SERBEST MUHASEBECİ MALİ MÜŞAVİRLER İLE YEMİNLİ MALİ MÜŞAVİRLERİN ASGARİ İŞÇİLİK

İLE İLGİLİ RAPOR DÜZENLEMELERİ      

Sitemizi Tavsiye Etmek İster misiniz?

29.09.2004

İsa KARAKAŞ

SSK Başkanlık

Sigorta Müfettişi

SERBEST MUHASEBECİ MALİ MÜŞAVİRLER İLE YEMİNLİ MALİ MÜŞAVİRLERİN ASGARİ İŞÇİLİK

İLE İLGİLİ RAPOR DÜZENLEMELERİ

I.GİRİŞ

Bütün Kamu kurum ve kuruluşları ile bunların teşekkül, müessese, bağlı ortaklık ve iştirakleri ihale yolu ile yaptırdıkları her türlü işleri üzerine alanları, Valilikler ve Belediyeler de inşaat ruhsatnamesi alanları Sosyal Sigortalar Kurumu’na bildirmekle yükümlü kılınmışlardır.

İhaleli işlerde gerek teminat iadesi gerekse yeni ihalelere katılınabilmesi, inşaat işlerinde ise yapı kullanma izin belgesi alınabilmesi için Sosyal Sigortalar Kurumu’na işverenlerin borcunun (prim, gecikme zammı, faiz…) bulunmadığını kanıtlamak üzere ilgili Sigorta Müdürlüğünce düzenlenmiş bir belgenin (ilişiksizlik belgesi) alınması zorunluluğu bulunmaktadır.

Kurum, gerek özel inşaat işlerini gerekse taahhüt konusu bütün işleri 08.12.1993 tarihinde yürürlüğe giren 3917 sayılı Kanun ile başlayan ve günümüze değin devam eden uygulama gereği “Asgari işçiliğe” tabi tutmaktadır.

Bu makalemizde meslek mensuplarına da tanınan asgari işçilik incelemeleri ve meslek mensuplarının bu konuda düzenleyecekleri raporlar irdelenecektir.

II.Serbest Muhasebeci Mali Müşavir Ve Yeminli Mali Müşavirlerin Asgari İşçiliği Saptama Yetkisinin Yasal Dayanağı

A.3917 SAYILI YASA DÖNEMİ

3917 sayılı Kanun ile asgari işçilik uygulamasına 01.01.1994 tarihinden itibaren başlanmıştır. Belirtilen Kanunda ;“ Sigorta Müfettişlerinin, İşverenin Kuruma, emsaline veya yapılan işin nitelik ve kapsamına göre işin yürütümü için gerekli olan sigortalı sayısının, çalışma süresinin veya prime esas kazanç tutarının altında bildirimde bulunulduğunu saptamaları halinde, sigorta primleri hesabına esas tutulacak kazançlar toplamının, Sigorta Müfettişi raporuna dayanılarak Kurumca resen hesaplanacaktır.”

"İşin yürütümü için gerekli olan asgari işçilik miktarının, yapılan işin niteliği, bünyesinde kullanılan teknoloji, işyerinin büyüklüğü, benzer işletmelerde çalıştırılan işçi sayısı, ilgili meslek veya Kamu kuruluşlarının görüşü gibi unsurlar dikkate alınarak Sigorta Müfettişince saptanması" hükümleri yer almakta idi. Kanun hükümlerinde yer alan düzenlemede açıkça asgari işçiliği (işin yürütümü için gerekli olan sigortalı sayısının, çalışma süresinin veya prime esas kazanç tutarının) saptanması yetkisi sadece Sigorta Müfettişlerine verilmiş idi.B u nedenle Sigorta Müfettişleri dışında yapılan asgari işçilik saptaması Kanun hükümlerine aykırılık teşkil etmekte idi.

Buna karşın Kurum, Sigorta Müfettişlerinin sayısal yetersizliği, kademeli denetim sisteminin bulunmamasına da bağlı olarak Kurumun bütün dış denetimle ilgili diğer işlerinin de sadece Sigorta Müfettişleri vasıtasıyla yapılması, aşırı iş yoğunluğu vb. nedenler ile ilişiksizlik belgesi alınması gereken işlerde gecikme olması halinde mükelleflerin mağduriyetlerinin sonuçları da göz önünde bulundurularak, inşaat işleri ile ihale konusu işlerle sınırlı olmak üzere, çıkarılan Tebliğ ve Genelgelere dayanılarak “İlişiksizlik belgesi alması gereken işveren ve aracıların işyeri kayıt ve belgelerini isteğe bağlı olarak (3568 s.Kanun kapsamında bulunan) Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlere veya Yeminli Mali Müşavirlere inceletme olanağını” tanımıştır.

Meslek mensuplarına tanınan bu inceleme yetkisi ile ilgili olarak Danıştay’ın önce yürütmeyi durdurma kararı vermesi üzerine bu uygulama Kurum tarafından durdurulmuş, akabinde Danıştay 10. Dairesinin 04. 02. 1997 tarih ve 1994/5335 Esas nolu kararıyla anılan meslek mensuplarının yetkisizliğine ilişkin davanın reddine karar vermesi üzerine bu uygulama yeniden başlatılmıştır.

Daha sonra Danıştay İdari Dava Daireleri Genel Kurulunun Kararı ile, 506 sayılı Yasanın 130. Maddesi ile bu Yasanın uygulanması bakımından teftiş, kontrol ve denetleme yetkisinin Sigorta Müfettişlerine ait olduğunun hükme bağlandığı,dolayısıyla teminat ve hak edişlerin iade edilmesi için defter ve belgeleri inceleme yetkisinin Sigorta Müfettişlerine ait olduğu yönündeki 10. Daire kararını onaylaması üzerine,bu konuda çıkarılmış olan Sigorta primleri Takip ve Tahsilatı Genel Tebliğleri yürürlükten kaldırılmış ve bu uygulamaya 15. 11. 2002 tarihinde 16-277 Ek sayılı Genelge ile son verilmiştir.

B.4958 SAYILI YASA DÖNEMİ

4958 sayılı Kanunun 49. Maddesiyle 506 sayılı Kanunun 130. Maddesine yapılan ekleme “İhaleli işler ile özel bina inşaatı işyerleri işverenlerine, Kuruma prim borçlarının bulunmadığını gösteren ilişiksizlik belgesinin verilmesinde, 01.06.1989 tarihli ve 3568 sayılı Kanuna göre yetki verilmiş serbest muhasebeci malî müşavirler ile yeminli malî müşavirler tarafından iş yeri kayıtlarının incelenmesi sonucunda Kuruma bildirildiği tespit edilen işçilik tutarlarının uygunluğu, Kurumun denetim yetkisi saklı kalmak kaydıyla, esas alınabilir. Şu kadar ki, usul ve esasları Kurumca belirlenmiş hesaplama yöntemine uygun olarak serbest muhasebeci malî müşavir ve yeminli malî müşavirce düzenlenen rapor ile Kuruma yeterli işçilik bildirilmediği anlaşılan iş yeri ve işverenlerinin tespit edilen fark işçilik tutarı üzerinden hesaplanacak prim ve gecikme zammı tutarının bu Kanunun 140 ıncı maddesinin birinci fıkrasını (c ) ve (d) bentleri uyarınca verilecek idarî para cezaları ile birlikte ödemeleri kaydıyla ilişiksizlik belgesi verilebilir. Kurumca belirlenen usul ve esaslara aykırı hareket ederek, Kurum zararına sebebiyet verdiği anlaşılan meslek mensuplarınca düzenlenen raporlar dikkate alınmaz ve bunların daha sonra düzenleyecekleri raporlar hiçbir zaman Kurumca işleme konulmaz. Gerçeğe aykırı rapor düzenleyen meslek mensupları hakkında Kurumun genel hükümlerine göre takip hakkı saklıdır. Bu fıkranın uygulanmasıyla ilgili esas ve usuller Kurumca çıkarılacak bir yönetmelikle belirlenir. ” ile serbest muhasebeci malî müşavirler ile yeminli malî müşavirler tarafından yapılacak inceleme yasal dayanağa kavuşturulmuştur.

Yurdun her yerinde bulunan ve sayıları onbinleri aşan meslek mensuplarına tanınan bu yetki hem işverenlere yerinde hizmet götürülerek doğabilecek gecikmelerden dolayı mağduriyetlerinin bertaraf edilmesi hem de Kurumun elinde az sayıda bulunan Sigorta Müfettişlerinin azda olsa iş yükünün hafifletilmesine ve Sigorta Müfettişlerinin yüksek nitelik ve donanım gerektiren devamlı ve mevsimlik işyerlerinde sektörel bazda asgari işçilik uygulamalarına imkân tanıyacaktır.

II. İNCELEMEYE YETKİLİ OLAN MESLEK MENSUPLARI, İNCELEMENİN KAPSAMI VE RAPOR DÜZENLENMESİNDEN DOĞAN SORUMLULUK

A- İNCELEMEYE YETKİLİ OLANLAR

4958 sayılı Kanun’un 49. maddesiyle 506 sayılı Yasa’nın 130. maddesine yapılan eklemede, 01.06.1989 tarih ve 3568 sayılı Kanun’a göre yetki verilmiş serbest muhasebeci mali müşavirler ile yeminli mali müşavirlerin yetkili olduğu açık ve net bir şekilde belirtilmiştir. Bu bakımdan, anılan Kanun hükmü gereğince sadece 3568 sayılı Kanun’a göre yetki verilmiş meslek mensuplarının inceleme yetkisi bulunmaktadır. Bunların dışında kalanların ise inceleme yapmaları halinde bile bu incelemelerinin hiç bir hükmü ve geçerliliği olmayacaktır.

Kurum, rapor düzenleyen meslek mensuplarının yetkili olduklarının anlaşılabilmesi için ilgili meslek odasının evrak numarası ve tasdiki bulunan örneği Yönetmelikle belirlenen şekle uygun olarak “Faaliyet Belgesinin” doldurulup rapora eklenmesini de şart koşmaktadır.

B- İNCELEMENİN KAPSAMI

4958 sayılı Kanun’un 49. maddesiyle meslek mensuplarına tanınan inceleme yetkisi, Sosyal Sigortalar Kurumu’ndan ilişiksizlik belgesi (borcu yoktur yazısı) alınması gereken ve Kurumda müstakilen tescil edilmiş olan ihaleli işler ile özel bina inşaatı işyerleri ile sınırlı bir yetkidir.

Meslek mensuplarının düzenleyecekleri raporlar ile ilgili usul ve esaslar, “Sosyal Sigortalar Kurumu Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler ile Yeminli Mali Müşavirlerce İşyeri Kayıtlarının İncelenmesinin Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik” ile belirlenmiştir.

Belirtilen Yönetmeliğin 5, 7 ve 8. maddeleri göz önünde bulundurulduğunda ihaleli işler ile özel bina inşaatı işyerlerinden olmasına karşın, aşağıda belirtilen işlerde rapor düzenlenmesi mümkün değildir;

1- İnşaat ruhsatnamesi olmayan, ruhsatnamesi olmakla birlikte imar mevzuatına göre ruhsatı hükümsüz olan özel bina inşaatı işyerleri,

2- Kurumda tescil edilmemiş bulunan ya da tescilli olmasına rağmen Kuruma, hiç işçilik ve prim belgeleri verilmeyen bina inşaatı işyerleri,

3- Henüz ikmal edilmemiş olan bina inşaatı işyerleri,

4- Kurumda müstakilen tescil edilmemiş, hariçten işçi çalıştırılmaksızın devamlı işyeri işçileri ile ifa edildiği iddia edilen işverenlere ait özel bina inşaatı ve ihale konusu işler,

5- İşçi çalıştırılmaksızın piyasadan hazır halde alınıp satılan mal teslimine ilişkin işler,

6- Kurum Yönetim Kurulunca, belirlenen istihkak ve maliyet tutarlarının sınırları dışında kalan özel bina inşaatı ve ihale konusu işler.

Diğer yandan belirtilen Yönetmeliğin 11. maddesi uyarınca; “İşverenin veya aracının defter ve belgelerini düzenleyen meslek mensupları, aynı işveren ve aracı için veya kendilerinin, boşanmış dahi olsa eşinin usul ve furuundan birinin veya (bu derece dahil) üçüncü dereceye kadar kan ve sıhri hısımlarının ya da bunların yönetici oldukları veya yönetimde görev alarak ortak oldukları” işyerleri hakkında da rapor düzenlenmeyeceği kesin olarak hükme bağlanmıştır.

C- SORUMLULUK

Serbest muhasebeci mali müşavirler ile yeminli mali müşavirlerin düzenleyecekler raporlarla ilgili sorumlulukları, 4958 sayılı Kanun’un 49. maddesi ile belirtilen Yönetmeliği 12. maddesinde hükme bağlanmıştır.

Bu hükümler gereğince; gerçeğe aykırı rapor düzenleyerek Kurumun zarara uğramasına neden olunması halinde oluşan Kurum zararından raporu tanzim eden meslek mensubu ile adına rapor düzenlenen işverenin birlikte ve müteselsilen sorumlu tutulacakları ayrıca bunlar hakkında genel hükümlere göre işlem yapılacağı belirtilmiştir. Şirket halinde çalışılması halinde bile düzenlenecek raporlardan doğacak cezai ve mali sorumluluk raporu düzenleyen meslek mensubuna ait olacağı öngörülmüştür.

Gerçeğe aykırı rapor düzenleyerek Kurumun zarara uğramasına sebebiyet veren meslek mensuplarının, daha sonra düzenleyecekleri raporları Kurumca işleme konulmayacağından, bir bakıma inceleme yetkileri de ortadan kalkmış sayılmaktadır.

III.MESLEK MENSUPLARININ RAPOR DÜZENLEMELERİNE ÖRNEKLER

A.ÖZEL BİNA İNŞAATLARINDA DÜZENLENECEK RAPORLAR

Örnek

Sosyal Sigortalar Kurumunda 11.03.2003 tarihi itibarıyla tescilli 1000 m2 Lokanta inşaatının 09.01.2004 tarihinde tamamen bitirildiğini,faaliyet süresi içinde Kuruma 5.000.000.000 TL işçilik (SPEK) bildiriminde bulunulmuş olduğunu varsayalım. SMM veya YMM tarafından bu örneğe ilişkin asgari işçilik hesaplamasında;

İnşaat ikinci takvim yılına sarkmış olduğundan bu örnekte 2003 yılı birim maliyet bedeli hesaplamada esas alınır.

• Lokanta inşaatı III/B Sınıf-Grubunda bulunduğundan 2003 yılı Bayındırlık ve İskan Bakanlığınca yayınlanan birim maliyet bedeli 300. 000. 000-TL dir.

• Tüm Yapı Maliyeti =Toplam İnşaat Alanı(1000 m2) X Birim Fiyatı (300. 000. 000 -)=300. 000. 000. 000. -TL’dir.

İşverenin mevzuata uygun olarak 100.000.000.000. -TL’lik malzemeli işçilik faturaları ibraz ettiğini varsayarsak

Bu durumda malzemeli işçilik faturaları tüm yapı yaklaşık maliyetinden doğrudan doğruya çıkarılacaktır.

300.000.000.000-100.000.000.000(Malzemeli İşçilik faturaları)=200. 000. 000. 000.

Bulunan bu rakama %9 işçilik oranı(eksiltme yapılmadan) uygulandığında;

200. 000. 000. 000 X % 9=18. 000. 000. 000. -TL bulunacaktır.

İşverenin 2.000.000.000. -TL Sırf(salt) İşçilik faturası ibraz ettiğini de varsayarsak

Bu durumda bu rakam Kuruma bildirilmiş işçilik ücreti gibi düşülecektir.

18.000.000.000 - 2.000.000.000(SırfİşçilikFat.)+5.000.000.000 (Bidirilen SPEK) )

Bu durumda Kuruma 11. 000. 000. 000. -TL eksik işçilik bildiriminde bulunulduğu saptanacaktır. Bu rakam inşaat faaliyetinin son ayı olan 2004/Ocak ayına mal edilecektir. Meslek mensubu bu hesaplamadan sonra ayrıca gecikme zammını da hesaplayacaktır. Diğer yandan yaptığı inceleme sonucunda 506 sayılı Yasanın 140. maddesinin birinci fıkrasının (c ) ve (d) bendleri uyarınca işlem yapılmasının gerekmesi halinde bunu da raporunda belirtecektir.

A.İHALE KONUSU İŞLERDE DÜZENLENECEK RAPORLAR

Örnek

(X) Kurumu Kapalı Spor Salonu İnşaatı işini Emir AKİL LTD. Şirketinin yüklenmiş olduğunu ve İşe ait bilgilerin aşağıdaki gibi olduğunu varsayalım.

2-Toplam Hakediş Tutarı :5.000.000.000.-TL

3-Uygulanacak İşçilik Oranı :% 9

4-Faturalı Ödemeler :1.000.000.000.-

a) Malzemeli İşçilik Oranı :1.000.000.000.-

b) Salt İşçilik Oranı :35.000.000.-

5-Bildirilen SPEK Toplamı :37.500.000.-TL

Yukarıda belirtilen taahhüt konusu işi SMMM incelediğini varsayalım. Bu durumda yapılacak hesaplamada öncelikle 16-192 Ek sayılı Genelgede “Kapalı spor Salonu inşaatı” işinin karşılığı olan işçilik oranını bulacaktır. Belirtilen işin işçilik oranı Genelgenin 226. sırasında % 9 olarak belirlenmiştir. Bu orandan herhangi bir indirim yapılmadan (% 9) aynen uygulanacaktır. Buna göre yapılacak hesaplamada; Toplam hakedişten malzemeli işçilik faturalarındaki meblağ direk çıkarılıp, işçilik oranı uygulanacaktır. 5.000.000.000-1.000.000.000.-= 4.000.000.000.- X %9=360.000.000.-TL Bu rakamdan Kuruma yapılan SPEK bildirimi (37.500.000.-TL )çıkarıldığında fark işçilik (322.500.000.-TL) bulunacaktır. Yüklenicinin 350.000.000-TL sırf işçilik faturası olduğunu varsayacak olursak, bu durumda ise sırf işçilik faturasındaki işçilikler, Kuruma bildirilmiş S.P.E.K gibi matrahtan düşülecektir. Örneğimizde 350.000.000 sırf(salt) işçilik faturası-322.500.000 (bildirilmesi gereken işçilik)= +27.500.000.-TL.Görüldüğü üzere yapılan hesaplamada işverenin 27.500.000.-TL fazla işçilik bildiriminde bulunduğu ortaya çıkmaktadır.

Bu durumda incelemeyi yapan SMMM –YMM,yapılan incelemede, işverenin 27.500.000.-TL fazla işçilik bildiriminde bulunduğunu belirtecektir. Yapılan incelemede varsa kayıt geçersizliği bu durumda raporda belirtilecektir. İncelenen kayıt ve belgelerde herhangi bir sorun ve geçersizlik yoksa bu hususta yapılacak bir işlem de olmayacaktır.

KAYNAKÇA