FİNANSAL KİRALAMA İŞLEMLERİNDE YENİ DÜZENLEME

İstanbul, 08 Eylül 2003

Hikmet KABUK-YMM

hikmetkabuk@ttnet.net.tr

FİNANSAL KİRALAMA İŞLEMLERİNDE YENİ DÜZENLEME

GİRİŞ

Bilindiği üzere 24.04.2003 tarih ve 25088 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 4842 sayılı Kanun ile vergi kanunlarında önemli değişiklikler yapılmıştır. 4842 sayılı kanunun 25’nci maddesi ile VUK na finansal kiralama işlemlerinde değerleme hükümlerini düzenleyen Mükerrer 290 ıncı madde eklenmiştir. 01.07.2003 tarihinden sonra yapılacak finansal kiralama işlemlerinde bu madde hükümlerine uyulacaktır. Bu tarihten önce yapılan finansal kiralama işlemlerinde eski uygulama devam edecektir. Maliye Bakanlığının VUKnun 319 sayılı Genel Tebliği ile uygulama esaslarına açıklık getirilmiştir

a- VUK na göre finansal kiralama

01.07.2003 tarihinden önce yalnız Finansal Kiralama Kanunu çerçevesinde yapılan kiralamalar finansal kiralama sayılıyordu. VUK da yapılan yeni düzenleme ile kiralamanın finansal kiralama kanunu kapsamında yapılmasına bakılmayacak, VUK'na eklenen Mükerrer 290 ncı madde şartlarına uyup uymadığına bakılacaktır.

Aşağıda yazılı kriterlerin birini karşılayan kiralamalar finansal kiralama kabul edilir.

* İktisadi kıymetin mülkiyetinin kira süresi sonunda kiracıya devredilmesi

* Kiracıya kira süresi sonunda iktisadi kıymeti rayiç bedelinden düşük bir bedelle satın alma hakkının tanınmış olması

* Kiralama süresinin iktisadi kıymetin ekonomik ömrünün %80’inden daha büyük bir bölümü kapsaması

* Sözleşmeye göre yapılacak kira ödemelerinin bugünkü değerlerinin toplamının iktisadi kıymetin rayiç bedelinin % 90'ından daha büyük bir değeri oluşturması

Şartlarından birini veya daha fazlasını taşıyan kiralama sözleşmeleri kiralayanın finanasal kiralama şirketi olup olmadığına bakılmaksızın finansal kiralama sayılır.

Ancak, arazi, arsa ve binalarla ilgili kiralama sözleşmeleri kira süresi sonunda mülkiyet hakkının devri veya düşük bedelle satın alma hakkı tanınınmışsa finansal kiralama kabul edilir. Öte yandan doğal kaynakların araştırılması veya kullanılmasına yönelik kiralama sözleşmeleri ile sinema filmleri, video kayıtları, patentler, kopyalama hakları gibi kıymetlerle ilgili lisans sözleşmeleri finansal kiralama kapsamında değerlendirilmez.

b-Kiralayana ilişkin düzenlemeler

* Kiralama süresi boyunca tahsil edeceği kiralar anapara artı faiz,alacak olarak aktife alınır.Aktifleştirilen alacak toplamından iktisadi kıymetin bu günkü değeri düşüldükten sonra kalan fark gelecek dönem faiz geliri olarak pasife alınır.

* Kiralama konusu iktisadi kıymetin net bilanço aktif değerinden kira ödemelerinin bu günkü değerinin düşülmesi sonucu bulunan tutarın sıfır veya negatif olması halinde iktisadi kıymet iz bedeli ile değerlenir. Aradaki fark negatif olursa iktisadi kıymetin elden çıkarılmasından elde edilen kazanç olarak işleme tabi tutulur. Aradaki fark pozitif olursa bu fark amortismana tabi tutulur.

* Gelecek dönemlere ait faiz gelirleri,her dönem kira ödemelerinden ana para tutarının düşülmesinden sonra kalan tutar faiz geliri olarak kaydedilir.

* Aktifleştirilen alacak tutarı reeskonta tabi tutulamaz.

* Kiralayan şirket tarafından iktisadi kıymetin satın alınmasında kullanılan kredilerin ilk yıl içinde sözleşme tarihine kadar ödenen faiz ve kur farkları maliyete ilave edilir.Bundan sonra ödenen faizler ve kur farkları gider kaydedilir.

* Kiralayan finansal kiralamaya konu malın üretimini veya alım satımını yaparsa ,net bilanço aktif değeri olarak rayiç bedel dikkate alınır. Rayiç bedel ile maliyet bedeli arasındaki fark kar ve zarar olarak işleme tabi tutulur.

c- Kiracıya ilişkin düzenlemeler

* Finansal kiralama işlemine konu iktisadi kıymet, rayiç bedeli veya kira ödemelerinin bu günkü değerinden düşük olanı ile değerlenir. İktisadi kıymet kullanma hakkı olarak aktife alınır. Kiralayana borç pasife kaydedilir.

* Kiracı aktifleştirdiği kullanma hakkını, VUK nu hükümlerine göre amortisman yoluyla gider yazacaktır. Ayrıca yeniden değerlemeye tabi tutabilir.

* Kira ödemeleri borç anapara ödemesi ve faiz gideri olarak ayrıştırılacak. Kiralanan malın rayiç bedeli anapara kalan kısmı faiz gideri olduğu ilkesine göre ayırım yapılır.

* Finanasal kiralama borçları reeskonta tabi tutulamaz.

* Kiralayana ödenen finansal kiralama bedellerinin faiz kısmı finansman gider kısıtlamasına tabidir.

* Kiralayan şirket yurt dışında ise, kiracı tarafından KVK 24 cü maddesine göre % 1 tevkifat yapılır.

d-Katma Değer Vergisi yönünden düzenlemeler

* Finansal Kiralama Kanuna göre finansal kiralama şirketleri tarafından yapılan kiralamalarda indirimli KDV oranları uygulamasına devam edilecektir. Finansal kiralama şirketlerinin kiralama amacıyla satın aldıkları finansal kiralamaya konu mallar ve anapara artı faiz taksitlerine eskiden olduğu gibi % 1 KDV uygulanacaktır. Ancak, ÖTVK’ nun 4 sayılı listesinde yer alan mallar ile binek otomobiller, motosikletler, yatlar vb'lerine % 18, diğer kara nakil vasıtalarına % 8 oranında KDV uygulanır.

* Finansal kiralama şirketleri dışında gerçek ve tüzel kişiler tarafından yapılan finansal kiralama işlemlerinde indirimli KDV oranları uygulanmayacaktır.

e-Teşviklerden yararlanma yönünden düzenlemeler

Finansal Kiralama Kanununa göre finansal kiralama şirketleri tarafından yapılan finansal kiralamalarda kiralayanlar yatırım indirimi ve diğer teşviklerden yararlanmaya devam edeceklerdir. Ancak, finansal kiralama şirketleri dışında gerçek ve tüzel kişiler tarafından yapılan finansal kiralamalarda kiralayanların yatırım indirimi ve diğer teşviklerden yararlanması mümkün değildir. Çünkü VUK’na eklenen mükerrer 290’ncı maddede teşvikler konusunda düzenleme yapılmamıştır. Teşvik uygulamasından 3226 sayılı Finansal Kiralama Kanunun 29 ve 30’ncu maddelerine göre bu kanun çerçevesinde yapılan finansal kiralamalar yararlanacaktır.

f-Kiralayanın muhasebe kayıtları

___________________________ ____________________________

253-TESİS MAKİNA VE CİHAZLAR XXX

191-İNDİRİLECEK KDV XXX

102-BANKALAR XXX

Finansal kiralama kapsamında satın alınan iktisadi kıymet

_____________________________ __________________________

120-ALICILAR HESABI XXX

220-ALICILAR HESABI XXX

124-KAZANILMAMIŞ FİNANSAL KİRALAMA FAİZ GELİRLERİ XXX

224-KAZANILMAMIŞ FİNANSAL KİRALAMA FAİZ GELİRLERİ XXX

253-TESİS MAKİNA VE CİHAZLAR XXX

………...Sözleşme gereği finansal kiralama kaydı

_____________________________ _____________________________

__________________________ _______________________________

102- BANKALAR HESABI XXX

124- KAZANILMAMIŞ FİNANSAL KİRALAMA FAİZ GELİR XXX

120-ALICILAR HESABI XXX

391-HESAPLANAN KDV XXX

600-YURT İÇİ SATIŞLAR HESABI XXX

Kiranın 1ci taksitinin tahsili ve ….nolu kira ft kaydı

__________________________ ___________________________________

224- KAZANILMAMIŞ FİNANSAL KİRALAMA FAİZ GELİRLERİ XXX

124- KAZANILMAMIŞ FİNANSAL FAİZ GELİRLERİ XXX

İzleyen yıl içinde tahsil edilecek taksitin faiz gelirlerinin ilgili hesaba aktarılması kaydı

__________________________ __________________________________

_________________________ ____________________________________

120- ALICILAR HESABI XXX

220- ALICILAR HESABI XXX

İzleyen yıl içinde tahsil edilecek kira taksitinin ilgili hesaba aktarılması kaydı

__________________________ ______________________________________

g-Kiracının muhasebe kayıtları

__________________________ ______________________________________

260- HAKLAR HESABI XXX

302- ERTELENMİŞ FİNANSAL KİRALAMA BORÇ. MALİYET. XXX

402- ERTELENMİŞ FİNANSAL KİRALAMA BORÇ. MALİYET. XXX

301-FİNANSAL KİRALAMA İŞLEMLERİNDEN BORÇ. XXX

401-FİNANSAL KİRALAMA İŞLEMLERİNDEN BORÇ. XXX

…….. nolu sözleşme ile finansal kiralamaya konu iktisadi kıymetin kaydı.

___________________________ _____________________________________

301- FİNANSAL KİRALAMA İŞLEMLERİNDEN BORÇLAR XXX

780- FİNANSMAN GİDERLERİ HESABI XXX

191- İNDİRİLECEK KDV HESABI XXX

302- ERTELENMİŞ FİNANSAL KİRALAMA BORÇ.MALİ. XXX

102- BANKALAR XXX

Kiranın 1 taksitinin ödenmesi kaydı.

__________________________ ______________________________________

___________________________ ______________________________________

401- FİNANSAL KİRALAMA İŞLEMLERİNDEN BORÇ. XXX

301- FİNANSAL KİRALAMA İŞLEMLERİNDEN BORÇ. XXX

İzleyen yıl içinde ödenecek kira taksitinin aktarılması kaydı.

__________________________ ______________________________________

302- ERTELENMİŞ FİNANSAL KİRALAMA BORÇ.MALİ. XXX

402- ERTELENMİŞ FİNANSAL KİRALAMA BORÇ.MALİ. XXX

İzleyen yıl içinde ödenecek finansal kiralama taksitlerinin faizlerinin akt.kaydı.

_________________________ ______________________________________

_________________________ _______________________________________

770- GENEL YÖNETİM GİDERLERİ XXX

268- BİRİKMİŞ AMORTİSMANLAR XXX

………..Finansal kiralama amortismanı

_________________________ _______________________________________

SONUÇ

4842 sayılı kanun çıkmadan önce yalnız Finansal Kiralama Kanunun çerçevesinde yapılan kiralamalar finansal kiralama kabul ediliyordu. 01.07.2003 tarihinde yürürlüğe giren

VUK’ nun mükerrer 290 ıncı maddesi ile gerçek ve tüzel kişilerden yapılacak kiralamalar bu maddedeki şartlardan en az birini taşıyorsa finansal kiralama kabul edilecektir. Finansal kiralama işlemleri bu madde ile birlikte uluslararası muhasebe standartlarına uyumlu hale gelmiştir.Kiracının kiraladığı iktisadi kıymeti amortisman ve faiz olarak gider yazma zorunluluğu getirilmiştir. Ayrıca kiracının haklar hesabında muhasebeleştirdiği iktisadi kıymet tutarı üzerinden yeniden değerleme yapma imkanı tanınmıştır. Finansal kiralama karşılığı ödenen faiz giderleri finansman gider kısıtlamasına tabi olacaktır.