2003 YILI FİNANSMAN GERÇEKLEŞMELERİ VE 2004 YILI FİNANSMAN PROGRAMI   

14 Ocak 2004

2003 YILI FİNANSMAN GERÇEKLEŞMELERİ VE 2004 YILI FİNANSMAN PROGRAMI

Hazine Müsteşarlığı, şeffaflık ve hesap verilebilirlik ilkeleri çerçevesinde borç yönetimi ve finansman durumuna ilişkin gelişmeleri periyodik olarak kamuoyuna duyurmaktadır. Bu kapsamda “2003 Yılı Finansman Gerçekleşmeleri ve 2004 Yılı Finansman Programı” aşağıda sunulmaktadır.

2003 Yılı Gerçekleşmeleri

Genel seçimler sonrasında siyasi istikrarın sağlanması ve ekonomik programın uygulanmasında gösterilen kararlılık sonucunda, 2003 yılında borç yönetiminde kayda değer olumlu sonuçlar elde edilmiştir. Irak savaşının yarattığı belirsizliğin kısa sürede ortadan kalkmasıyla birlikte bu olumlu sonuçlar, özellikle yılın ikinci yarısında, çok daha belirgin hale gelmiştir.

Yılın başlarında yüzde 58-60 seviyelerinde olan Hazine iç borçlanma maliyeti, yıl sonu itibariyle yüzde 28 civarına inmiş; aynı dönemde borçlanma vadesi 9,5 aydan 16 aya çıkmıştır.

2003 yılında 145,3 katrilyon TL iç ve 16,4 katrilyon TL dış olmak üzere toplam 161,6 katrilyon TL nakit borç servisi gerçekleştirilmiştir. (1)

İç borç servisi 97,4 katrilyon TL anapara ve 47,8 katrilyon TL faiz, dış borç servisi ise 10,6 katrilyon TL anapara ve 5,8 katrilyon TL faiz ödemelerinden oluşmaktadır.

2003 YILI FİNANSMAN GERÇEKLEŞMELERİ (*)

(*) Geçiçi /Nakit Bazlı / Verilen Katrilyon Bazında olduğundan yuvarlamalar nedeniyle toplamlarda farklılıklar olabilmektedir.

(**) Eksi işaret Kasa/Banka artışını ifade etmektedir

2003 yılında 47,8 katrilyon TL nakit bazlı iç borç faiz ödemesinin yanısıra nakit çıkışı gerektirmeyen ancak gider olarak muhasebeleştirilen 4,9 katrilyon TL tutarında faiz ödemesi yapılmıştır. Bu ödemeler, kamu bankalarının nakit dışı senet stokunun yeniden yapılandırılması, piyasa yapıcılığı uygulaması çerçevesinde ihale sonrası yapılan değişim işlemleri ve değişim ihalelerinden kaynaklanmaktadır.

Bu gelişmeler sonucunda yılın başında bütçede toplam 65,5 katrilyon TL olarak öngörülen iç ve dış borç faiz giderleri, 58,6 katrilyon TL olarak gerçekleşmiştir. Böylece 6,9 katrilyon TL’lik ödenek tasarrufu sağlanırken, bütçe açığı aynı tutarda azaltılmıştır.

2003 yılında nakit bazda 17 katrilyon TL faiz dışı fazla elde edilmiştir. Daha önceki dönemlerde çeşitli kamu kurumlarınca ödenmesi gereken ancak Hazine tarafından üstlenilen dış kaynaklı krediler karşılığında yapılan tahsilatlar, 2003 yılında önemli ölçüde artmış ve bu çerçevede 1 katrilyon TL kaynak sağlanmıştır.

İç ve dış şoklara karşı sürdürülmekte olan rezerv taşıma politikası çerçevesinde Hazine kasa/banka bakiyesi 2003 yılında 1,6 katrilyon TL artırılmıştır.

Yukarıda özetlenen borçlanma dışı kaynaklar sonrasında, rezerv artışını ve 161,6 katrilyon TL tutarındaki borç servisini karşılamak üzere 145,2 katrilyon TL borçlanma yapılmıştır.

Toplam borçlanmanın 10,4 katrilyon TL’si dış borçlanma, 134,8 katrilyon TL’si ise iç borçlanma yoluyla gerçekleştirilmiştir.

Uluslararası sermaye piyasalarından tahvil ihracı yoluyla borçlanma yılın başında 4,5 milyar dolar olarak öngörülmüş, ancak uygun piyasa koşulları dikkate alınarak bu tutar 5,3 milyar dolar olarak gerçekleştirilmiştir. Ayrıca, Uluslararası Para Fonu’ndan uygulanmakta olan program çerçevesinde 1,7 milyar dolar tutarında kredi kullanılmış, Dünya Bankası’ndan ise program amaçlı kredi kullanımı olmamıştır.

İç piyasalardan 145,3 katrilyon TL ödemeye karşılık 134,8 katrilyon TL borçlanma yapılması sonucunda iç borç çevirme oranı yüzde 92,8 olarak gerçekleşmiştir.

2004 Yılı Programı

2004 yılı finansman programı; büyüme, enflasyon ve faiz dışı fazla hedefleri çerçevesinde ve piyasa koşullarında belirlenen döviz kuru ile faiz oranı varsayımlarına dayalı olarak hazırlanmıştır.(2)

2004 YILI FİNANSMAN PROGRAMI (*)

2004 yılında 175,8 katrilyon TL iç ve 16,7 katrilyon TL dış olmak üzere toplam 192,5 katrilyon TL borç servisi yapılması öngörülmektedir. İç borç servisinin 134,2 katrilyon TL tutarındaki bölümü, 2003 ve önceki dönemlerde gerçekleştirilmiş olan borçlanmalardan kaynaklanmaktadır.

Nakit bazlı iç borç faiz ödemelerinin 2004 yılında 48,3 katrilyon TL olması öngörülmektedir. Nakit bazlı faiz ödemelerinin yanısıra, önceki yıllarda olduğu gibi 2004 yılında da;

• kamu bankalarının elinde bulunan Devlet iç borçlanma senetlerinin yeniden yapılandırılmasından,
• değişim ihaleleri ve Piyasa Yapıcı bankalar ile ihale sonrası yapılan değişim işlemlerinden,   
• çeşitli erken itfalardan ve iskonto giderlerinden

kaynaklanabilecek nakit çıkışı gerektirmeyen ancak ödenek kaydı yapılacak faiz harcaması söz konusu olabilecektir. 2004 yılında, nakit bazlı faiz dışı fazlanın program hedefleriyle uyumlu olarak 20,1 katrilyon TL, özelleştirme gelirlerinden sağlanacak kaynağın ise 1,6 katrilyon TL olması hedeflenmektedir. Devirli/garantili borç geri dönüşlerinden ise 1 katrilyon TL tutarında tahsilat yapılması beklenmektedir.

Borç servisi projeksiyonları ve borçlanma dışı kaynaklara ilişkin hedefler çerçevesinde, 2004 yılında toplam 169,7 katrilyon TL tutarında borçlanma yapılması öngörülmektedir. Toplam borçlanmanın 15,2 katrilyon TL’sinin dış borçlanma, 154,5 katrilyon TL’sinin ise iç borçlanma yolu ile yapılması planlanmaktadır.

2004 yılında uluslararası sermaye piyasalarından tahvil ihracı yoluyla 5 milyar dolar tutarında borçlanma yapılması öngörülmektedir.(3)  

Uluslararası Para Fonu’ndan 2,5 milyar dolar, Dünya Bankası’ndan ise 1,4 milyar dolar olmak üzere, toplam 3,9 milyar dolar tutarında program kredisi kullanımı hedeflenmektedir. Ayrıca, proje kredisi olarak 1,4 milyar dolar kredi kullanılması öngörülmektedir.

2004 yılında piyasa koşulları da dikkate alınarak 2005 yılına ait dış finansmanın bir bölümünün öne alınması veya yeni enstrümanlar yoluyla dış finansman sağlanması söz konusu olabilecektir.

175,8 katrilyon TL tutarındaki iç borç servisine karşılık, 154,5 katrilyon TL tutarında iç borçlanmaya gidilmesi sonucunda, 2004 yılında iç borç çevirme oranının yıllık ortalama olarak yüzde 88 olması beklenmektedir.

2004 yılında da borç yönetiminin temel hedefleri; vadenin uzatılması ve borçlanma maliyetinin düşürülmesi merkezli olacaktır. Bu amaçla enstrüman çeşitliliğinin artırılması çalışmalarına devam edilecektir. Borçlanma politikaları piyasa koşullarını yakından izleyen ve şeffaflığa önem veren bir yapıda sürdürülecektir. Borçlanmada TL-döviz cinsi ve sabit-değişken faizli enstrüman ağırlıkları risk yönetimi hedefleri de dikkate alınarak belirlenecektir.

2004 yılı Şubat ayından itibaren iç borçlanma ihalelerinde “çoklu fiyat ihale sistemi” uygulamasına geçilecektir. Çoklu fiyat ihale sisteminde, yatırımcılar ihalede senet almaya hak kazandıkları takdirde, bu senetleri kendi teklif ettikleri fiyat (faiz) üzerinden alacaklardır. İhaleden önce Rekabetçi Olmayan Teklif (ROT) veya İhale Sonrası Teklif yoluyla satış yapılması halinde söz konusu ihraçlarda ihalede oluşan ortalama fiyat (faiz) uygulanacaktır. DİBS’lere yönelik olarak senet değişim ihalelerinde ise “tek fiyat sistemi” uygulamasına devam edilecektir.

Daha önceki dönemlerde olduğu gibi, zaman içinde temel varsayımlarda köklü değişiklikler olması durumunda finansman programı revize edilerek kamuoyuna duyurulacaktır.

(1)  2003 yılı borç servisi ve borçlanma rakamlarına, 14,9 katrilyon TL tutarındaki Çalışanların Tasarruflarını Teşvik Hesabına (ÇTTH) ihraç edilmiş olan Devlet İç Borçlanma Senetlerinin işlemiş faizleri ile birlikte erken itfası ve karşılığında yeni Devlet İç Borçlanma Senedi ihracı dahildir.

(2) Finansman programına ilişkin bu duyuruda yer alan büyüklükler, Ekim 2003’de 2004 yılı Bütçe çalışmalarında kullanılan büyüklüklere göre değişiklik göstermektedir. Bu değişiklik, son üç aylık dönemde Türk Lirasının yabancı paralar karşısında değer kazanmaya devam etmesi, enflasyonda öngörülenin üzerinde gerçekleşen düşüşün katkısıyla faiz oranlarındaki gerilemenin de hız kazanması ve borçlanma vadelerindeki uzamadan kaynaklanmaktadır.

(3) 8 Ocak 2004 tarihinde 1,5 milyar dolar tutarında 30 yıl vadeli tahvil ihracı gerçekleştirilmiştir.