ZORUNLU DEPREM SİGORTASI HK    

T.C.

BAŞBAKANLIK

HAZİNE MÜSTEŞARLIĞI

16 AĞUSTOS 2003

BASIN DUYURUSU

17 Ağustos 1999 tarihinde meydana gelen Kocaeli depreminden sonra çıkarılan 587 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile 27 Eylül 2000 tarihinden itibaren ülke genelinde uygulamaya konan Zorunlu Deprem Sigortası kapsamında, bu sigorta teminatını sunan Doğal Afet Sigortaları Kurumu (DASK) tarafından çeşitli depremler nedeniyle sigortalılara yapılan ödemeler, 7 trilyon 245 milyar TL’ye ulaştı.

Bilindiği üzere, Zorunlu Deprem Sigortası, genel anlamda, belediye sınırları içinde kalan meskenlere yönelik olarak oluşturulan bir sigorta sistemidir. Kamu kaynağı kullanılmadan oluşturulan bu sistem, kısa zamanda başarılı bir performans ortaya koymuş ve pek çok ülke tarafından benzer uygulamalar için örnek alınmaya başlanmıştır.

Zorunlu Deprem Sigortası, faal bir deprem bölgesinde bulunan ve her yıl çeşitli büyüklüklerde pek çok depremin meydana geldiği ülkemiz için, depremlerden kaynaklanan maddi zararların sigorta yoluyla ve risk paylaşımı yapılarak karşılanmasını amaçlayan çok önemli bir uygulamadır.

Zorunlu Deprem Sigortası uygulaması ile; konut sahiplerine konutları ile ilgili olarak, Devletin bütçe imkanları ile ilişkili olmaksızın ve maddi kayıpları derhal telafi eden somut bir güvence temin edilmektedir. Aynı zamanda, ödenen küçük miktardaki sigorta primleri yoluyla sosyal dayanışmanın gereği en iyi şekilde gerçekleştirilmiş olmakta, ülke çapında risk paylaşımı ve dayanışma sağlanmakta, yeterli iç kaynaklar birikinceye kadar riskin belli bir kısmı reasürans yoluyla uluslararası piyasalara plase edilmekte, deprem nedeniyle Devlet bütçesi üzerinde oluşan mali yük azalacağından muhtemel ek vergiler önlenmiş olmaktadır.

DASK, kuruluş amacı doğrultusunda, çeşitli tarihlerde meydana gelen depremler nedeniyle zarar gören sigortalılarına önemli miktarlarda tazminat ödemesinde bulunmuştur. Uygulamanın başladığı 27 Eylül 2000 tarihinden itibaren bu güne kadar meydana gelen ve büyüklüğü 3,6’dan 6,5’e kadar çıkan 50 deprem olayı nedeniyle 4.226 hasar görmüş konut sahibine DASK tarafından ödenen toplam tazminat tutarı, 7 trilyon 245 milyar TL’dir. DASK’ın 2003 yılı için toplam ödeme gücü 1 milyar ABD Doları düzeyinde bulunmaktadır. Bu miktar, DASK’ın yıllık tahmini yükümlülüklerini fazlasıyla karşılayacak düzeydedir.

DASK’ın aşağıda yer alan hasar ödeme tablosundan da anlaşılacağı üzere, hasar yapıcı küçük ve orta büyüklükteki depremler, ülkemizin çok farklı bölgelerinde ve çok sık meydana gelmektedir. Yaklaşık 2,5 yılda meydana gelen ve DASK tarafından tazminat ödemesi yapılan depremlerin çokluğu, aynı zamanda, Zorunlu Deprem Sigortası uygulamasına ülkemizin ne denli ihtiyaç duyduğunun da bir göstergesi durumundadır. Ancak tüm bunlara rağmen, Zorunlu Deprem Sigortası henüz ülke genelinde istenen yaygınlığa ulaşamamış görünmektedir.

Ülkemizde yaşanan zorlu ekonomik koşullara rağmen Zorunlu Deprem Sigortası poliçelerinin sayısı, uygulamanın başlamasından sonra bir yıl içinde 2.430.000 rakamına ulaşmıştır. Sağlanan bu büyüklük, deprem sigortasında daha önceki yıllarda sağlanan rakamların çok üzerinde bir sonucu ve toplam sigortalanabilir konut stokunun yaklaşık %20’sini ifade etmektedir. Ancak, 2002 yılı başından itibaren toplam poliçe sayısında, bazı konut sahiplerinin sigortalarını yenilememesinden dolayı düşüşler yaşanmaya başlamıştır. Bu gelişmede, ülkemizde yaşanan ekonomik krizin, toplumda sigorta kültürünün yeterli düzeyde olmamasının ve sigorta yaptırmayanlara yönelik kanuni yaptırımların yetersiz olmasının rolü olduğu düşünülmektedir.

Düşüş trendi gösteren poliçe rakamları, uygulanan yoğun tanıtım etkinlikleri sayesinde yerini tekrar artışa bırakmakla birlikte, hala birinci yıl sonunda elde edilen rakama ulaşılamamıştır. Halen ülkemizdeki toplam sigortalanabilir konut stokunun yaklaşık %15,3’ü sigorta yaptırmış bulunmaktadır.

13 Ağustos 2003 tarihi itibariyle Zorunlu Deprem Sigortasına ilişkin bazı veriler şu şekildedir:

Toplam poliçe sayısı : 1.978.705

Verilen toplam teminat : 48 katrilyon TL

Alınan toplam prim : 76 trilyon TL

Konut başına ortalama teminat : 25 milyar TL

Konut başına ortalama prim : 38 milyon TL

Diğer taraftan, Zorunlu Deprem Sigortası Tarife ve Talimatında Hazine Müsteşarlığı’nca yapılan değişiklik ile 1 Eylül 2003 tarihinden itibaren DASK tarafından bir konut için verilebilecek azami teminat tutarı, 60 milyar TL’ye yükseltilmiştir.

Büyük çabalar sonucu ve hiç bir kamu kaynağı kullanılmadan bu günkü durumuna getirilen ve topraklarının %96’sı değişen düzeylerde deprem riski taşıyan ülkemiz için çok önemli olan Zorunlu Deprem Sigortası uygulamasına, toplumun tüm kesimlerinin sahip çıkması ve gereken desteği sağlaması büyük önem arzetmektedir.

Kanun Tasarısı

Zorunlu Deprem Sigortasına ilişkin düzenleme halen Kanun Hükmünde Kararname şeklindedir. Önceki yasama döneminde TBMM Genel Kurul gündeminde bulunan ancak Meclisin yenilenmesi ile hükümsüz kalan “Zorunlu Deprem Sigortası Kanunu Tasarısı”, gözden geçirilerek “Doğal Afet Sigortaları Kanunu Tasarısı Taslağı” adı altında yeniden hazırlanmıştır.

Bu Taslağın, bu güne kadar sağlanan başarının korunması, daha da geliştirilmesi ve başlangıçta amaçlanan hususlara tam olarak ulaşılabilmesi bakımından, bir an önce kanunlaşması büyük önem arzetmektedir.

Yaptırımlar

Zorunlu Deprem Sigortası’nda amaç, kapsamda olan yaklaşık 13 milyon meskenin (müstakil konut ve apartman dairesinin) tümü için deprem teminatı sunmaktır. Bunun sağlanması bakımından, ülkemizde sigorta bilincinin arzu edilen düzeyde olmaması nedeniyle çeşitli denetim mekanizmalarına ihtiyaç bulunmaktadır.

Halen uygulanan denetim mekanizmalarından birisi, tapu tescil işlemlerinde, bu işlemlerin tamamlanmasının bir şartı olarak, Zorunlu Deprem Sigortasının yaptırılmış olduğunun belgelenmesi uygulamasıdır.

587 sayılı KHK’da yer alan diğer bir temel yaptırım, Devletin afetlerle ilgili mevzuattan kaynaklanan yükümlülüklerinde yapılan değişikliktir. Zorunlu Deprem Sigortasının uygulamaya konmasını takiben, 27 Mart 2001 tarihinden itibaren, Zorunlu Deprem Sigortası yaptırması gerekirken bunu ihmal edenler, bu sigorta kapsamında karşılanacak maddi zararlar için 7269 sayılı Kanun ve ilgili diğer mevzuat çerçevesinde hak sahibi olamamaktadırlar. Diğer bir anlatımla, deprem sonrası Devletin Zorunlu Deprem Sigortası kapsamındaki afetzedelere yardımı, konut kredisi açmayı veya afet konutu yapmayı içermeyecektir.

Bunun yanı sıra, tapu işlemlerinde olduğu gibi; su ve doğal gaz abonelik işlemlerinde Zorunlu Deprem Sigortası’nın aranmasına çeşitli illerde (Ankara, İzmir, Bursa, Eskişehir ve Tekirdağ) başlanmış olup, bu uygulama ülke çapında yaygınlaştırılacaktır. Ayrıca, elektrik ve telefon gibi hizmetlerin abonelik işlemlerinde de Zorunlu Deprem Sigortası’nın aranmasına ilişkin çalışmalar yapılmaktadır. “Doğal Afet Sigortaları Kanunu Tasarısı Taslağı”nın kanunlaşması ile tüm bu hususlar, daha sağlıklı bir yasal tabana oturacaktır.

DASK Tarafından Bugüne Kadar Yapılan Tazminat Ödemeleri

Uygulamanın başladığı 27 Eylül 2000 tarihinden itibaren bu güne kadar meydana gelen ve büyüklüğü 3,6’dan 6,5’e kadar çıkan 50 deprem olayı nedeniyle 4.226 hasar görmüş konut sahibine DASK tarafından ödenen toplam tazminat tutarı, 7 trilyon 245 milyar TL’dir.

Tablo-1: Yıllara göre toplam tazminat ödemeleri

Yıl             Deprem Sayısı                 Dosya Sayısı             Ödeme (milyar TL)

2000                 1                                     6                                 23

2001                 17                                 340                             128

2002                 21                                 1.557                         2.278

2003                 11                                 2.323                         4.816

Toplam             50                                 4.226                         7.245

Aralık 2000 tarihinden itibaren Aralık 2001 sonuna kadar meydana gelen ve büyüklüğü 3,8’den 5,8’e kadar çıkan 18 deprem olayı nedeniyle 346 hasar görmüş konut sahibine DASK tarafından ödenen toplam tazminat 151 milyar TL’dir.

2002 yılı içinde meydana gelen ve büyüklüğü 3,6’dan 6.0’a kadar çıkan 21 deprem olayı nedeniyle 1.557 hasar görmüş konut sahibine DASK tarafından ödenen toplam tazminat ise 2 trilyon 278 milyar TL’dir. Bu miktarın büyük çoğunluğu 3 Şubat 2002 Afyon/Sultandağı depreminde ödenmiştir.

2003 yılı içinde meydana gelen ve büyüklüğü 3,6’dan 6.5’e kadar çıkan 11 deprem olayı nedeniyle 2.323 hasar görmüş konut sahibine DASK tarafından ödenen toplam tazminat 4 trilyon 816 milyar TL’dir. DASK bu güne kadar tek bir depremde en yüksek miktarda hasarı, toplam 2 trilyon 665 milyar TL ile bu yıl meydana gelen Bingöl depreminde ödedi. Bingöl ilinde sigortalılık oranının çok düşük olmasına rağmen ödenen bu tazminat rakamı, ev sahipleri Zorunlu Deprem Sigortası’na daha çok ilgi göstermiş olsalardı daha büyük miktarlarda gerçekleşecek ve maddi kayıpların büyük bir kısmı bu yolla giderilmiş olacaktı.

Tablo-2: 2003 yılında yapılan tazminat ödemeleri

Tarih            Depremin Yeri      Depremin Büyüklüğü          Dosya Sayısı      Ödeme (milyon TL)

27.01.2003     Tunceli/Pülümür           6,5                          160                             282.106

21.02.2003     Afyon/Merkez             3,6                             18                                 9.191

27.02.2003     Ankara/Çamlıdere         4,0                            2                                 359

16.03.2003     Hakkari/Şemdinli         4,8                             8                                 44.588

09.04.2003     Antalya/Merkez             4,8                            1                                155

10.04.2003     İzmir/Urla                     5,6                       1.656                         1.771.311

18.04.2003     İzmir/Urla                     4,8                           24                             39.062

01.05.2003     Bingöl/Merkez              6,4                           448                         2.665.297

04.05.2003     İzmir/Urla                     4,4                            1                                800

09.06.2003 Balıkesir/Bandırma             5,1                            1                                 1.156

06.07.2003     Çanakkale/Gelibolu         5,3                          4                                 2.096

                        2003 TOPLAM                                                       2.323                                    4.816.121

...

Kamuoyuna duyurulur.