1 AĞUSTOS 2003 TARİHİNDEN İTİBAREN PARA HAREKETLERİ İZLEMEYE ALINIYOR   

31 Temmuz 2003

İbrahim ASLAN
S.M M.M.
ibrahim_aslan@turmob.org.tr

1- GİRİŞ

Kayıt dışı ekonomiyle mücadele çerçevesinde 5 milyarı aşan tahsilat ve ödemelerin banka yada finans kurumları aracılığıyla  gönderilmesi uygulamasına 01 Ağustos 2003 Cuma günü başlanıyor. Ülkemizde kayıt dışılık oranının yüksek olduğu yıllardan beri söylenmesine rağmen bu güne değin sadece mal hareketleri izlenmekteydi. Maliye Bakanlığı 04 Temmuz 2003 tarihinde yayımladığı 320 sıra nolu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğine göre 01 Ağustos tarihinden itibaren mal hareketleri beraberinde mükelleflerin para hareketlerini de izlemeye başlayacak. Bu tebliğe göre belirtilen tarihten itibaren:

- birinci ve ikinci sınıf tüccarlar, 

- kazancı basit usulde tespit edilenler,

- defter tutmak zorunda olan çiftçiler,

- serbest meslek erbabı,

- vergiden muaf esnaf kendi aralarında yapacakları ticari işlemler ile nihai tüketicilerden (Türkiye'de mukim olmayan yabancılar hariç) mal veya hizmet bedeli olarak yapacakları 5 milyarı aşan tahsilat ve ödemelerini bankalar aracılığıyla gerçekleştirecekler.

2- GENEL AÇIKLAMALAR
Vergi  Usul Kanunu'nun mükerrer 257/1. maddesinin 2 numaralı  bendiyle;  Maliye Bakanlığı,  "Mükelleflere muameleleri ile ilgili tahsilat ve ödemelerini banka veya benzeri finans kurumlarınca düzenlenen belgelerle tevsik etmeleri zorunluluğunu getirmeye ve bu zorunluluğun kapsamını ve uygulamaya ilişkin usul ve esaslarını belirmeye" yetkili kılınmıştır. Bakanlık bu yetkiye istinaden 320 sıra nolu  Vergi Usul Kanunu Genel tebliğini yayınlayarak, mükelleflerin tahsilat, avans, ve ödeme işlemlerinin banka veya özel finans kurumlarınca düzenlenen belgelerle tevsikine ilişkin olarak aşağıda değineceğimiz bir dizi düzenleme getirmiştir.

Söz konusu düzenlemeyle; ticari işlemler ile finansal hareketlerin taraflarının izlenmesi ve vergiyi doğuran olayların mali kurumların kayıt ve belgeleri yardımıyla tespit edilmesi amaçlanmıştır.

Yapılan düzenlemeye göre beş milyarı aşan tahsilat ve ödemeleri banka aracılığıyla yapacak olanlar şöyle sıralanmıştır.

- Birinci ve ikinci sınıf tacirler,
- Kazancı basit usulde tespit edilen mükellefler,
- Defter tutmak zorunda olan çiftçiler,
- Serbest meslek erbabı,
- Vergiden muaf esnaf,

kendi aralarında yapacakları ticari işlemleri ile, nihai tüketicilerden mal ve hizmet bedeli olarak yapacakları beş milyarı aşan tahsilat, avans ve ödemelerini (Türkiye'de mukim olmayan yabancılar hariç)  01.08.2003 tarihinden itibaren banka ve özel finans kurumları  aracılığıyla yapmaları zorunlu hale getirilmiştir.  

Uygulamaya aracılık edecek kuruluşlar ise şöyle sıralanmıştır:

- 4389 sayılı Bankalar Kanununa göre banka adı altında Türkiye'de kurulan kuruluşlar,

- Yurt dışında kurulu bankaların Türkiye'deki şubeleri,

- Bankalar Kanununun 20 inci maddesinin altıncı fıkrasında belirtilen özel finans kurumları

olarak sıralanmıştır.              

Tutarı beş milyar lirayı aşan avans ve ödemelerin yukarıda sayılan kuruluşlarca düzenlenen  dekont ve hesap cetvelleriyle tevsik edilmesi zorunludur. Tespit edilen tutarın üzerinde kalan işlemlerin tevsik zorunluluğundan kaçınmak amacıyla parçalara ayrılması kabul edilmeyecek, aynı günde aynı kişi veya kurumlarla yapılan işlemler tek bir ödeme veya tahsilat kabul edilecektir. Tespit edilen tutarın altında kalan tahsilat veya ödemelerin banka veya özel finans kurumları aracılığıyla yapılması ise ihtiyaridir. Diğer yandan, tevsik zorunluluğu kapsamına giren kişi ve kurumlar ile nihai tüketicilerin genel ve katma bütçeli idareler ile döner sermaye işletmelerine yapacakları ödeme veya tahsilat (avans dahil) işlemlerinin banka veya özel finans kurumlarınca düzenlenen belgelerle tevsiki zorunlu bulunmamaktadır. Bunun yanında özellikle gayrimenkul, otomobil gb. alım satım işlemlerinin  kişiler arasında alım ve satımından yapılacak ödeme ve tahsilatlarda da banka ve finans kurumlarının aracı olmasına  gerek görülmemiştir.

Tutarı beş milyar lirayı aşan avans ve ödemelerin yukarıda sayılan kuruluşlarca düzenlenen  dekont ve hesap cetvelleriyle tevsik edilmemesi durumunda Vergi Usul Kanununun Mükerrer 355 inci maddesinde yer alan hükme göre özel usulsüzlük cezası kesileceği  belirtilmiştir. Buna göre kesilecek ceza miktarları;

- Birinci sınıf tüccarlar ile serbest meslek erbabı için 840.000.000 TL.
- İkinci sınıf tüccarlar, kazancı basit usulde tespit edilenler ile defter tutan çiftçiler için  400.000.000 TL.
- Bunlar dışında kalanlar için ise 200.000.000 TL olarak
belirlenmiştir.

3 -SONUÇ

Bu tebliğ ile getirilen düzenlemeler çerçevesinde tahsilat , avans ve ödeme işlemlerinin bankacılık sistemine sokularak kayıt dışı  ekonominin önüne geçmek yada kayıt dışıyı en aza indirmek, ticari işlemleri ve finansal hareketlerin taraflarını izleyerek, mükelleflerin ticari işlemlerini kayıt ve belge yardımıyla incelemek dolayısıyla devletin vergi gelirlerini arttırmak amaçlanmaktadır.