57 SERİ NO'LU GELİR VERGİSİ GENEL TEBLİĞİ

28/03/1963

57 SERİ NO'LU GELİR VERGİSİ GENEL TEBLİĞİ

193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu ile bu kanunun bazı hükümlerini değiştiren 19/2/1963 tarihli ve 202 sayılı kanun hükümlerine göre, ücretleri ve serbest meslek kazançları dolayısiyle götürü usulde gelir vergisine tabi olacakların durumu ve bunların 1962 ve 1963 yılları vergileri hakkında ne suretle işlem yapılacağı aşağıda açıklanmış bulunmaktadır.

A – Götürü usulde vergiye tabi hizmet erbabı :

Aşağıda yazılı kimseler, götürü usulde tesbit edilen ücretleri üzerinden gelir vergisine tabidirler : (G. V. Md. 64)

1. Kazançları götürü usulde tesbit edilen ticaret, sanat ve serbest meslek erbabı yanında çalışanlar,

2. Özel hizmetlerde çalışan şöförler,

3. Özel inşaat sahiplerinin çalıştırdığı inşaat işçileri,

4. Gayrimenkul sermaye iradı sahipleri yanında çalışanlar,

5. Gerçek ücretlerinin tesbitine imkân olmaması sebebiyle Danıştay'ın müsbet mütalâasiyle Maliye Bakanlığınca götürü ücret usulüne alınanlar.

1963 yılında tabedilerek dağıtılmış olan (Götürü usulde Vergiye tabi ücretlere ait takdir cetvelleri) nde, yukarıki bentlerde sözü edilenlerin kimler olduğu müfredatlı olarak gösterilmiştir (Ambar ayniyat No : 329; numune : gelir 22 - B).

202 sayılı kanunla 193 sayılı kanunun 64 üncü maddesinin sadece 4 numaralı bendi değiştirilmiş, diğer hükümleri ise aynen muhafaza edilmiştir. Değiştirilen bend gayrimenkul sermaye iradı sahipleri yanında çalışanların ücretlerine taallük etmektedir. Halen, götürü gider usulünü kabul eden gayrimenkul sermaye iradı sahipleri yanında çalışanların ücretleri bu bende göre; diğer gayrimenkul sermaye iradı sahipleri yanında çalışanların ücretleri ise, mütaakip 5 numaralı bend ile Bakanlığımıza tanınmış olan yetkiye istinaden götürü usulde tesbit edilmektedir. Yapılan değişiklik ile bütün gayrimenkul sermaye iradı sahipleri yanında çalışan ve vergiye tabi bulunan hizmetlilerin ücretleri bu bend (Bend 4) mucibince götürü usulde tesbit edilecektir.

Bu değişiklik yukardaki izahattan da anlaşılacağı üzere, tatbikatta bir değişikliğe sebebiyet verecek mahiyette değildir.

B – Götürü usulde vergiye tabi serbest meslek erbabı :

Kazançları götürü usulde tesbit edilen serbest meslek erbabı 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun 69 uncu maddesinde ve bu maddenin Bakanlığımıza verdiği yetkiye istinaden yayınlanmış bulunan yukarda anbar ve numune numaraları gösterilen takdir cetvellerinin 49, 50 ve 51 inci sahifelerinde gösterilmiştir.

193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun 64 üncü maddesinde 202 sayılı kanunun 34 üncü maddesiyle yapılan değişiklik, evvelce mutlak olarak götürü usule alınmış olan muakkiplerden bir kısmının (Kurumlar ve tüccarlarla serbest meslek erbabının ticarî ve meslekî işlerini takip eden muakkiplerin) götürü usul dışında bırakılmış olmasından ibarettir.

Ancak madde hükmü, 1964 takvim yılı başından itibaren elde olunan kazançlara uygulanacağından, evvelki yıllarda olduğu gibi, bilûmum muakkiplerin 1962 ve 1963 takvim yılları kazançlarının da yine götürü usulde tesbit ve teklifi gerekmektedir (Geçici madde 2).

C – Götürü hizmet erbabında küçüklük ve yaşlılık muaflığı :

1. 193 sayılı kanunun 23 üncü maddesine 202 sayılı kanunun 14 üncü maddesiyle eklenen 12 ve 13 üncü bendleriyle; ticarî veya meslekî kazançları götürü usulde tesbit edilenlerin yanında iş ve sanat öğrenmek maksadiyle çalışan ve 18 yaşını doldurmamış bulunan hizmet erbabının bu yerlerden aldıkları ücretleri ve

2. Ücretleri götürü usulde tesbit edilen hizmet erbabından 60 yaşını doldurmuş bulunanların bu ücretleri;

Gelir Vergisinden istisna edilmiştir.

Ancak bu istisna sadece ticarî ve meslekî kazançları götürü usulde tesbit edilen ticaret ve serbest meslek erbabı yanında çalışanlara hasredilmiş bulunduğundan, sözü edilen kimselerin gerçek usulde vergiye tabi olan ticaret ve serbest meslek erbabı nezdinde hizmet kabul eylemeleri halinde bu yerlerden alacakları ücretlerin vergiye tabi tutulacağı tabiidir.

14 üncü madde ile eklenen bend hükümleri 202 sayılı kanunun yayımı tarihinden itibaren elde edilen ücretlere uygulanacağından, 18 yaşını doldurmamış veya 60 yaşını doldurmuş olan bu gibi hizmet erbabı 1963 ve mütaakıp bütçe yıllarında elde ettikleri ücretleri dolayısiyle gelir vergisine tabi tutulmıyacaklar. (Geçici madde 2 - e), buna mukabil 18 yaşından küçük veya 60 yaşından büyük olsalar da bu gibiler 1962 Bütçe yılına ait olarak aşağıda gösterilecek dönemlerde yine eskisi gibi vergilendirileceklerdir.

Ç – Serbest meslek erbabında yaşlılık muaflığı :

193 sayılı kanunun 17 nci maddesini takiben, mezkûr kanuna 202 sayılı kanunun 11 inci maddesiyle eklenen mükerrer 17 nci madde hükmüne göre, götürü usulde vergiye tabi bulunan serbest meslek erbabından 60 yaşını doldurmuş olanlar bu kazançlarına münhasır olmak üzere gelir vergisinden muaftırlar.

Bu hüküm ise 1/1/1963 den itibaren elde edilen kazançlara uygulanacağından (Geçici madde 2 - b), 60 yaşını doldurmuş bu gibi serbest meslek erbabı ancak 1963 ve mütaakıp takvim yıllarında elde ettikleri mesleki kazançları dolayısiyle gelir vergisine tabi tutulmayacaklardır.

D – Götürü ücret ve götürü serbest meslek kazancının tesbiti :

Götürü usulde vergiye tabi ücretliler için 1962 ve 1963 Bütçe yıllarına ve götürü usulde vergiye tabi serbest meslek erbabı için 1962 takvim yılına ait olmak üzere götürü. matrahların yeniden 5 derece üzerinden tesbiti ve matrahların tesbitinde uyulacak esaslar, bu arada, götürü ücret ve götürü serbest meslek kazançları için, ticarî kazançlarda olduğu gibi, 8.000,- liradan fazla takdir yapılmıyacağına dair kanunda bir hüküm bulunmamakla beraber, yapılacak tesbitlerin gerçeğe uygunluğunu ve eşitliğini sağlamak maksadiyle, kazançları götürü usulde tesbit olunan ticarî faaliyetlere benzerlik gösteren hizmet ve serbest meslek faaliyetleri için yapılacak takdirlerde bu haddin de gözden uzak tutulmaması lâzım geldiği hususu 54 sayılı gelir vergisi ve 61 sayılı Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğlerinde etraflıca açıklanmış bulunmaktadır.

E – Götürü usulde vergiye tabi hizmet erbabı ile serbest meslek erbabının dâhil olacakları derecelerin tâyini, bir yıldan az çalışmaları hali ve vergilerinin tarh ve tahsili :

1. Mükellefin gireceği sınıf ve derecenin tâyini :

193 sayılı kanunun 202 sayılı kanunla değişik 46 ncı maddesinin 3 üncü fıkrasında mevcut "Mükelleflerin Vergi Usul Kanununa göre tesbit edilmiş olan derecelerden hangisine gireceği Maliye Bakanlığınca tesbit olunacak esaslar dahilinde vergi dairesi tarafından tâyin edilir." şeklindeki hükme istinaden, Bakanlığımız götürü ticaret ve san'at erbabı hakkında, bu esasları tesbit etmiş ve keyfiyet 55 seri numaralı Gelir Vergisi Genel Tebliğinde açıklanmıştır.

Ancak kanun, götürü hizmet ve götürü serbest meslek erbabının tesbit edilmiş olan derecelerden hangisine gireceğinin tâyini hususunda herhangi bir hükmü ihtiva etmemektedir.

Yukarıda sözü edilen hükmü ihdastan kanun vazıının maksadı, bu suretle vergiye tabi mükelleflerin durumlarına uyan matrahlar üzerinden vergi ödemelerini temin etmek ve sınıf ve derecelerinin tâyininde muhtemel takdir hatalarını asgariye indirmek olduğuna ve esasen böyle bir hükmün mevcut olmadığı devrede dahi, Bakanlığımızca aynı görüşe, istinaden götürü ücretliler için meslekî teşekküllerin mütalâalarından faydalanma yoluna gidilmiş bulunduğuna göre, sözü edilen 55 sayılı genelgedeki esasların, götürü usulde vergiye tabi hizmet erbabı ile serbest meslek erbabının derecelendirilmelerinde de uygulanması muvafık bulunmuştur.

II - Götürü hizmet ve götürü serbest meslek erbabının yıldan az çalışmaları hali:

202 sayılı kanunun 54 üncü maddesiyle 193 sayılı kanunun 110 uncu maddesi değiştirilmiştir. Bu değişikliğe göre evvelce Bütçe yılı içinde işe başlayan götürü ücret sahiplerinin vergi matrahı, yıllık götürü matrahtan işe başlama ayı tam sayılmak suretiyle o yılın sonuna kadar ki aylara isabet eden miktar olarak tesbit edilmişken, yeni hükümde işe başlama ayı hariç tutulmak suretiyle bu miktar tesbit olunmaktadır.

Aynı suretle yıl içinde işe başlayan serbest meslek erbabının vergi matrahlarının evvelce işe başlama ve işi bırakma ayları tam sayılarak tesbit edileceği belirtilmişken yeni hükümde işe başlanılan ay hariç ve işin bırakıldığı ay dâhil tutulmak suretiyle matrahın tesbiti esası kabul edilmiş bulunmaktadır.

Bu değişiklik 1963 takvim yılı başından itibaren elde edilecek ücret ve kazançlara uygulanacaktır.

III - Verginin tarh ve tahsili :

a) Tarh zamanı :

202 sayılı kanunun 53 üncü maddesiyle 193 sayılı kanunun 109 uncu maddesi değiştirilerek, götürü usulde tesbit edilen ücretlerle serbest meslek kazançlarına ait gelir vergilerinin tarh süresi birer ay ileri alınmıştır.

Buna göre, bu zümre mükellefler vergilerini bütçe yılının 2 nci, yani Nisan ayında, vergi karnelerini ikametgâhlarının bulunduğu mahal vergi dairelerine ibraz ederek, vergilerini tarh ettirmeğe mecburdurlar.

Bu gibilerin tarh zamanlarının hitamından evvel memleketi terk etmeleri takdirinde vergilerini memleketi terke tekaddüm eden 15 gün içinde tarh ettirmeleri hususunda yeni kanunda hüküm sevkolunmuştur. Bu gibilerin aynı süre zarfında vergilerini ödemeleri icabeder.

b) Ödeme :

1. Götürü serbest meslek kazançlarında ödeme :

202 sayılı kanunun 59 uncu maddesiyle 193 sayılı kanunun 117 nci maddesinin matlabı ve birinci fıkrası değiştirilerek götürü usulde tesbit olunan meslekî kazançların vergi taksitlerinin ödeme süresi keza birer ay ileri alınmış bulunmaktadır.

Binaenaleyh, verginin eşit taksitinden birincisi verginin tarh olunduğu Nisan ayı içinde ikincisi ise Ekim ayında tahsil olunacaktır.

Ancak bu ödeme süreleri 1963 ve mütaakıp takvim yılı kazançları için uygulanacaktır (Geçici madde 2 - b) .

2. Götürü ücretlerde ödeme :

Aynı kanunun 60 ncı maddesiyle de 193 sayılı kanunun 118 inci maddesi değiştirilmiştir.

118 inci maddenin tadilden evvelki hükmüne göre, götürü usulde tesbit edilen ücretlerin vergisinin yarısı bütçe yılının birinci, diğer yarısı yedinci ayında ödenmekte iken, yeni hükümle bu müddetler bütçe yılının ikinci ve sekizinci ayları olarak değiştirilmiştir.

Bütçe yılının birinci yarısı içinde işe başlayanların yıllık vergilerinin yarısı verginin karneye yazıldığı günde diğer yarısı bütçe yılının yedinci ayında; ikinci yarısı içinde işe başlayanlarda ise, ikinci taksit vergisi verginin karneye yazıldığı günde ödenmesi gerekirken, değişik hükümle bütçe yılının ilk yarısında işe başlıyanların birinci taksit vergileri verginin karneye yazıldığı ayda, ikinci taksit vergileri ise bütçe yılının sekizinci ayında; bütçe yılının ikinci yarısında işe başlıyanların bu döneme ait vergileri ise verginin karneye yazıldığı ayda ödenecektir.

Bu ödeme zamanları da 1963 bütçe yılı başından itibaren elde olunan ücretler hakkında tatbik edilecektir.

F – Ücretleri götürü usulde tesbit olunan hizmet erbabının 46 sayılı kanunla tehir edilmiş 1962 bütçe yılına ait vergileri :

202 sayılı kanunun, götürü usulde vergiye tabi hizmet erbabının 46 sayılı kanunla tehir edilmiş olan 1962 bütçe yılı vergileriyle ilgili geçici hükümler aşağıdadır :

202 sayılı kanunun geçici 8 inci maddesi :

1. Götürü ücretleri üzerinden vergilendirilen mükelleflerin 1962 bütçe yılı vergileri, Gelir Vergisi Kanununda bu kanunla yapılan değişiklikler ve Vergi Usul Kanununda yapılacak tadilât uyarınca tesbit olunacak matrahlar üzerinden tarh olunur.

2. ......

3. Yukarıda 1 numaralı bendde yazılı vergilerin tarhına esas olacak matrahlara mütaallik takdir kararlarının kesinleşmesi, her ilçede vergi dairesinin hususi mahalline ilân kâğıtları asılmak ve mutad mahallî usuller kullanılmak suretiyle mükelleflere duyurulur.

4. İlgili mükellefler işbu ilân tarihini takip eden ay başından itibaren bir ay içinde vergi dairesine müracaatla vergilerini (Götürü ücretleri üzerinden vergilendirilecekler 1962 bütçe yılı ....... vergilerini) umumi hükümler dairesinde tarh ettirmeğe mecburdurlar.

5. 4 üncü bend gereğince tarh edilen vergiler; 1963 malî yılı içinde Maliye Bakanlığınca tesbit olunan zamanlarda ve 4 eşit taksitte tahsil olunur.

6. Götürü ücretleri üzerinden vergilendirilen mükelleflerin 1963 ve mütaakıp bütçe yılları vergileri umumi hükümler dairesince tarh ve tahsil olunur.

7. 24/4/1962 tarih ve 46 sayılı kanunun yürürlüğe girmesinden önce götürü ücretleri üzerinden vergilendirilen mükellefler adına 1962 bütçe yılı vergilendirme dönemine ait olarak yapılmış bulunan tarhiyat terkin olunur. İşbu tarhiyata mukabil daha önce yapılmış olan tahsilât, aynı mükelleflerden yukarıdaki 5 numaralı bend gereğince yapılacak tahsilâtın 1 inci taksitine, fazla sırası ile ikinci, üçüncü ve dördüncü taksitlerine mahsup olunur. Bu suretle yapılacak mahsuptan bakiye kalacak miktarlar Vergi Usul Kanununun düzeltmeye mütaallik hükümleri dairesinde reddolunur. (Bu fıkra hükmünün uygulanmasında geçici 10 uncu madde hükmü ile ilgili mütaakıp sahifelerdeki izahatın gözönünde tutulması gerekir.)

202 sayılı Kanunun geçici 10 uncu maddesi :

Götürü ücretleri üzerinden vergilendirilen mükellefler adına 1962 bütçe yılı ...... vergilendirme dönemine ait ilan tarhiyatın ikinci ve daha sonraki taksitleri alınmaz,

Götürü ücretlerin tarh ve tahsil dönemleri ile ilgili 105 sayılı kanunun geçici 4 üncü maddesi :

..... 1962 ve 1963 bütçe yılları götürü ücretlerinin tarh ve tahsil dönemlerini ..... 1963 yılı içinde, bu mükelleflerin durumlarına uyan ileri tarihlere almaya Maliye Bakanlığı yetkilidir.

Bu hükümler ve yukarıda belirtilen esaslar muvacehesinde;

1. Götürü usulde vergiye tabi hizmet erbabının 1962 ve 1963 bütçe yıllarına ait gelir vergilerine, 5 derece üzerinden, yeniden tesbit edilecek ücret miktarları matrah ittihaz olunacaktır.

2. Mükelleflerin dâhil edilecekleri derecelerin tâyininde yukarıda D ve E paragraflarında belirtilen esaslar uygulanacaktır.

3. 1962 bütçe yılına ait olarak yeniden tesbit edilecek matrahlar kesinleştikten sonra vergi dairelerince ilân koymağa mahsus yerlere asılmak suretiyle mükelleflere duyurulacaktır.

4. Götürü hizmet erbabı, 1962 bütçe yılına ait vergilerini, matrahların ilânı tarihinden itibaren bir ay zarfında (Haziran ayında) vergi dairesine müracaatla tarh ettirmeğe mecburdurlar. Bu tarhiyat için mükelleflerin, evvelden alacakları ve medeni hal ve aile durumlarını kayıt ve tescil ettirmiş olacakları vergi karnelerini vergi dairelerine ibraz etmeleri mecburidir.

5. Her ne kadar götürü ücretleri üzerinden vergilendirileceklerin 1962 bütçe yılı vergilerinin dört eşit taksitte tahsil olunacağı hükme bağlanmışsa da müteakip geçici 10 uncu maddesiyle 2 nci ve daha sonraki taksitlerin mükelleflerden alınmıyacağı kabul edildiğinden, mükelleflerden bu yıla ait olarak hesaplanan yıllık verginin sadece dörtte birinin takibi ile yetinilecektir.

6. Götürü usulde vergiye tabi hizmet erbabı adına 24/4/1962 tarihli ve 46 sayılı kanundan önce 1962 bütçe yılına ait olarak bir tarhiyat yapılmışsa, bu tarhiyat terkin olunacaktır. Mezkûr tarhiyattan tahsil edilmiş bir kısım mevcutsa tahsil olunan bu miktar yeni hükümlere göre hesaplanan vergiye mahsup ve varsa mahsup fazlası mükellefe iade edilecektir.

Terkin ve iade, Vergi Usul Kanununun düzeltmeye mütaallik hükümleri dahilinde yapılacaktır.

5 ve 6 numaralı bendlerdeki izahata göre, bilfarz 46 sayılı kanunun yürürlüğe girmesinden önce namına 1962 bütçe yılı için 300.– lira vergi tarh edilip yarısı da tahsil edilmiş olan götürü usulde vergiye tabi bir hizmet erbabı adına, yeni hükümlere göre yıllık 200.– lira vergi hesaplanması iktiza ettiği takdirde, evvelemirde, önceki 300.– lira vergi terkin olunacak, yeni hükümlere göre hesaplanan 200.– lira verginin sadece 1/4 ü olan 50.– lira mükellefin 1962 bütçe yılı vergisi olarak takip edilecek, ancak mükellef evvelce 150.– lira vergi ödediğinden, bu miktarın 50.– lirası yeni hesaplanan vergiye mahsup edildikten sonra bakiye 100.– lira mükellefin muaccel hale gelmiş vergi borçlarına mahsup, borçları yoksa kendine iade olunacaktır.

7. Götürü usulde vergiye tabi hizmet erbabının 1962 bütçe yılına ait gelir vergisi 1963 yılının Haziran ayında tarh olunacak ve aynı ay içinde tahsil edilecektir.

G – Götürü usulde vergiye tabi ücretlilerin 1963 bütçe yılı vergileri :

Götürü usulde vergiye tabi ücretliler için 1963 yılına ait matrahın 1962 bütçe yılına ait matrahla birlikte yeniden tesbiti ve en geç 1963 yılının Mayıs ayı içinde kesin hale getirilmesi 54 seri numaralı Gelir Vergisi Genel Tebliğinde belirtilmiştir.

Binaenaleyh, bu zümre mükelleflerin 1963 bütçe yılına ait vergisinin de 1963 Haziran ayı içinde tarhı gerekir (Gelir Vergisi Genel Tebliği Seri No : 52) Bu yıla ait olarak tarh edilecek verginin yarısı 1963 yılının Eylül, diğer yarısı ise aynı yılın Aralık ayında ödenecektir.

H – Götürü usulde vergiye tabi serbest meslek erbabının 1962 takvim yılı vergileri :

Götürü usulde vergiye tabi serbest meslek erbabının 1962 takvim yılı götürü matrahlarının yeniden tesbiti ve tesbit olunacak bu matrahlar üzerinden verginin tarh ve tahsil süreleri 52 seri numaralı Gelir Vergisi Genel Tebliğinin 3 üncü bendinde açıklanmış olduğundan burada tekrarına lüzum görülmemiştir. Bu konuda mezkûr genelgeye bakılması icabeder.

I – Götürü usulde vergiye tabi hizmet erbabının 1962 bütçe, serbest meslek erbabının 1962 takvim yılları vergilerine uygulanacak vergi cetvelleri :

Götürü usulde vergiye tabi hizmet erbabının 1962 bütçe ve serbest meslek erbabının 1962 takvim yılı vergilerine 43 seri sayılı Gelir Vergisi Genel Tebliğine bağlı 1 numaralı vergi cetveli (202 sayılı kanun madde 63 ve geçici madde 9),

Götürü hizmet erbabının 1963 bütçe yılı vergilerine 51 seri No. lu Gelir Vergisi Genel Tebliğine bağlı 1 No. lu vergi cetveli 202 sayılı kanun madde 63 son fıkra, uygulanacaktır.

Gereğinin buna göre ifasını rica ederim