YATIRIM İNDİRİMİ MÜESSESESİNDEKİ SORUNLAR

Halil CABAR

Yeminli Mali Müşavir

Yatırım indirimi müessesesi, daha önce GVK’nun Ek 1-6 maddelerinde düzenlenmiş iken, 4842 sayılı kanunla bu maddeler kaldırılmış ve düzenleme 24.4.2003 tarihinden geçerli olmak üzere GVK’nun 19. maddesinde yeniden yapılmıştır.

Anılan madde metnine göre, dar mükellefiyet esasına göre vergilendirilenler dahil olmak üzere, kazançları bilanço esasına göre tespit edilen ticari kazanç sahipleri ve zirai kazanç sahipleri ile kurumlar vergisi mükellefleri yatırım indirimi istisnasından faydalanabileceklerdir. Yatırım indirimine konu olabilecek harcamalar ise, mükelleflerin faaliyetlerinde kullanmak üzere satın aldıkları veya işletmede imal ettikleri amortismana tabi iktisadi kıymetlerin maliyet bedelidir. VUK’nun 262. ve 270. maddelerine uygun olarak belirlenecek maliyet bedelinin % 40’ı mükelleflerce vergi beyannamelerinde yatırım indirimi istisnası olarak indirilebilecektir. Bu indirimden yararlanmak için eskiden olduğu gibi yapılacak bu harcamaların teşvik belgesine bağlanması zorunluluğu bulunmamaktadır. Anılan maddelere göre amortismana tabi iktisadi kıymetin maliyet bedeline dahil edilecek unsurlar aşağıda belirtilmektedir.

- Satın alma giderleri, imal ve inşa giderleri

- Gümrük vergileri

- Nakliye ve montaj giderleri

- Noter masrafı, kıymet takdiri, tapu harcı gibi giderler (Bu giderlerin maliyete eklenmesi ihtiyaridir.)

- Yatırımın aktifleştirildiği dönem sonuna kadar oluşan ve maliyete eklenen kur farkları ve faizler)

Bu belirlemeler yapıldıktan sonra yasada hangi harcamaların yatırım indiriminden yararlanamayacağı tadadi olarak ayrıca belirtilmiştir. Buna göre,

- Bedeli 5 Milyar Liradan az olan iktisadi kıymetler (İktisadi ve teknik bakımdan bütünlük arz eden iktisadi kıymetler bir bütün olarak dikkate alınır.)

- Yurt içinde veya dışında daha önce kullanılmış olan iktisadi kıymetler (yüzer havuzlar ile on iki yaşından küçük gemiler hariç.)

- Gayrimaddi haklar (yatırım indiriminden yararlanan iktisadi kıymetlerin kullanılabilmesi için gerekli olan bilgisayar proğramları hariç.)

- Mal veya hizmet üretimi ile doğrudan ilgili olmayan , alet, edevat, mefruşat ve büo demirbaşları

- Bedelsiz olarak iktisap edilen iktisadi kıymetler,

- Satınalma suretiyle iktisap edilen ve veya inşa edilen binalar.( mal ve hizmet üretim yeri olarak kullanılanlar hariç)

- Arazi veya arsalar

- Binek otomobili ve benzeri kara taşıtları, yat, kotra, tekne ve benzeri motorlu deniz araçları ile uçak ve helikopter gibi hava taşıtları (işletmenin esas faaliyet konusu ile ilgili olanlar hariç)

- Yurt dışındaki yatırımlarda kullanılmak üzere alınan iktisadi kıymetler

için yapılacak harcamalar yatırım indirimine konu edilemeyecektir.

Bu kapsamda uygulayıcılar için hangi harcamaların yatırım indirimi kapsamında değerlendirileceği konusunda tereddütler oluşmakta, indirimin hatalı uygulanması durumunda ise cezalı tarhiyatla karşı karşıya kalınabileceği düşünülerek Defterdarlıklardan görüş isteme yoluna gidilmektedir. Nitekim İstanbul Defterdarlığından 2003 yılında verilen B.07.4.DEF.0.34.11-GVK-19 sayılı özelgede pazarlama ve satış yapmak üzere mağazalar zinciri kurmayı düşünen bir işletmeye mal ve hizmet üretiminde bulunulmadığı gerekçesi ile yapacağı harcamalar için yatırım indiriminden yararlanamayacağına dair görüş verilmiştir. Yatırım indiriminden yararlanamayacak harcamalar için belirleme sadece mal ve hizmet üretimi ile doğrudan ilgili olmayan alet edevat mefruşat ve büro demirbaşları ile mal ve hizmet üretiminde kullanılmayan binalar ile ilgilidir. Bu takdirde ticaret işletmeleri mallarının satış ve pazarlamasında kullanacakları kamyon minibüs gibi taşıt araçları için yatırım indiriminden faydalanamayacaklar mı dır? Akla gelen başka bir örnek ise otomobil plazalarının ve akaryakıt istasyonlarının durumudur. Otomobil plazalarında satış, servis ve yedek parça hizmetleri verilmektedir. Bu hizmetler ise genellikle tek çatı altında yapılan binalarda yapılmakta ve bu binalarda yapılan tüm harcamalar müşteri bekleme salonları dahil hizmetin bir bütün olarak verilmesi için gerekli olan harcamalar arasında bulunmaktadır. Akaryakıt istasyonlarında da aynı durum sözkonusudur. Akaryakıt satışı yapan işletmeler ticaret işletmeleri olarak bilinmektedir. Bu işletmelerde alet, edevat, mefruşat, demirbaş ve bina haricinde değeri 5 milyar lirayı aşan ve yatırım indirimine tabi olmayacak harcamalar arasında sayılmayan tank, tanker servis aracı gibi diğer harcamalar yatırım indirimine konu edilebilecek midir?

Kanun maddesi bir bütün olarak incelendiğinde ticaret işletmelerinin mal ve hizmet üretimi ile ilgili olmayan demirbaş ve mefruşatları ile binaları haricinde kalan ve 5 milyarı aşan kapsam dahilindeki diğer harcamalarının yatırım indirimine konu edilebileceği anlamı çıkmaktadır. Ancak konu yeni olduğundan ve uygulamada gerek içtihatlar gerekse özelgeler tam olarak oluşmadığı için 2003 yılı hesap dönemininde kapanmakta olduğu dikkate alınarak özellikle ticaret işletmeleri açısından Maliye Bakanlığınca bir genel tebliğ ya da sirküler ile açıklama yapılmasına ihtiyaç vardır.