2005 YILI OCAK-EYLÜL DÖNEMİ ÖDEMELER DENGESİ GELİŞMELERİ

· Ödemeler dengesi gelişmelerine ilişkin ayrıntılı tablolar, “http://www.tcmb.gov.tr/” internet adresinde, “Yayınlar/Süreli Yayınlar/ Ödemeler Dengesi İstatistikleri” başlıkları altında yer almaktadır.

I- CARİ İŞLEMLER HESABI

Bir önceki yılın Eylül ayında 79 milyon ABD doları fazla veren cari işlemler hesabı, bu yılın Eylül ayında 540 milyon ABD doları açık vermiştir. Cari açıkta en büyük paya sahip olan dış ticaret açığı, ödemeler dengesi tablosunda yer aldığı şekliyle, bir önceki yılın aynı ayına göre % 38,2 oranında artarak 2.732 milyon ABD dolarına ulaşmış; turizm gelirlerindeki artışın etkisiyle net turizm gelirleri, bir önceki yılın aynı ayına göre % 10,6 oranında artarak 2.553 milyon ABD dolarına yükselmiştir. Böylece, 2004 yılı Ocak-Eylül döneminde 10.619 milyon ABD doları olarak gerçekleşen cari işlemler açığı, 2005 yılının aynı döneminde % 54 artışla 16.352 milyon ABD dolarına ulaşmıştır.

Dış Ticaret Dengesi

2005 yılı Ocak-Eylül dönemi verilerine göre dış ticaret dengesi, ödemeler dengesi gösterimi uyarınca bir önceki yılın aynı dönemine göre % 40,5 artışla 24.587 milyon ABD doları tutarında açık vermiştir. Bu gelişme, ihracat (FOB) gelirlerinin % 17,7 oranında artarak 52.937 milyon ABD doları olarak gerçekleşmesine rağmen, bavul ticaretinin % 14,7’lik düşüşle 2.468 milyon ABD doları ve altın dahil ithalat (CIF) harcamalarının % 20,8 oranında artarak 85.078 milyon ABD dolarına ulaşmasından kaynaklanmıştır.

Hizmetler Dengesi

Hizmetler kalemi, Ocak-Eylül 2005 döneminde bir önceki yılın aynı dönemine göre % 12,4 oranında artarak 11.536 milyon ABD doları tutarında fazla vermiştir. Ocak-Eylül dönemi için Devlet İstatistik Enstitüsü tarafından gerçekleştirilen ilgili anket sonuçlarına göre turizm gelirleri, bir önceki yılın aynı dönemine göre % 15,2 oranında artarak 14.572 milyon ABD dolarına ulaşmış, turizm giderleri % 11 artarak 2.120 milyon ABD dolarına yükselmiştir. Bunun sonucunda, bir önceki yılın Ocak-Eylül döneminde 10.735 milyon ABD doları olan net turizm gelirleri, bu yılın aynı döneminde % 16 oranında artarak 12.452 milyon ABD dolarına yükselmiştir.

Hizmetler başlığının diğer önemli bir kalemi olan taşımacılık kalemi incelendiğinde ise gelirler, 2004 yılının Ocak-Eylül dönemine göre % 22,3 oranında artarken, taşımacılık kaleminin bir alt kalemi olan navlun giderlerinde ithalattaki artışa paralel olarak gözlenen % 24,2’lik artıştan dolayı taşımacılık giderleri % 21,6 oranında artmış; böylece net taşımacılık giderleri, 2005 yılı Ocak-Eylül döneminde 2004 yılının aynı dönemine göre % 19,8 oranında artarak 999 milyon ABD dolarına yükselmiştir.

2004 yılının dokuz aylık döneminde 4.251 milyon ABD doları net çıkışla sonuçlanan yatırım geliri kalemi, 2005 yılının aynı döneminde de 4.379 milyon ABD doları net ödemeyle sonuçlanmıştır. Bu yılın Eylül ayında yatırım geliri dengesi kaleminin altında yer alan doğrudan yatırımlar, portföy yatırımları ve faizlerden oluşan diğer yatırımlarda gerçekleşen net çıkışlar, sırasıyla 42 milyon, 96 milyon ve 224 milyon ABD doları olmuştur.

Bu yılın Ocak-Eylül döneminde uzun ve kısa vadeli kredilere ilişkin faiz giderleri, 2004 yılının aynı dönemine göre % 17,7 oranında artarak 3.648 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir.

Cari Transferler

Bir önceki yılın Ocak-Eylül dönemiyle karşılaştırıldığında cari transferler, 2005 yılının aynı döneminde % 23,9 oranında artarak 1.078 milyon ABD doları olmuş; söz konusu dönemde, işçi gelirleri ve resmi transferlerden kaynaklanan girişler sırasıyla 599 milyon ve 479 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir.

II- SERMAYE VE FİNANS HESAPLARI

2005 yılının Ocak-Eylül döneminde finans hesaplarında gerçekleşen net sermaye girişi, 2004 yılının aynı dönemine göre % 16,9 artarak 12.366 milyon ABD doları olmuştur. Bu dönemde gözlemlenen başlıca gelişmeler aşağıda özetlenmektedir.

Doğrudan Yatırımlar

Doğrudan yatırımlar kalemi altında, Türkiye’deki yabancı sermayeli şirketlerin yurtdışındaki ortaklarından kullandıkları kredileri ve yurtdışında yerleşik kişilerin Türkiye’de gerçekleştirdikleri gayrimenkul alımlarını da içeren yurtdışında yerleşik kişilerin yurtiçinde yaptıkları net yatırımlar, 2005 yılının Eylül ayında bir önceki yılın aynı ayına göre iki kattan fazla artış göstererek 843 milyon ABD doları olmuş; böylece Ocak-Eylül döneminde bir önceki yılın aynı dönemine göre % 71,7 artarak 3.742 milyon ABD dolarına yükselmiştir. Dokuz aylık dönemde, yurtdışında yerleşik kişilerin Türkiye’de gerçekleştirdikleri net gayrimenkul alımları 984 milyon ABD dolarına ulaşırken, Türkiye’deki yabancı sermayeli şirketlerin yurtdışındaki ortaklarından kullandıkları kredilerle ilgili olarak 227 milyon ABD doları net kredi geri ödemesi gerçekleştirilmiştir.

Yurtiçinde yerleşik kişilerin yurtdışında yaptıkları net yatırımlar, 2004 yılı Ocak-Eylül döneminde net 666 milyon ABD doları olurken 2005 yılının aynı döneminde net 767 milyon ABD doları olmuştur.

Sonuç itibariyle, 2005 yılının Ocak-Eylül döneminde doğrudan yatırımlar kaleminde gerçekleşen net girişler, bir önceki yıla oranla % 96,5 artarak 1.514 milyon ABD dolarından 2.975 milyon ABD dolarına yükselmiştir.

Portföy Yatırımları

Portföy yatırımlarında 2004 yılının Ocak-Eylül döneminde 4.455 milyon ABD doları olarak gerçekleşen net sermaye girişi, 2005 yılının aynı döneminde 8.960 milyon ABD dolarına yükselmiştir.

Alt kalemler itibariyle incelendiğinde, varlıklar başlığı altında, yurtiçinde yerleşik kişilerin yurtdışında menkul değer alım-satımları ile ilgili olarak, 2004 Ocak-Eylül döneminde 574 milyon ABD doları net alım gerçekleşirken, 2005 yılının aynı döneminde 1.398 milyon ABD doları net alım gerçekleşmiştir.

Yükümlülükler başlığı altında yurtdışında gerçekleştirilen tahvil ihraçlarıyla ilgili olarak Genel Hükümet, Eylül ayında yeni tahvil ihracı veya geri ödemesinde bulunmamış; bu nedenle, bir önceki dönemde 2.250 milyon ABD doları olarak gerçekleşen net borçlanma tutarı Ocak-Eylül döneminde de aynı kalmıştır.

Yurtdışında yerleşik kişiler, Eylül ayında hisse senedi piyasasında 756 milyon ABD doları, devlet iç borçlanma senetleri piyasasında da 489 milyon ABD doları tutarında net alım gerçekleştirmişlerdir. Böylece, 2005 yılı Ocak-Eylül döneminde söz konusu piyasalarda sırasıyla 4.725 milyon ve 3.733 milyon ABD doları net alım gerçekleştirilmiştir.

Diğer Yatırımlar

Ticari ve nakit krediler ile mevduatlardan oluşan bu kalemde 2004 yılı Ocak-Eylül döneminde 6.072 milyon ABD doları, 2005 yılının aynı döneminde de 8.992 milyon ABD doları net giriş gerçekleşmiştir.

Bu bölümde yer alan ticari kredilerde, ihracat karşılığı yurtdışına açılan kredilerle ilgili olarak, 2004 yılı Ocak-Eylül döneminde 636 milyon ABD doları tutarında net yurtdışına kredi açılmışken, 2005 yılının aynı döneminde 897 milyon ABD doları net geri ödeme gerçekleşmiştir. Nakit kredilerde ise 2004 ve 2005 yılı Ocak-Eylül döneminde yurtdışı yerleşik kişilerce sırasıyla 733 milyon ve 130 milyon ABD doları tutarında net kredi geri ödemesi gerçekleştirilmiştir.

Bankaların yurtdışı muhabirleri nezdindeki döviz varlıkları, 2004 yılının Ocak-Eylül döneminde 3.798 milyon ABD doları artarken, bu yılın aynı döneminde 2.877 milyon ABD doları artmıştır.

İthalat karşılığı sağlanan ticari krediler kaleminde 2004 yılının Ocak-Eylül döneminde toplam 3.473 milyon ABD doları, 2005 yılının aynı döneminde de 52 milyon ABD doları uzun vadeli ve 2.635 milyon ABD doları kısa vadeli olmak üzere toplam 2.687 milyon ABD doları net kullanım gerçekleşmiştir.

Krediler kalemi incelendiğinde ise, Ocak-Eylül 2005 döneminde Uluslararası Para Fonu kredileriyle ilgili olarak Merkez Bankası’nın 2.556 milyon ABD doları, Genel Hükümet’in de 2.214 milyon ABD doları net kredi geri ödemesi yaptığı görülmektedir. Aynı dönemde, Genel Hükümet’in yurtdışı piyasalar ve diğer uluslararası kuruluşlardan sağladığı uzun vadeli kredi tutarı 864 milyon ABD dolarını bulurken, gerçekleştirdiği geri ödeme 2.203 milyon ABD doları olmuştur. Bu dönemde bankacılık sektörünün yurtdışından kullandığı net kredi tutarı 2004 yılının aynı dönemine göre % 83,6 artarak 6.592 milyon ABD doları olmuşken, diğer sektörlerin net kredi kullanımı % 31,3 artışla 5.825 milyon ABD dolarını bulmuştur.

Mevduat hesapları, 2004 yılı Ocak-Eylül döneminde net olarak 979 milyon ABD doları artarken, 2005 yılının aynı döneminde Merkez Bankası nezdindeki kredi mektuplu döviz tevdiat ve süper döviz hesaplarının 573 milyon ABD doları azalmasına rağmen bankalardaki mevduatın 2.127 milyon ABD doları artması sonucunda toplamda 1.554 milyon ABD doları artmıştır.

Rezerv Varlıklar

Finans hesaplarının son kalemi olan rezerv varlıkların içinde bulunan resmi rezervler, 2004 yılı Ocak-Eylül döneminde 1.465 milyon ABD doları artmışken, 2005 yılı Ocak-Eylül döneminde, Eylül ayındaki 1.144 milyon ABD doları tutarındaki artışla birlikte, toplam 8.561 milyon ABD doları artış göstermiştir.