülmesi ile
yetinilecektir.
d) Cetvellerde gösterilen iş
nev'ilerine ait takdirler yapılırken takdirin taallûk ettiği il merkezi veya
ilçede mevcut olan veya takdir sırasında mevcut olmamakla beraber ileride mevcut
olması muhtemel bulunan iş nev'ileri için takdir yapılacak, cetvellerde mevcut
olup da il merkezi veya ilçede özellikleri bakımından hiç bir vakit mevcut
olmayacak iş nev'ileri için bir takdir yapılmıyacaktır.
e) Takdirler yapılırken 213
sayılı Vergi Usul Kanununun 40 ıncı maddesinin birinci fıkrasında yazılı kurum
ve teşekküllerden mütalâa alınmasına dikkat ve itina olunacaktır.
f) Takdir Komisyonlarınca götürü
matrahlar hakkında ittihaz olunan kararlar, uygulanacağı ilk malî yıldan iki ay
önce, takdirin ilgili bulunduğu il veya ilçe merkezindeki belediyelere, ticaret
ve sanayi odalarına ve varsa takdir olunan götürü matrahların iş ve hizmet nev'i
itibariyle taallûk ettiği meslek ve sanat teşekküllerine ve ilin en büyük maliye
memuruna imza karşılığında teslim edilecektir.
g) Yukarıda (f) fıkrası gereğince
kendilerine, takdir komisyonu kararı verilen daire, kurum ve teşekküller, bu
kararları inceleyerek aykırı gördükleri takdirlere karşı, kararın kendilerine
verildiği tarihten itibaren onbeş gün içinde itiraz edebilirler. İtiraz
Komisyonlarınca verilecek kararlar aleyhine daire, kurum ve teşekküllerce yine
15 gün içinde Danıştaya baş vurulabilir.
Binaenaleyh, 1962 malî yıl
başında yapılacak vergi tarhlarına esas olmak üzere götürü matrahlara ait
takdirlerin, malî yıl girmeden evvel her türlü noksanlarının bitirilerek
hazırlanmış olması ve itiraz halinde kaza mercilerinden geçirilmiş bulunması
gerekir.
Verginin tarhı
:
a) Tarh zamanı;
Gelir Vergisi Kanununun 109 uncu
maddesinin 3 üncü bendindeki hükme göre, götürü usulde tesbit edilen ticarî
kazançların vergisi, ticarî faaliyetin icra olunduğu takvim yılından sonra gelen
bütçe yılının birinci ayında tarh edilir.
Buna göre götürü usulde vergiye
tabi ticaret ve san'at erbabının. Mart ayı içinde, bağlı oldukları vergi
dairelerine müracaat ederek, vergi karnelerini ibraz suretiyle vergilerini tarh
ettirmeleri mecburidir:
Vergi Daireleri, mükelleflerin
müracaatı üzerine, işlerinin dahil bulunduğu nev'i ve grup için takdir
komisyonunca tesbit edilmiş bulunan götürü matrahlardan, müracaatçının durumuna
uyan dereceye ait kazanç miktarını ve bu miktar üzerinden bir numaralı cetvele
göre hesaplanacak gelir vergisini karnesine kaydedecektir. Vergi karneye
yazılmakla tarh ve tebliğ edilmiş olur.
Vergilerini süresinde tarh
ettirmemiş olan bu kabil mükelleflerin Gelir Vergileri Vergi Usul Kanununun
umumî hükümlerine göre yoklama fişine dayanılarak tarh ve tebliğ olunur. (V. U.
K. Md. 109).
Takvim yılı içinde işe başlıyan
ve işi bırakanların vergi matrahları, bunların götürü kazançlarından, işe
başlama ve bırakma ayları tam sayılmak suretiyle çalışılan aylara isabet eden
miktar bulunmak suretiyle tâyin ve tesbit olunacaktır.
b) En az geçim indirimi;
Vergileri bu suretle götürü
usulde tesbit edilecekler en az geçim indiriminden faydalandırılacaklardır.
Binaenaleyh vergilerinin hesabında karnelerinde gösterdikleri medenî hal ve aile
durumlarının da nazarı itibare alınması icap eder.
c) Karneler;
Söz konusu kimselerin, Vergi Usul
Kanununun 247 inci maddesi gereğince almağa mecbur oldukları karneler
hazırlanmış tabı işine tevessül olunmuştur. En kısa zamanda teşkilâta tevzi
olunacaktır. Karneler alınır alınmaz evvelce, mükellefiyet kayıtları tesis
edilmiş olanlara tevdi edilecek kendileri ve ikamet ettikleri mahalle muhtarları
tarafından kayıt ve tasdiki gereken yerlerinin kayıt ve tasdiki yapıldıktan
sonra Vergi Dairesine iade etmeleri temin olunacaktır. Mükelleflere, bu işlerin
ikmâl ve intacına kifayet edecek bir müddet tayin edilmelidir.
Tarhiyata itiraz :
Mükellefler yukarıda belirtildiği
üzere Takdir Komisyonlarınca takdir olunan kazançlara itiraz edemiyecekler,
ancak, vergi veya cezalarının karnelerine yazıldığı veya tebliğ edildiği
tarihten itibaren bir ay içerisinde namlarına salınan vergilere, kesilen
cezalara veya ithâl edildikleri sınıf ve dereceye itiraz komisyonu nezdinde
itirazda bulunabileceklerdir. V. U. K. Md. 109, 377, 379/1, 392/1) .
Ödeme :
Ticaeret ve sanat erbabının
götürü kazançları üzerinden tahakkuk ettirilen gelir vergisi; biri Mart, diğeri
Eylül ayında olmak üzere iki eşit taksitte ödenecektir (G. V. K. Md. 117).
Bilgi edinilmesi, gereğinin buna
göre ifası ve istihsâl olunacak takdir kararlarından ikişer nüshasının Bakanlığa
gönderilmesi rica olunur.
| 
41 SERİ NO'LU GELİR VERGİSİ GENEL
TEBLİĞİ