YATIRIM TEŞVİK BELGELERİNİN KARŞILAŞTIRMALI ANALİZİ   

T.C.

BAŞBAKANLIK

HAZİNE MÜSTEŞARLIĞI

16 EKİM 2003

BASIN DUYURUSU

TEŞVİK VE UYGULAMA GENEL MÜDÜRLÜĞÜ’NCE 2003 YILININ OCAK- EYLÜL DÖNEMİNDE VERİLEN YATIRIM TEŞVİK BELGELERİNİN, 2002 YILININ OCAK- EYLÜL DÖNEMİYLE KARŞILAŞTIRILMASI VE UYGULAMA SONUÇLARININ ANALİZİ

Bilindiği üzere, yatırım teşvik sistemi kamunun öncelikli gördüğü alanlarda yapılması tasarlanan sabit yatırım projelerinin desteklenmesi suretiyle, yatırımların artırılması ve yönlendirilmesini hedefleyen önemli bir kamusal müdahale aracıdır. Dünya pazarında talep görebilecek kalite ve fiyatta mal ve hizmet üretimini hedef alan tüm yatırım projelerini destekleyen bu sistemde yaşanan gelişmelerin ülke ekonomisinin gidişatı konusunda önemli ipuçları verebileceği düşünülmektedir. Bu kapsamda, Yatırım Teşvik Sisteminin 2003 yılının ilk dokuz ayı itibarıyla gerçekleşme değerleri ve bunlara yönelik değerlendirmeler aşağıda özetlenmiştir.

Hazine Müsteşarlığı Teşvik ve Uygulama Genel Müdürlüğü tarafından 2002-2003 yıllarının ilk dokuz ayında düzenlenen Yatırım Teşvik Belgelerinin Sektörel Dağılımı

Tablodan da görüleceği üzere, 2003 yılının ilk dokuz ayında toplam 3.094 adet sabit yatırım projesi Yatırım Teşvik Belgesine (YTB) bağlanmış olup, bu rakam bir önceki yılın aynı dönemine göre % 53 oranında artışı ifade etmektedir. Teşvik Belgesi kapsamı yapılması tasarlanan yatırım harcamaları tutarında ise bir önceki yıla göre % 130 oranında artış ortaya çıkmaktadır. İki dönem arası yapılan karşılaştırmada ortaya çıkan bu oranlar, yatırım projelerinde bir önceki yıla göre önemli bir artışı ifade etmek yanında cari dönem YTB’lerinin büyük ölçekli yatırımlardan oluştuğunu da göstermektedir. Buna göre 2002 yılında teşvik belgesine bağlanan yatırım projelerinin ortalama yatırım tutarı 4,7 Trilyon TL’sı iken, 2003 yılında aynı rakam 8 Trilyon TL’sıdır. Son ay içinde de 2003 yılı gelişme trendi aynı oranda devam etmekte olup, bu dönemde yatırım tutarı 1,172 Katrilyon TL’sı olan toplam 255 adet Yatırım Teşvik Belgesi düzenlenmiştir.

Konuya istihdam yönünden yaklaşıldığında ise, yatırım teşvik belgesi kapsamı yatırım projelerinde öngörülen istihdam, 2003 yılının ilk dokuz ayında bir önceki yıla göre % 38 oranında artış göstermiştir. Düzenlenen teşvik belgelerinin sektörel ortalaması alındığında, yatırım projelerinde bir istihdam için öngörülen yatırım tutarı 2002 yılı için 93 Milyar TL’sı iken, 2003 yılı projeleri için aynı rakam, 155 Milyar TL’sıdır. Bu durum cari yıl projelerinin bir önceki yıla göre sermaye yoğun yatırımlardan oluştuğu anlamını taşımaktadır.

49 il ve iki ilçeden (Gökçeada ve Bozcaada) oluşan Kalkınmada Öncelikli Yörelerin (KÖY) Yatırım teşvik Sisteminden ne oranda yararlanabildiği de bölgeler arası farklılıkların giderilmesine yönelik çalışmalar açısından önem taşımaktadır. Son dokuz aylık gelişmelere bakıldığında 2003 yılında düzenlenen toplam 3.094 belgenin yaklaşık % 13’ü (416 adedi) KÖY’lere düzenlenmiştir. 2002 yılı ilk dokuz ayında ise Yatırım Teşvik Belgelerinin yaklaşık % 15’i KÖY’lere düzenlenmiştir. Son beş yıla ait istatistiki verilere göre de KÖY’lerin payının % 15’ler seviyesinde olduğu gözönüne alındığında, bölgesel dengesizliklerin giderilebilmesi için, yatırım teşvik sisteminin tek başına etkili olamayacağı sonucu çıkmakta olup, bu bölgelerde ekonomik hareketliliğin sağlanabilmesi için, altyapı eksikliklerinin giderilmesine yönelik çalışmalar yanında, işletmelere yatırım ve işletme dönemlerinde avantajlar sağlayacak, birbirleri ile koordineli olarak yürütülen yeni yardım programlarına ihtiyaç bulunmaktadır.

Yatırım Teşvik Belgesi talebi ile ilgili gelişmelere sektörel açıdan bakıldığında aşağıdaki hususlar öne çıkmaktadır. 2002 ve 2003 yıllarında yatırım teşvik sistemi kapsamında yapılması tasarlanan yatırım projelerinin yaklaşık % 94’ü İmalat ve Hizmetler alanında gerçekleştirilmiştir. Tarım, Madencilik ve Enerji sektörlerine yönelik gelişmelerin sistem üzerinde önemli bir etkisi bulunmamaktadır. İmalat Sektörünün 2003 yılı ilk dokuz ayında düzenenen YTB’ndeki payı % 66’dir. Bu sektörde 1.027 yatırım projesi ile Dokuma Giyim öne çıkmakta olup, bu sektör desteklenen yatırım projeleri içinde % 33 paya sahiptir. Ağırlıklı olarak otomotiv yan sanayi yatırımları ile Gemi İnşa Yatırımlarından oluşan Taşıt Araçları, 245 proje ile imalat sektörü içinde bir diğer önemli alt sektördür.

Hizmetler alanında ise, her türlü kara, deniz ve hava yolu taşımacılığı ile iletişim yatırımlarının yer aldığı Ulaştırma alt sektörü 380 adet yatırım projesi ve 2003 yılı fiyatları ile 6,6 Katrilyon TL’sı yatırım tutarı ile başta gelmektedir. Ülkemiz hizmet ihracatında önemli yeri olan Turizm ise 201 adet yatırım projesi ile ikinci sıradadır.

Teşvik Belgesine bağlanan sabit yatırım projelerinin yatırım tutarları sektörel açıdan önemli farklıklıklar göstermektedir. Bu kapsamda, imalat sanayinde yapılacak bir yatırımın ortalama maliyeti 5,1 Trilyon TL iken, aynı rakam tarım sektöründe 3,7 Trilyon, TL.sıdır.

Yatırım Teşvik Belgesi kapsamı yatırımlarda öngörülen istihdama sektörel açıdan bakıldığında, ekstra bir istihdam sağlamak için tarım sektöründe 84 Milyar, İmalatta 123 Milyar, TL’sına ihtiyaç bulunmaktadır. Bu rakamlar önemli farklıklar gösterse de, ülkemiz yatırımlarının önemli kısmının imalat sanayi alanında yapılması dolayısıyla; ülke ortalaması olarak imalat sanayi değerinin alınmasının daha sağlıklı olacağı düşünülmektedir.

2003 yılı ilk dokuz ayı içinde düzenlenen Yatırım Teşvik Belgeleri kapsamı sabit yatırım projelerinin % 45’i (1.403 adet) Komple Yeni Yatırımlardan oluşmaktadır. Bu oran, desteklenen yatırım projelerinin % 45’inin sektörde üretim kapasitesini artırmayı hedefleyen yeni işletme ya da tesislerden oluştuğu anlamındadır. Aynı dönemde düzenlenen Teşvik belgelerinin % 29’u ise, mevcut tesislerin kapasitelerini artırmayı hedefleyen “tevsi” projelerden oluşmaktadır. Mevcut tesislerin yenilenmesi ve modernizasyonunu hedefleyen yatırım projelerinin oranı ise, yaklaşık % 14 civarındadır.

Kamuoyuna duyurulur.