YATIRIMLARIN VE İSTİHDAMIN TEŞVİKİNDE UYGULAMANIN KAPSAMI VE YARARLANMA ŞARTLARI ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME

17 Eylül 2005

Hüsamettin NURSOY

Denetim Kurulu Üyesi

YATIRIMLARIN VE İSTİHDAMIN TEŞVİKİNDE UYGULAMANIN KAPSAMI VE YARARLANMA ŞARTLARI ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME

Bilindiği üzere 18.05.2005 tarih ve 25819 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 5350 sayılı Kanun ile 5084 sayılı yatırımların ve istihdamın teşviki ile ilgili Kanunda değişiklikler yapılmış, ve 01.04.2005 tarihi itibariyle, teşvik kapsamında bulunan 36 il e (Adıyaman, Afyon, Ağrı, Aksaray, Amasya, Ardahan, Batman, Bartın, Bayburt, Bingöl, Bitlis, Çankırı, Diyarbakır, Düzce, Erzincan, Erzurum, Giresun, Gümüşhane, Hakkari, Iğdır, Kars, Kırşehir, Malatya, Mardin, Muş, Ordu, Osmaniye, Siirt, Sinop, Sivas, Şanlıurfa, Şırnak, Tokat, Uşak, Van ve Yozgat), 13 il daha (Artvin, Çorum, Elazığ, Kastamonu, Kütahya, Kahramanmaraş, Nevşehir, Niğde, Rize, Trabzon, Tunceli, Karaman, Kilis) ilave edilerek teşvik kapsamı genişletilmiştir.

5350 Sayılı Kanunla teşvik uygulamasından azami yararlanma süresi yeniden düzenlenmiş, 5084 sayılı kanunun ilk uygulama şeklinde yer alan ve teşvikten yararlanmak için aranan yeni istihdam sağlanması şartına, 5350 sayılı kanunla, istihdam edilen işçi sayısı yönünden bir asgari alt sınır (asgari otuz işçi) getirilmiştir.

Teşvik kapsamında bulunan 36 il e 13 il daha ilave edilmek suretiyle teşvik uygulanacak bölgelerin kapsamı genişletilirken, Gelir Vergisi, SSK İşveren Hissesi ve Enerji Teşviki uygulamasının, 30 ve daha fazla personel istihdam eden işletmelere yönelik hale getirilmesi yönüyle de teşvik kapsamı daraltılmıştır.

Uygulamaya ilişkin usul ve esaslar; Yatırımların ve İstihdamın Teşviki Genel Tebliğleri, SSK Genelgeleri ve Enerji Desteğinin Uygulanmasına İlişkin Tebliğlerde yapılmış bulunmaktadır.

Ancak getirilen teşviklerin, işveren değil işyeri bazında uygulanacak olması, getirilen asgari alt sınır (30 ve daha fazla personel istihdam eden işletmelere yönelik hale getirilmesi) sebebiyle zaten daraltılmış olan teşvik kapsamını iyice daraltmıştır.

Nitekim verilen bir muktezada;

“ gelir ve kurumlar vergisi mükellefleri için bu kanunla getirilen teşvikler, işverenler değil işyeri bazında uygulanmaktadır. Dolayısıyla uygulamada her bir işyeri ayrı ayrı dikkate alınacaktır.

Öte yandan 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun 156’ncı maddesinde ticari, sınai, ve mesleki faaliyetlerde iş yeri; yazıhane, idarehane, imalathane, şube, depo, madenler, gibi yerler olarak tanımlanmıştır.

Buna göre, ilgi dilekçenizde sözü edilen, yer altındaki maden işletmeleri ile yerüstü fabrika ve büro gibi yerlerin her biri ayrı ayrı birer işyeri sayıldığından, 5350 sayılı Kanun’un uygulanmasında her bir işyerindeki toplam işçi sayısının ayrı ayrı dikkate alınması gerekmektedir.

Bu durumda, kurumunuza ait her bir işyerindeki toplam işçi sayısı Yasada belirlenen 30 işçi adedini bulmadığından, şu an itibariyle bu kanunla getirilen stopaj gelir vergisi teşvikinden yararlanmanıza olanak bulunmamaktadır.”

denilmektedir.

Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği’nin İşyeri Bildirgesi ve Tescili ile ilgili 5/b maddesinde;

“ Aynı işverenin, birden fazla işyeri kurması veya devir alması yahut kendisine intikal etmesi halinde her işyeri için ayrı bildirge düzenlenir.”

5/g maddesinde;

“ Esas işin ayrıntısı veya tamamlayıcısı niteliğinde olan ve sigortalıları birbirine karışmayan işlerin ayrı ve bağımsız olarak yürütüldüğü yerler de “bağımsız işyeri” sayılır. “

hükmü yer almaktadır.

Bu madde hükümlerinden de anlaşılacağı üzere, bir işyeri sınırları içinde birden fazla işyeri dosyası tescili, her bir işyeri dosyası kapsamında bildirilen sigortalıların birbirine karışmaması ve işyerindeki işlerin ayrı ve bağımsız biçimde yürütülmesi durumunda yapılmaktadır.

Aynı ticari unvan ve aynı şirket tüzel kişiliğinde bu hükme göre yapılan işyeri tescilleri, teşvik yasasındaki 30 ve daha fazla personel istihdam şartının işveren değil, işyeri bazında ve her bir işyerindeki toplam işçi sayısı açısından dikkate alınması şekliyle uygulandığından, pek çok mükellefin teşvik kapsamı dışında kalmasına sebep olmuştur.

Teşvik uygulamasının işyeri bazında değil işveren bazında ve aynı üniteye bağlı bulunan mükellefler şeklinde yeniden düzenlenmesiyle, 30 işçi çalıştırma mecburiyeti nedeniyle kapsamı zaten daraltılmış bulunan teşvik kapsamı ikinci bir daralmaktan kurtulacaktır.

Ya da Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği’nin İşyeri Bildirgesi ve Tescili ile ilgili 5/c maddesindeki;

“ Aynı Ünite bölgesinde bulunmak kaydıyla aynı veya farklı tehlike sınıfında olan aynı işverene ait devamlı nitelikteki birden çok işyerinin, yazılı olarak talep edilmesi halinde, farklı tehlike sınıfında bulunan işyerleri için belirlenmiş olan tehlike sınıflarının en yükseği kabul edilmek kaydıyla, tek dosyada işlem görmesine Ünitece izin verilebilir. “

hükmüne göre dosya birleştirme suretiyle, aynı işyeri sınırları içinde ve aynı ünite bölgesinde bulunan aynı işverene ait birden fazla işyerinin tek dosyada birleştirilmesi, böylece 30 ve daha fazla personel istihdam şartının yerine getirildiğinin kabul edilmesi ve bu suretle mükelleflerin teşvik yasasından yararlanmalarına imkan hazırlanması gerekmektedir.