|
21
Kasım 2005
Bülent
ÇAKAR
Yeminli
Mali Müşavir
Eski
Baş Hesap Uzmanı
bulentcakar@batiymm.com.tr
GAYRİMENKUL VE İŞTİRAK HİSSESİ SATIŞ KAZANCI
İSTİSNASI
Daha önce uygulama süresi sürekli uzatılarak geçici
maddeler ile düzenlenen gayrimenkul ve iştirak hisseleri satış kazancı
istisnası, 5281 sayılı Kanunla KVK’nun 8/12. maddesine eklenen hükümle geçici
olmaktan çıkarılıp sürekli hale getirilmiştir.
Daha önce konu ile ilgili kaleme aldığımız 8 Eylül 2005
tarihli yazımızda, istisna hükmünün önceki uygulamalardan farklı yönlerine işaret
etmiş ve uygulamada rastlanan bazı özellikli durumlara yer vermiştik.
Söz konusu yazımızda, konuya ilişkin bundan önceki geçici madde
düzenlemelerinde, istisnanın şartı olarak sayılan tahsilat şartının, Kurumlar
Vergisi Kanunun yürürlükte olan 8’nci maddesinin 12 nolu bendinde de mevcut
olduğu şeklindeki yaygın görüş ve anlayışın pek de temelinin olmadığı konusuna
dikkat çekmiştik. 5281 sayılı Kanunun madde ile ilgili gerekçesinde, örnekler
ile ayrıntılı olarak yapılan açıklamalardan tahsilat şartının gerekli olduğunu
anlıyoruz. Ancak maalesef Kanun maddesinin düzenlemesinde bu şartın varlığına
dair açık hüküm bulunmadığını ve maksat ile ifadenin farklı olduğunu görüyoruz.
Ancak söz konusu yazımızda da belirttiğimiz gibi bu konuda tahsilat şartını
dikkate almadan istisnadan yararlanmak için ihtilaf yaratmayı göze almak
gerekmektedir.
Bu yazımızda peşin ve vadeli satış durumunda istisna
hükmünün uygulanmasına ilişkin açıklamalarda bulunacağız. Açıklamalarımızı
tahsilat şartının gerekli olduğu varsayımıyla yapacağımızı belirtmek isteriz.
1.
Peşin satış halinde
Gayrimenkul ve iştirak hisselerinin peşin satışı halinde,
satışın gerçekleştiği yılda istisnadan yararlanabilmek için, aynı yılda
satıştan elde edilen kazancın sermayeye ilave edilmesine yönetim kurulu veya
ortaklar kurulu tarafından karar verilmesi gerekir. En geç satışı izleyen ikinci
takvim yılı sonuna kadar da sermayeye ilave işlemi fiilen gerçekleştirilip
tamamlanmalıdır.
Satışı izleyen ikinci yıl sonuna kadar sermayeye ilave
işlemi gerçekleştirilmediğinde veya kısmen gerçekleştirildiğinde, fazla
yararlanılan istisna tutarı nedeniyle zamanında alınmayan vergiler cezalı olarak alınacaktır.
ÖRNEK: Aktife giriş tarihi 2002 olan bir
gayrimenkulün muhasebe kayıtlarındaki maliyet bedeli 100.000 YTL, birikmiş amortisman
tutarı ise 4.000 YTL dir. Gayrimenkul 2005 yılında 200.000 YTL’na satılmış ve
bedeli peşin tahsil edilmiştir. Satış karının sermayeye eklenmesi için 2005
yılında yönetim kurulu kararı alınmıştır. Bu durumda istisna şartları
gerçekleştiği için satış kazancı 2005 yılı kurumlar vergisi matrahından
indirilebilecek, eğer matrah yoksa mali zarar satış kazancı tutarı kadar
artırılacaktır.
----------------------------------------/----------------------------------------------------
102
Bankalar
200.000
257 Birikmiş Amortismanlar 4.000
252
Binalar 100.000
679
Diğer Olağandışı Gelir. 104.000
----------------------------------------/----------------------------------------------------
679 Diğer Olağandışı Gelir. 104.000
690 Dönem K/Z 104.000
----------------------------------------/----------------------------------------------------
690 Dönem K/Z 104.000
692 Dönem Net K/Z 104.000
----------------------------------------/----------------------------------------------------
692 Dönem Net K/Z 104.000
590 Dönem Net Karı 104.000
----------------------------------------/----------------------------------------------------
2006 yılı Nisan ayında verilecek kurumlar vergisi
beyannamesinde kurum kazancı var ise 104.000 YTL satış karı istisnası kazançtan
indirilecektir. Eğer zarar sözkonusu ise zarar tutarı 104.000 YTL
artırılacaktır.
Sermaye artırım işleminin 2006 yılında fiilen tamamlanması
halinde aşağıdaki muhasebe kayıtları yapılacaktır.
----------------------------------------/----------------------------------------------------
590 Dönem Net Karı 104.000
570 Geçmiş Yıllar
Karları 104.000
----------------------------------------/----------------------------------------------------
570 Geçmiş Yıllar Karları 104.000
500 Sermaye
104.000
----------------------------------------/----------------------------------------------------
2.
Vadeli satış halinde
Kurumlar Vergisi Kanununun 8’nci maddesinin 12’nci bendinde
tahsilat ile ilgili (peşin veya vadeli) tek ifade “Vadeli satış halinde, ilk
yapılan tahsilatın iştirak hissesi veya gayrimenkulün maliyet bedeline ilişkin
olduğu kabul edilir.” İfadesidir. Ancak biz yukarıda da belirttiğimiz gibi
tahsilat şartının eskiden olduğu gibi gerekli olduğu varsayımıyla açıklamalarımızı
yapacağız.
Burada dikkat edilecek bir husus da, maddede ilk yapılan
tahsilatın maliyet bedeline ilişkin olduğu ifadesinde geçen maliyet bedelinin,
Vergi Usul Kanununun 262’nci maddesinde yer alan maliyet bedelini değil,
gayrimenkullerde amortisman düşüldükten sonraki net değeri, iştirak
hisselerinde ise alış bedelini ifade ettiğidir.
O halde, vadeli satışlarda eskiden olduğu gibi tahsilat
gerçekleştikçe sermayeye ilave işlemi yapılacak ve istisnadan yararlanılacaktır.
Satışı izleyen ikinci yıl sonunda tahsil edilmeyen bir taksit var ise buna
isabet eden satış kazancı sermayeye ilave edilemeyecek ve istisnadan
yararlanamayacaktır. Kanun maddesinde belirtildiği gibi, ilk yapılan tahsilatın
gayrimenkulün veya iştirak hissesinin maliyet bedeline ait olduğu kabul
edilecektir. Eğer satışın yapıldığı yıl hiç tahsilat yok ise veya maliyet
bedelinin altında bir tahsilat var ise, tahakkuk eden satış kazancının tamamı
kurumlar vergisi matrahı içinde vergiye tabi tutulacaktır. Tahsilat yapılıp
sermayeye ilave işlemi gerçekleştiğinde ise tahsilatın yapıldığı yılın kurum
kazancından indirilecektir.
ÖRNEK: Aktife giriş tarihi 2002 olan bir
gayrimenkulün muhasebe kayıtlarındaki maliyet bedeli 100.000 YTL, birikmiş
amortisman tutarı ise 4.000 YTL dir. Gayrimenkul 2005 yılında 200.000 YTL’na
satılmış ve bedelin 100.000 YTL’sı 2005
yılında, 100.000 YTL’sı da 2006 yılında tahsil edilmiştir.
2005 yılında tahsil edilen 100.000 YTL’nın 96.000 YTL’sı
gayrimenkulün net değeri olan maliyet bedeline tekabül eder. 4000 YTL’sı da
2005 yılı sonuna kadar şirket yönetim kurulunun sermayeye ilave kararı alması
halinde beyannamede kurum kazancından indirilir. Gayrimenkul satış karının
bilançoda 104.000 YTL olarak yer alacağı tabiidir.
----------------------------------------/----------------------------------------------------
102
Bankalar 100.000
236 Diğer Çeşitli Alacaklar 100.000
257 Birikmiş Amortismanlar 4.000
252 Binalar 100.000
679
Diğer Olağandışı Gelir. 104.000
----------------------------------------/----------------------------------------------------
679 Diğer Olağandışı Gelir. 104.000
690
Dönem K/Z 104.000
----------------------------------------/----------------------------------------------------
690 Dönem K/Z 104.000
692
Dönem Net K/Z 104.000
----------------------------------------/----------------------------------------------------
692 Dönem Net K/Z 104.000
590
Dönem Net Karı 104.000
----------------------------------------/----------------------------------------------------
2006 yılı Nisan ayında verilecek kurumlar vergisi
beyannamesinde kurum kazancı var ise 2005 yılında yapılan 100.000 YTL
tahsilatın gayrimenkulün maliyet bedelini aşan 4.000 YTL’sı gayrimenkul satış
karı istisnası olarak kazançtan indirilecektir. Eğer zarar söz konusu ise zarar
tutarı 4.000 YTL artırılacaktır.
4.000 YTL’na ilişkin sermaye artırım işleminin satışın
yapıldığı yılı izleyen ikinci yıl olan 2007 yılının sonuna kadar fiilen tamamlanması
halinde aşağıdaki muhasebe kayıtları yapılacaktır.
----------------------------------------/----------------------------------------------------
590 Dönem Net Karı 104.000
570 Geçmiş Yıllar Karları 104.000
----------------------------------------/----------------------------------------------------
570 Geçmiş Yıllar Karları 4.000
500 Sermaye 4.000
----------------------------------------/----------------------------------------------------
Gayrimenkulün satış bedelinden geriye kalan 100.000 YTL’nın
2006 yılında tahsil edilmesi halinde yapılacak muhasebe kayıtları şöyledir:
----------------------------------------/----------------------------------------------------
102 Bankalar 100.000
236 Diğer
Çeşitli Alacaklar 100.000
----------------------------------------/----------------------------------------------------
570
Geçmiş Yıllar Karları
100.000
500 Sermaye
100.000
----------------------------------------/----------------------------------------------------
2006 yılında nakden tahsil edilip sermayeye eklenen satış
karının 100.000 YTL’lık kısmı, 2006 yılı kurumlar vergisi beyannamesinde kurum
kazancından istisna olarak indirilecektir.
| 
