SSK KANUNUNDA İDARİ PARA CEZALARI VE GELİŞİMİ

GİRİŞ:

506 sayılı SSK kanununda idari para cezaları en çok şikayet edilen hususlardan birisidir. Bu konu esas itibariyle 6/5/1993 tarih ve 3910 sayılı kanunla yapılan değişiklikle asgari ücretle bağlantılı hale getirildiğinden uygulamacıların dikkatine girmiştir. Bundan önceki uygulamada bu madde dikkate bile alınmayacak bir uygulama alanı bulmuştur. Bu maddede yapılan daha sonraki değişiklikler ise 6/8/2003 tarih ve 4958 ve 6/7/2004 tarih ve 5198 sayılı kanunlarla yapılmıştır. Bu yazımızda son değişiklikleri konu edineceğiz.

YASAL DÜZENLEME SEYRİ:

506 sayılı kanunun 140. maddesi 3910 sayılı yasayla aşağıdaki hale getirilmiştir:

Madde 140 - Kurumca dayanağı belirtilmek suretiyle;

a) Bu Kanunun 8 inci maddesinde belirtilen bildirgeyi yasal süresi içinde Kuruma vermeyenlere aylık asgarî ücretin üç katı tutarında,

b) Bu Kanunun 9 uncu maddesinde belirtilen bildirgeyi yasal süresi içinde Kuruma vermeyenlere, her bir sigortalı için aylık asgarî ücret tutarında,

c) Bu Kanunun 79 uncu maddesinin birinci fıkrasında belirtilen prim belgelerini yasal süresi içinde Kuruma vermeyenlere her bir fiil için ayrı ayrı aylık asgarî ücretin iki katı tutarında,

d) Bu Kanunun 79 uncu maddesinde belirtilen yükümlülüklerden, işyeri kayıtlarını Kurumca yapılan yazılı ihtara rağmen 15 gün içinde mücbir sebep olmaksızın ibraz etmeyenlere bu süre içinde ibraz etmekle beraber, yönetmelikte belirtilen usul ve esaslara uygun olarak düzenlenmediği anlaşılanlara, kayıtlardaki geçersizlik halinin birden fazla olup olmadığına bakılmaksızın;

1. Bilanço esasına göre defter tutmakla yükümlü olanlara aylık asgarî ücretin oniki katı tutarında,

2. Diğer defterleri tutmakla yükümlü olanlara aylık asgarî ücretin altı katı tutarında,

3. Defter tutmakla yükümlü olmayanlara aylık asgarî ücretin üç katı tutarında,

e) Bu Kanunun 79 uncu maddesinin ikinci fıkrasında belirtilen yükümlülüğü yönetmelikle belirlenen sürede yerine getirmeyenlere aylık asgarî ücretin iki katı tutarında,

f) Bu Kanunun 90 ıncı maddesinde belirtilen yükümlülükleri Kurumca yapılan yazılı ihtara rağmen üç gün içinde yerine getirmeyenlere aylık asgarî ücret tutarında,

Bu madde hükümlerinin uygulanması 8, 9 ve 79 uncu maddelerde belirtilen belgelerin Kuruma verilmesi yükümlülüğünü kaldırmaz. Bu maddenin uygulanmasında, 25.8.1971 tarih ve 1475 sayılı iş Kanununun 33 üncü maddesine göre, sanayi kesiminde çalışan 16 yaşından büyük işçiler için fiilin oluştuğu tarihte uygulanan asgarî ücret esas alınır.

İdari para cezaları tebliğ tarihinden itibaren (7) gün içinde Kuruma ödenir veya aynı süre içinde Kurumun ilgili ünitesine itiraz edilebilir. İtiraz takibi durdurur. Kurumca itirazı reddedilenler kararın kendilerine tebliğ tarihinden itibaren (7) gün içinde yetkili sulh ceza mahkemesine başvurabilirler. Mahkemeye başvurulması cezanın takip ve tahsilini durdurmaz.

İdari para cezalarının tahakkuk ve tahsilatında 10 yıllık zamanaşımı uygulanır.

Yine 506 sayılı kanunun 140. maddesi 4958 sayılı yasayla aşağıdaki hale getirilmiştir:

a) Bu Kanunun 8 inci maddesinde belirtilen bildirgeyi Kanunda belirtilen tarihte Kuruma vermeyenlere;

1-Bilanço esasına göre defter tutmak zorunda olanlar için üç aylık asgari ücret tutarında,

2-Diğer defterleri tutmak zorunda olanlar için iki aylık asgari ücret tutarında,

3- Defter tutmakla yükümlü olmayanlar için bir aylık asgari ücret tutarında,

b) Bu Kanunun 9 uncu maddesinde belirtilen bildirgeyi yasal süresi içinde Kuruma vermeyenlere, her bir sigortalı için aylık asgari ücret tutarında, bildirilmeyen sigortalıların çalışma izninin olmaması durumunda asgari ücretin iki katı tutarında;

c) Bu Kanunun 79 uncu maddesinin birinci fıkrası uyarınca verilmesi gereken belgeleri anılan fıkrada belirtilen sürede Kuruma vermeyenlere her bir fiil için aylık asgari ücretin üç katını geçmemek kaydıyla belgenin;

1) Asıl nitelikte olması halinde belgede kayıtlı sigortalı sayısı başına aylık asgari ücretin 1/5'i tutarında,

2) Ek belge niteliğinde olması durumunda sigortalı sayısına bakılmaksızın aylık asgari ücretin 1/8'i tutarında,

3) Hiç belge vermeyenlere ise sigortalı sayısı üzerinde durulmaksızın her ay için aylık asgari ücretin üç katı tutarında,

d) Defter ve belgeleri ibraz etme yükümlülüğünü Kurumca yapılan yazılı ihtara rağmen onbeş gün içinde mücbir sebep olmaksızın yerine getirmeyenlere;

1) Bilanço esasına göre defter tutmakla yükümlü iseler aylık asgari ücretin oniki katı tutarında,

2) Diğer defterleri tutmakla yükümlü iseler aylık asgari ücretin altı katı tutarında,

3) Defter tutmakla yükümlü değil iseler aylık asgari ücretin üç katı tutarında,

Defter ve belgelerinin tümünü bu bentte belirtilen süre içinde ibraz etmekle birlikte, yönetmelikte belirtilen usul ve esaslara uygun olarak düzenlemeyenlere, her bir geçersizlik hali için, ibraz edilmemesi üzerine uygulanan miktarları aşmamak kaydıyla aylık asgari ücretin yarısı tutarında,

e) Bu Kanunun 79 uncu maddesinin dördüncü fıkrasında belirtilen yükümlülüğü yönetmelikle belirlenen sürede yerine getirmeyenlere aylık asgari ücretin iki katı tutarında,

f) Bu Kanunun 90 ıncı maddesinde belirtilen yükümlülükleri Kurumca yapılan yazılı ihtara rağmen üç gün içinde yerine getirmeyenlere aylık asgari ücret tutarında,

Bu madde hükümlerinin uygulanması, bu Kanunun 8, 9 ve 79 uncu maddelerinde belirtilen belgelerin Kuruma verilmesi yükümlülüğünü kaldırmaz.

Bu maddenin uygulanmasında 10.6.2003 tarihli ve 4857 sayılı İş Kanununun 39 uncu maddesine göre sanayi kesiminde çalışan onaltı yaşından büyük işçiler için fiilin oluştuğu tarihte uygulanan asgari ücret esas alınır.

İdari para cezaları ilgiliye tebliğ edilmekle tahakkuk eder ve tebliğ tarihinden itibaren onbeş gün içinde Kuruma ödenir veya aynı süre içinde Kurumun ilgili ünitesine itiraz edilebilir. İtiraz takibi durdurur. Kurumca itirazı reddedilenler, kararın kendilerine tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içinde idare mahkemesine başvurabilirler. Mahkemeye başvurulması cezanın takip ve tahsilini durdurmaz. Tebliğ tarihinden itibaren onbeş gün içinde Kuruma ödenmeyen idarî para cezaları, bu Kanunun 80 inci maddesi hükmü gereğince hesaplanacak gecikme zammı ile birlikte tahsil edilir.

Fiilin işlendiği günden itibaren beş yıl içinde tebliğ edilemeyen idarî para cezaları zamanaşımına uğrar.

Ve son olarak 506 sayılı kanunun 140. maddesinin (c) bendi 5198 sayılı yasayla aşağıdaki hale getirilmiştir:

c) Bu Kanunun 79 uncu maddesinin birinci fıkrası uyarınca verilmesi gereken belgeleri anılan fıkrada belirtilen süre içinde Kuruma vermeyenlere her bir fiil için belgenin;

1- Asıl nitelikli olması halinde aylık asgarî ücretin üç katını geçmemek kaydıyla Kuruma verilmiş olan belgede kayıtlı sigortalı sayısı başına aylık asgarî ücretin 1/5'i tutarında,

2- Ek nitelikte olması halinde Kuruma verilmiş olan her bir ek belge için aylık asgarî ücretin 1/8'i tutarında,

Şu kadar ki, ek belgenin 79 uncu maddenin üçüncü fıkrasına istinaden Kurumca re'sen düzenlenmesi durumunda aylık asgarî ücretin üç katı tutarında,

3- Mahkeme kararı ile veya denetim elemanlarınca yapılan tespitler sonucunda ya da kamu kurum ve kuruluşları tarafından düzenlenen belgelerden hizmetleri veya kazançları Kuruma bildirilmediği veya eksik bildirildiği saptanan sigortalılarla ilgili olması halinde, belgenin asıl veya ek nitelikte olup olmadığı, işverence düzenlenip düzenlenmediği üzerinde durulmaksızın aylık asgarî ücretin üç katı tutarında,

Bu Kanunun 79 uncu maddesinin onüçüncü fıkrası uyarınca sigorta müfettişi tarafından veya 130 uncu maddesinin sekizinci fıkrasında belirtilen serbest muhasebeci mali müşavir ve yeminli mali müşavirlerce düzenlenen raporlara istinaden Kuruma bildirilmediği tespit edilen eksik işçilik tutarının mal edildiği aylardan dolayı aylık asgarî ücretin üç katı tutarında,

CEZALARIN GELİŞİMİ:

140. maddenin a bendi işyeri bildirgesinin verilmemesi veya geç verilmesi hallerini cezalandırmakta ve zaman içinde bu cezaların adil olup olmadığı üzerindeki tartışmalardan dolayı bu suçu tutulan defter nevine bağlı olarak çeşitlendirmiştir.

140. maddenin b bendi işe giriş bildirgesinin verilmemesi veya geç verilmesi hallerini

cezalandırmakta ve zaman içinde bu cezaların çalışma iznine bağlı olarak çeşitlenmesi şeklinde değiştirilmiştir.

140. maddenin c bendi aylık prim bildirgesi aylık sosyal güvenlik destek primi bordrosu ve dört aylık bordronun verilip-verilmemesiveya geç verilmesi hallerinde ne gibi yaptırımların öngörüldüğünü belirtmekte ve en çok değişen bent olmaktadır. Bu belgelerin verilmemesi hallerinde önceleri iki aylık asgari ücret cezası öngörülürken daha sonraları bunun çok olduğu düşünülerek bunların asıl, ek ve hiç verilmemesi hallerinde ceza çeşitlendirilmesine gidilmiştir. Bu bendin 3. fıkrasında çok önemli değişiklik yapılarak önce indirilen ceza oranı 5198 sayılı kanun değişikliği sırasında sonradan kanun tasarısı içine meclis genel kurulunda görüşülürken ilave edilerek mükelleflerin cezalarında önemli oranda artış sağlanmıştır. Bunun gerekçesi ise komisyon raporlarında belirtilmemiştir.

140. maddenin d bendi defter ve belgelerin ibrazı veya ibraz etmekle birlikte defter ve belgelerin geçersizlik hallerini düzenlemiştir. Buna göre önceleri cezalar tutulan defter nevine göre iken sonraları ibraz edilmeme, ibraz edilmekle birlikte geçersiz sayılma ve geçersizlik hallerine göre çeşitlendirilmiştir.

140. maddenin son fıkrası ise idari para cezasının tahakkuk ve tahsiline ilişkin hükümler düzenlenmiş olup önceleri tahakkuk ve tahsil süresi 10 yıl ilken yapılan değişiklikle tahakkuk 5 yıla indirilirken tahsil süresi yine 10 yılda kalmıştır. Bu fıkrada kuruma itiraz süresi 7 günden 15 güne çıkarılırken mahkeme sulh ceza iken idare mahkemesine çevrilerek itiraz süresi de 7 günden 60güne çıkarılmıştır.

SSK kanununda yapılan bu değişiklikler uygulayıcıların kafasının karışmasına sebep olmuş ve mükelleflerin gereksiz cezalara muhatap olmasına sebebiyet vermiştir.Bir mükellefin tek bir işçinin 6 aylık ek bildirge vermesinden kaynaklanan cezalarının toplamı 8.005.500.000.- TL’dir. Ayrıca ödediği prim ve gecikme zammı bu tutara dahil değildir.