GELİRLER KONTROLÖRLERİ DERNEĞİ PANELİ: KAYITDIŞI EKONOMİYLE MÜCADELEDE VERGİ KANUNLARININ YENİDEN YAZILIMI      

Sitemizi Tavsiye Etmek İster misiniz?

21 Kasım 2005

Altar Ömer ARPACI

Maliye Bakanlığı

Gelirler Kontrolörü

Manisa Vergi Dairesi Başkanlığı

Grup Müdürü V.

altararpaci@yahoo.com

GELİRLER KONTROLÖRLERİ DERNEĞİ PANELİ: KAYITDIŞI EKONOMİYLE MÜCADELEDE VERGİ KANUNLARININ YENİDEN YAZILIMI

21. yüzyılı yaşadığımız şu günlerde maalesef ülkemiz ekonomisinin yaşadığı sorunların temelinde kayıt dışı ekonominin ulaştığı boyutlar yatmaktadır. Gelirler Kontrolörleri Derneği bu meseleyi “Kayıtdışı Ekonomiyle Mücadelede Vergi Kanunlarının Yeniden yazılımı” konusunda panel düzenleyerek tekrer gündeme taşımakta. Panel 24 Kasım 2005 Perşembe günü Ankara Hilton Kavaklıdere Salonu saat: 10:00 da başlayacaktır. Oturumun Başkanlığını benim de mezun olduğum Gazi Üniversitesi İ.İ.B.F. Öğretim Üyesi Prof. Dr. Şükrü KIZILOT yürütecektir. Panelin katılımcıları ise TURMOB Başkanı Mehmet TİMUR, Vergi Konseyi Başkanı Mustafa UYSAL, Ankara Sanayi Odası Başkanı Zafer ÇAĞLAYAN, Uludağ Üniversitesi İ.İ.B.F. Öğretim Üyesi Yard. Doç. Dr. Adnan GERÇEK ve Gelirler Başkontrolörü İ. Halil BAĞDINLI’dır.

Sözkonusu Paneli düzenleyen gelirler kontrolörlerinin vergi denetim standartları konusundaki çalışmalarını da bu makalemizde inceleyelim.

Ülkemizde denetim standartları konusunda belirleme yapan çeşitli kuruluşlar arasında, vergi denetimi ile ilgili denetim standartlarını belirleyen kuruluşlardan biriside Gelirler Kontrolörleri Başkanlığı’dır. Gelirler Kontrolörlerinin denetim standartları kaynağını, 5345 sayılı Gelir İdaresinin Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun başta olmak üzere çeşitli kanunlara dağılmış bulunan yasal düzenlemelerin yanı sıra; Maliye Bakanlığı Gelirler Kontrolörleri Yönetmeliği, iç yazışmalar, Çalışma Plan ve Programları, rapor ve notlar ile mensuplarının yazılı hale getirilmiş mesleki gözlem ve deneyimleri oluşturmaktadır.

Yine Kamu Kesimindeki Denetçiler İçin Uluslararası Yüksek Denetim Kurumları Teşkilatı (INTOSAI), kamu kesimindeki denetçiler için uluslararası nitelikli mesleki ahlak kurallarının oluşturulmasını zorunlu görmüştür.[1]

- Mesleğe Girebilmek İçin Gerekli Nitelikleri Taşımak

Gelirler Kontrolörlüğüne sınavla Stajyer Gelirler Kontrolörü olarak girilir.

Stajyer Gelirler Kontrolörlüğüne atanmak için Meslek Giriş Sınavını kazanmak şarttır.

Meslek Giriş Sınavına katılabilmek için Kamu Görevlerine İlk Defa Atanacaklar İçin Yapılacak Sınavlar Hakkında Genel Yönetmelik uyarınca yapılacak "Kamu Personel Seçme Sınavı (KPSS)"nda önceden her sınav dönemi için belirlenen yeterli taban puanı almış olmak ve KPSS kılavuzu ve/veya ilanlarda belirlenen şartları taşımak gerekir.

Meslek Giriş Sınavı, Bakanlık Makamınca onaylanan tarihte açılır. Meslek Giriş Sınav tarihleri, sınav yerleri, giriş şartları ve belirlenen asgari KPSS taban puanı Resmî Gazete’de ve Türkiye genelinde yayınlanan tirajı en yüksek ilk beş gazetenin en az birinde ilan verilmek suretiyle adaylara duyurulur.

Meslek Giriş Sınavı, yazılı ve sözlü olmak üzere iki bölümden oluşur. Yazılı sınavda başarı gösterenler sözlü sınava çağrılır. Her iki sınavda başarı gösterenler Meslek Giriş Sınavını kazanmış sayılır. Sözlü sınavda, yazılı sınav konulan yanında, adayların genel kültür, zeka, ifade ve kavrayış yetenekleri ile tavır ve hareketleri de göz önünde bulundurulur.[2]

Sözlü sınav öncesi yapılan soruşturma, adayın ikametgah, iş, yüksek okul ve aile çevresinde yapılan araştırmalara ve adayla yüzyüze görüşmeye dayanır. Soruşturma ile gözlenmeye çalışılan nitelikler, adayın kendisi, ailesi ve yaşam çevresiyle ilgili bilgilerin yanısıra, genel kültürü, giyiniş durumu, sosyal davranışları; temsil, nüfuz, muhakeme ve karar verme yetenekleri ile kendine güven, fikri olgunluk, soğukkanlılık, iyimserlik, düzenlilik ve görgü derecesi gibi hususları içerir.[3]

- Bağımsız, Tarafsız ve Nesnel Davranmak

Yüksek Denetim Kurumunun güvenilen ve inanılan bir kurum olarak değerlendirilmesi çok büyük önem taşımaktadır. Denetçi bu amaca ancak, Dürüstlük, Bağımsızlık, Tarafsızlık, Güvenilirlik ve Yeterlik gibi beş temel kelimede saklı olan mesleki ahlakın gerektirdiği kavramları kabul ederek ve bunları uygulayarak hizmet edebilir. Denetçilerin, gerçekte bağımsız ve yansız olmaları kadar böyle oldukları şekilde algılanmaları da çok önemlidir. [4]

Denetçiler yalnızca denetlenen kurumdan ve diğer ilgili çevrelerden bağımsız olma yönünde çaba sarfetmekle kalmamalı ve fakat incelemeye tabi tuttukları konuları ele alışları sırasında da objektif olmaya özen göstermelidirler.[5]

Vergi inceleme çalışmalarında genel hedef; Anayasamızın 73'üncü maddesinde yer alan “Herkes, kamu giderlerini karşılamak üzere, mali gücüne göre vergi ödemekle yükümlüdür.” ilkesinin ve vergi adaletinin gerçekleştirilmesi, ödenmesi gereken vergilerin doğruluğunun araştırılması, tespit edilmesi ve sağlanması olacaktır. Vergi incelemesinden amaç, ödenmesi gereken verginin doğruluğunu araştırmak, tespit etmek ve sağlamaktır.(Vergi Usul Kanunu Md. 134) Bu hüküm uyarınca vergi incelemesi yapmaya yetkili kişilerin öncelikli sorumlulukları, ödenmesi gereken vergi tutarını saptamaktır. Bu bağlamda, inceleme sonucu mükellefe ilave bir vergi tarhiyatı yapılabileceği gibi, tersine mükellefe iadesi gereken vergi de saptanabilir.

Denetim süreci içinde elde ettikleri bilgiyi denetçiler üçüncü şahıslara yazılı veya sözlü olarak açıklamamalıdırlar. Ancak; Yüksek Denetim Kurulu’nun olağan çalışmasının gereği olarak ve yasalar veya diğer hukuki düzenlemelerle belirlenmiş sorumluluklarını yerine getirmek amacıyla yaptığı açıklamalar bunun dışındadır.[6]

Vergi inceleme elemanları Vergi Usul Kanununun 5’inci maddesi uyarınca görevleri dolayısıyle, mükellefin ve mükellefle ilgili kimselerin şahıslarına, muamele ve hesap durumlarına, işlerine, işletmelerine, servetlerine veya mesleklerine müteallik olmak üzere öğrendikleri sırları veya gizli kalması lazım gelen diğer hususları ifşa edemezler ve kendilerinin veya üçüncü şahısların nef'ine kullanamazlar Vergi Usul Kanununun 5’inci maddesinde yazılı vergi mahremiyetine[7] uymağa mecbur olan kimselerden bu mahremiyeti ihlal edenlere mezkur Kanunun 362’nci maddesi uyarınca Türk Ceza Kanununun 198 inci maddesinde yazılı cezanın iki katı hükmolunur. Bu ceza iki aydan az olamaz. Suçları tekerrür edenler bir daha Devlet hizmetinde kullanılmazlar.

- Gerekli Mesleki Eğitim ve Deneyime Sahip Olmak:

Stajyer Gelirler Kontrolörleri, mesleğe girişlerinden itibaren 18 aydan erken ve 20 aydan geç olmamak üzere tespit edilen bir sürede yetki sınavına tabi tutulurlar. Sınav sonucunda yeterli görülenlere re'sen teftiş, soruşturma ve inceleme yetkisi verilir.

Stajyer Gelirler Kontrolörleri yetki sınavında başarılı olup olmadıklarına bakılmaksızın 3 yıllık staj döneminden sonra Yeterlik Sınavına tabi tutulurlar. Stajyer Gelirler Kontrolörlüğü süresinin fiilen çalışılarak tamamlanması zorunludur. Ancak teorik eğitimde geçen süreler 3 yıllık sürenin hesabında dikkate alınır.

Yeterlik Sınavı, Stajyer Gelirler Kontrolörlerinin görev ve yetki alanlarını ilgilendiren yürürlükteki mevzuat ve uygulamasını; araştırma, inceleme, teftiş ve soruşturma yöntemleri hakkındaki bilgilerini; mesleğin gerektirdiği diğer bilgi ve nitelikleri kazanıp kazanmadıklarını saptamak için yapılan sınavdır.

Yeterlik sınavı, yazılı ve sözlü olmak üzere iki bölümdür.[8]

Stajyer Gelirler Kontrolörlüğüne atananlar 3 yıl süre ile staj görürler ve bu müddet içerisinde:[9]

a) Kişiliklerini mesleğin gerektirdiği niteliklere göre geliştirmek,

b) Vergi  hukuku,  Muhasebe,  Revizyon  ve işletmelerde Vergi incelemesi, Teftiş ve Tahkikat konularında tecrübe ve ihtisas sahibi olmalarını sağlamak,

c) Rapor yazma tekniği hususundaki bilgi ve melekelerini geliştirmek suretiyle yetiştirilmeleri sağlanır.

Stajyer Gelirler Kontrolörlerinin yetiştirilmesi aşağıdaki esaslara göre düzenlenir:[10]

a)Stajyer Gelirler Kontrolörlüğüne atananlar önce bir hazırlanma dönemi geçirirler. Bu dönemde, Vergi Kanunları, Revizyon Esasları, Teftiş ve Tahkik Usulleri, işletmelerde Vergi incelemeleri konularında eğitime tabi tutulurlar.

b)  Kontrolörlerin yanında ve Kontrolörlere tabi olarak çalışırlar ve onların göstereceği işleri yaparlar.

c)Staj dönemlerinde meslek konuları üzerinde tertiplenecek kurslar ve seminerlere devam ederler.

d) Stajyer Gelirler Kontrolörlerinin yukarıdaki esaslar dairesinde yetiştirilmesi için gerekli tedbirler Gelir İdaresi Başkanlığınca alınır. Bunun için gerektiği takdirde bir ya da birkaç Gelirler Kontrolörü görevlendirilebileceği gibi, özel bir grup da teşkil edilebilir.

e)  Görevlerinde başarılı Kontrolörler yapılacak yabancı dil imtihanlarında da başarılı olmak şartı ile Bakanlıkça lüzum görülecek inceleme ve araştırmaları yapmak veya Bakanlıkça uygun görüldüğü hallerde mesleki incelemelerde bulunmak maksadı ile bir yıldan fazla olmamak üzere yabancı memleketlere geçici görevle gönderilebilirler.

Yabancı dil imtihanları, Yönetmeliklerde yazılı esaslara göre Başkan ve üyeleri Bakan tarafından tayin olunan en az üç kişilik bir komisyon tarafından yapılır.

- Gerekli Mesleki Özeni Göstermek

Denetçiler denetim yaparken, denetime nezaret ederken, denetim raporlarını düzenlerken gerekli mesleki özeni göstermelidirler.

Denetçiler denetimlerinde mümkün olan en yüksek nitelikli metod ve uygulamaları kullanmalıdırlar. Denetimin yürütülmesi ve raporların yazılması sırasında denetçilerin görevi, temel önermelere ve genel kabul görmüş denetim standartlarına bağlı kalmaktır.

Denetçiler mesleki sorumluluklarını yerine getirebilmek için ihtiyaç duydukları becerileri sürekli geliştirmek ve güncelleştirmek zorundadırlar.[11]

Gelirler Kontrolörlerinin dışa dönük eğitim çalışmaları üniversitelerde, maliye okullarında, maliye kurslarında, Bakanlık birimlerinde ve Gelir İdaresi teşkilatında; öğrencilerin, kursiyerlerin ve personelin eğitilmesi, yetiştirilmesi ve mesleğe yönlendirilmesi için eğitim ve seminerler şeklinde yapılmaktadır. Bu tür eğitimlerde hedefler, eğitimi organize eden birimlerce belirlenmektedir.Gelirler Kontrolörlerinin içe dönük eğitim çalışmaları ise Kontrolörlerin ve Stajyer Kontrolörlerin eğitimi ve mesleğe yönlendirilmesi şeklinde gerçekleştirilmektedir.Genel olarak eğitim çalışmalarının hedefi; teftiş, soruşturma, vergi incelemesi, araştırma ve diğer görevleri yapma sorumluluğunu yüklenmiş Gelirler Kontrolörleri ile bu görevleri  yüklenecek Stajyer Gelirler Kontrolörlerinin görevlerini yaparken karşılaşacakları güçlükleri ortadan kaldırmak ve çalışmalarını daha verimli hale getirmek için gerekli bilgi, beceri ve davranışlarla donatılmalarıdır.[12]

- Denetçiler, kendi aralarında ve meslek içinde iyi ilişkileri ve işbirliğini geliştirecek biçimde davranmalıdırlar. Bir mesleğin kendi üyeleri tarafından desteklenmesi ve üyeler arasındaki işbirliği, meslek karakterinin hayati önemi haiz unsurlarıdır. Bir denetçiye kamuoyunca gösterilen güven ve duyulan saygı, geçmişte ve günümüzde bu yönde çaba göstermiş bütün denetçilerin ortak başarısının ürünüdür. Bu nedenle denetçinin diğer meslekdaşlarına adil ve dengeli bir biçimde davranması gerek denetçilerin gerekse kamunun yararınadır.[13]