506 SAYILI SOSYAL SİGORTALAR KANUNU’NDA YAPILAN SON DEĞİŞİKLİKLER DEĞİŞİKLİKLERLE İLGİLİ GENEL AÇIKLAMALAR  

23 Eylül 2003

Kadir Semizoğlu

Ekonomist

k.semizoglu@ttnet.net.tr

506 SAYILI SOSYAL SİGORTALAR KANUNU’NDA YAPILAN SON DEĞİŞİKLİKLER DEĞİŞİKLİKLERLE İLGİLİ GENEL AÇIKLAMALAR

1- İşyeri Açılış Bildirgesini, en geç sigortalı çalışmaya başlanıldığı tarihte doğrudan veya iadeli taahhütlü olarak  Kuruma göndermek yükümlülüğü getirilmiştir. ( 506/8)

2- İş yerinin miras yolu ile intikali halinde, yeni işveren iş yeri bildirgesini ölüm tarihinden itibaren en geç  üç ay içinde doğrudan Kuruma vermek veya iadeli taahhütlü olarak göndermekle yükümlüdür ( 506/8 )

3- Sigortalıların geçici iş görmezlik dışında kalan, sağlık yardımlarından yararlanabilmeleri için bir yıl içersinde  90 gün prim ödemiş olmaları halinde sağlık yardımından yararlanabilirler  (506/32)

4- Sigortalının eş ve geçindirmekle yükümlü olduğu çocukları ile anne ve babasının hastalık sigortası yardımlarından yararlanabilmesi için bir yıl içersinde yine 120 gün prim ödemiş olması şartı aranacaktır.

5- Doğum öncesi ve doğum sonrası geçici iş görmezlik ödeneği, doğum öncesi 8 hafta, doğum sonrası 8 hafta olarak yeniden tespit edilmiştir. Yaklaşık doğum izni 3 ay süreye tekabül etmektedir. Kadın sigortalının isteği ve doktorun onayı ile doğuma üç hafta kalıncaya kadar çalışılması halinde, çalışılan süreler kadın sigortalının doğum sonrası sürelerine eklenir.Çoğul doğumlarda doğum öncesi süre 10 haftaya kadar uzatılabilir. ( 506/49)

6- Kurumdan kendi çalışmalarından dolayı gelir veya aylık almakta olan (emekli) kadın veya erkeğin, sigortalı olmayan eşi, doğum halinde , doğum yardımından faydalanacaktır. (506/43)

7- Sigortalı olarak tescil edilmiş bulunanların, er olarak silâh altında veya yedek subay okulunda geçen sürelerinin tamamını veya bir kısmını, kendilerinin veya hak sahiplerinin yazılı talepte bulunmaları halinde ve bu Kanunun 78 inci maddesi ile belirlenen prime esas kazancın alt sınırının talep tarihindeki tutarı üzerinden hesaplanacak malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primlerini tebliğ tarihinden itibaren altı ay içinde ödemeleri şartı ile borçlandırılır, altı ay içinde primi ödenmeyen borçlanma süreleri hizmetten sayılmaz.

8- Askerlik hizmet borçlanmasında herhangi bir süre olmadığından, sigortalılar istedikleri zaman,daha önce başvuruda bulunan ve borçlanma primini ödeyemeyen sigortalılar da , askerlik borçlanma prim ödeme süreleri geçmiş dahi olsa borçlanma yapabilirler. (506/60)

9- Askerlik hizmet borçlanmalarını, sigortalılar tam veya kısmi borçlanma şeklinde tercihte bulunabilirler.

10- Sigortalıların grev ve lokavtta geçen süreleri, grev ve lokavtın sona ermesinden itibaren altı ay içinde kendilerinin veya hak sahiplerinin yazılı talepte bulunmaları halinde ve bu Kanunun 78 inci  maddesi ile belirlenen prime esas kazancın alt ve üst sınırları arasında olmak suretiyle, talep tarihindeki tutarı üzerinden hesaplanacak malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi, tebliğ tarihinden itibaren altı ay içinde ödemeleri şartıyla borçlandırılır. (506/60)

11- Sosyal güvenlik sözleşmesi imzalanmayan ülkelerde iş üstlenen işverenlerin yurt dışındaki iş yerlerinde çalışmak üzere giden Türk işçilerine istekleri halinde İsteğe Bağlı Sigortalı olabilme imkanı sağlanır. (506/85)

12- Kasdi bir hareketi yüzünden iş kazasına uğrayan, meslek hastalığına tutulan veya hastalanan sigortalıya geçici iş göremezlik ödeneği ve sürekli iş göremezlik geliri verilmez. Sigortalıya yalnız gerekli sağlık yardımları yapılır.  Suç sayılır bir hareketi yüzünden iş kazasına uğrayan, meslek hastalığına tutulan veya hastalanan sigortalıya verilecek geçici iş göremezlik ödeneği ve sürekli iş göremezlik geliri, suça esas kusur derecesinin yarısına kadar indirilerek ödenebilir. (506/110)

13- 8.9.1999 ile 31.12.1999 (dahil) tarihleri arasında işe alınan sigortalılar için en geç bir ay içinde Kuruma verilen veya iadeli taahhütlü olarak gönderilen iş yeri bildirgesi ile işe giriş bildirgeleri de süresi içinde verilmiş sayılır. Belirtilen süre içerisinde 8 inci maddenin birinci fıkrası ve 9 uncu maddedeki yükümlülükleri yerine getirmemeleri sebebiyle, yine bu  Kanuna göre haklarında idarî para cezası uygulanan işverenlerin ödedikleri idarî para cezası ve gecikme zammı tutarı müteakip aylardaki prim borçlarından mahsup edilir.

14- Yurtdışı hizmetlerini borçlanabilmeleri için gerekli şart olan KESİN DÖNÜŞ şartı kaldırılmış olup,yurtdışında   bulunanların, yurtdışındaki hizmetlerini belli bir süre olmaksızın yapılan son değişiklikle borçlanabilme imkanı sağlanmıştır. Bu borçlanma çeşitli sosyal güvenlik kuruluşları vasıtasıyla yapılabilir. ( 506/60)

15- Fiilin işlendiği günden itibaren beş yıl içinde tebliğ edilemeyen  idarî para cezaları zamanaşımına uğrar.

1- İDARİ PARA CEZALARI İLE İLGİLİ DÜZENLEMELER

• 08.09.1999-31.12.1999  tarihleri arasında İşyeri Açılış Bildirgeleri ve İşçi Giriş Bildirgelerini bir  aylık süre içersinde kuruma verilen veya iadeli taahhütlü olarak kuruma gönderen  işverenler için  İDARİ PARA CEZASI UYGULANMAYACAKTIR. Uygulanan idari para cezaları ödenmemişse iptal edilecek, ödenmişse herhangi bir prim borcuna karşılık mahsup yoluna gidilecektir. ( 506 sayılı yasanının, Geçici 86 . Mad.)

• Bu Kanunun 8 inci maddesinde belirtilen İşyeri Açılış Bildirgesini, en geç işçi çalıştırılmaya başlandığı tarihte Kuruma vermeyenlere;

                1- Bilanço esasına göre defter tutmak zorunda olanlar için üç aylık asgari ücret tutarında,                              

                2- Diğer defterleri tutmak zorunda olanlar için iki aylık asgari ücret tutarında                                              

                3- Defter tutmakla yükümlü olmayanlar için bir aylık asgari ücret tutarında,

• Bu Kanunun 9 uncu maddesinde belirtilen, işçi giriş bildirgelerini, yasal süresi içinde Kuruma vermeyenlere, her bir sigortalı için aylık asgari ücret tutarında, bildirilmeyen sigortalıların çalışma izninin olmaması durumunda asgari ücretin iki katı tutarında;

• Bu Kanunun 79 uncu maddesinin birinci fıkrası uyarınca verilmesi gereken prim  belgeleri anılan fıkrada belirtilen sürede Kuruma vermeyenlere her bir fiil için aylık asgari ücretin üç katını geçmemek kaydıyla belgenin;

                1- Asıl nitelikte olması halinde belgede kayıtlı sigortalı sayısı başına aylık asgari ücretin 1/5'i tutarında,   

                2- Ek belge niteliğinde olması  durumunda sigortalı sayısına bakılmaksızın aylık asgari ücretin 1/8'i tutarı

                3- Hiç belge vermeyenlere ise sigortalı sayısı üzerinde durulmaksızın her ay için  aylık asgari ücretin üç katı tutarında,

• Defter ve belgeleri ibraz etme yükümlülüğünü Kurumca yapılan yazılı ihtara rağmen onbeş gün içinde mücbir sebep olmaksızın yerine getirmeyenlere;

                1- Bilanço esasına göre defter tutmakla yükümlü iseler aylık asgari ücretin oniki katı tutarında,

                2- Diğer defterleri tutmakla yükümlü iseler aylık asgari ücretin altı katı tutarında,

                3- Defter tutmakla yükümlü değil iseler aylık asgari ücretin üç katı tutarında,

• Defter ve belgelerinin tümünü bu bentte belirtilen süre içinde ibraz etmekle birlikte, yönetmelikte belirtilen usul ve esaslara uygun olarak düzenlemeyenlere, her bir geçersizlik hali için, ibraz edilmemesi üzerine uygulanan miktarları aşmamak kaydıyla aylık asgari ücretin yarısı tutarında,

• Bu Kanunun 79 uncu maddesinin dördüncü fıkrasında belirtilen yükümlülüğü yönetmelikle belirlenen sürede yerine getirmeyenlere aylık asgari ücretin iki katı tutarında,

• Bu Kanunun 90 ıncı maddesinde belirtilen yükümlülükleri Kurumca yapılan yazılı ihtara rağmen üç gün içinde yerine getirmeyenlere aylık asgari ücret tutarında, İdarî para cezası verilir.

2- SAKAT (ÖZÜRLÜ)  SAYILAN SİGORTALILARIN EMEKLİLİKLERİ İLE İLGİLİ DÜZENLEME

• 506 sayılı SSK.Kanunu’nun 53.maddesinde malül sayılmayanların emekliliği ile ilgili olarak düzenlenen 60 ıncı maddesinde yapılan değişiklik ile engelli sigortalıların yaşlılık aylığından faydalanabilmeleri  kademeli bir şekilde yeniden düzenlenmiştir. Bu düzenlemeye göre ;

ÖZÜRLÜLÜK DERECESİNE GÖRE KADEMELİ EMEKLİ OLABİLME TABLOSU

• 1. Dereceden sakat olanlar için 15 yıllık sigortalılık süresi ve 3600 gün prim ödeme sayısı şartlarında herhangi bir değişiklik olmadığı için , bu gibi sigortalılar ile 06.08.2003 tarihinde   12 yıl ve daha fazla sigortalılık hizmet süresi olanların sakatlılık derecelerine bakılmaksızın malülük,yaşlılık ve ölüm sigortaları primi ödemiş olmaları şartıyla eskiden olduğu gibi yaşlılık aylığından yararlanabileceklerdir.                                                                                                       

• Özürlü sigortalılar sakatlık derecelerinin arttığını , yetkili sağlık kurumlarınca yeniden tespit ettirmeleri durumunda en son alınan sağlık raporundaki sakatlık derecesine göre yukarıda verilen kademeli emeklilik tablosuna göre yaşlılık aylığından faydalanabilirler.

3- ASKERLİK, GREV VE LOKAVT SÜRELERİNİN BORÇLANILMASI

• 4958 sayılı Kanunun 34 üncü maddesiyle 506 sayılı Yasanın 60/f bendi 06.08.2003 tarihinden geçerli olmak üzere, ASKERLİK BORÇLANMASI  yeniden düzenlenerek, borcun tebliğ tarihinden itibaren 6 (altı) ay içersinde ödenmesi durumunda er olarak silah altında veya yedek subay okulunda geçen sürelerin TAMAMI  veya BİR KISMI ’ nın borçlandırılabileceği,

• Borçlandırılan sürelerin sigortalılık süresinin sigortalının ilk işe giriş tarihinden önce olması durumunda sigortalılık süresinin borçlanılacak süre kadar geriye götürülmesi

• Sigortalının grev ve lokavt durumlarında geçen sürelerini ,

• 78 inci maddedeki prime esas kazancın alt ve üst sınırlarında kalmak şartıyla borçlanma imkanı yeniden düzenlenmiştir.

ASKERLİK SÜRELERİNİN BORÇLANILMASI

1- Askerlikte geçen süreler tam veya kısmi borçlanma şeklinde yapılabilir.

2- Kısmi borçlanmada istenilen borçlanma günü kadar prim hesap edilecektir.

3- Borçlanma isteklerinin kabul yazısının tebliğ tarihinden itibaren 6(altı) ay süre içersinde defaten      veya taksitler şeklinde ödeme imkanı sağlanmıştır.

4- Sigortalı başlangıç tarihi, sigortalının askerlik görevinden sonra başlamış ise, yapılan askerlik borçlanması borçlanılan süre kadar sigortalılık başlangıç tarihini geriye götürecektir.

5- Askerlik borçlanmasında bulunmuş olup,süresinde borcunu ödemeyenlerin, yeniden askerlik borçlanma başvuruları yeni hükümlere göre kabul edilecektir.

6- Askerlik borçlanmasında bulunmuş olup, 3(üç) aylık süresi dolmamış olanlara , tebliğ tarihinden itibaren hesap edilmek üzere ,yeni süre olan 6(altı) aylık süre dikkate alınacaktır.

4- YURTDIŞI HİZMET BORÇLANMASI İLE İLGİLİ DÜZENLEMELER

• Yurtdışı hizmetlerini borçlanabilmeleri için gerekli şart olan KESİN DÖNÜŞ şartı kaldırılmış olup, yurtdışında bulunanların, yurtdışındaki hizmetlerini belli bir süre olmaksızın yapılan son değişiklikle borçlanabilme imkanı sağlanmıştır.

• Yurtdışından kesin dönüş yapanlar için ise yurtdışı hizmet borçlanma başvuru süresi ,kesin dönüş tarihinden itibaren başvuru süresi ile ilgili herhangi bir düzenleme yapılmadı,en kısa sürede sigortalının lehine yapılacağını sanıyorum.

• Borçlanma bedeli günlüğü 2(iki) amerikan dolar karşılığı olarak devam etmektedir.

• Hak sahiplerinin borçlanması, aynı şekilde ilgili sosyal güvenlik kuruluşlarına başvuru şeklinde devam etmektedir.