AŞIRI YAĞIŞLARDAN ETKİLENEN İŞVERENLER “KISA ÇALIŞMA” HAKKINI KULLANABİLİRSİNİZ

AŞIRI YAĞIŞLARDAN ETKİLENEN İŞVERENLER “KISA ÇALIŞMA” HAKKINI KULLANABİLİRSİNİZ

Kısa Çalışma ve Kısa Çalışma Ödeneği 4857[1]sayılı İş Kanunu ile getirilmiş bir düzenlemedir. Ülkemizde, özellikle ekonomik kriz dönemlerinde ve /veya bu gerekçe ile sıkça uygulanan "ücretsiz izin" uygulamasının değişik bir şeklidir.

Konumuz aşırı yağışlar olduğu için ekonomik kriz konusuna değinmeyeceğim.

En az dört hafta, en fazla üç ay süreyle işyerinde uygulanan haftalık çalışma süresinin geçici olarak en az üçte bir oranında azaltılarak uygulanması olarak tanımlanmıştır.

2- İşyerindeki faaliyeti tamamen veya kısmen geçici olarak durdurursa, bu durumu:

Kısa çalışma uygulanabilmesi için, işyerindeki faaliyetin tamamen veya kısmen durdurulmasına veya haftalık çalışma süresinin önemli ölçüde azaltılmasına neden olan sebebin genel ekonomik krizden veya zorlayıcı nedenlerden birinden dolayı meydana gelmiş olduğu yönündeki iddianın, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca da uygun bulunması gerekir. Bu koşulların varlığı Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından uygun görülürse, faaliyetin geçici olarak tamamen veya kısmen durdurulması veya haftalık çalışma süresinin önemli ölçüde azaltılması “Kısa Çalışma” olarak adlandırılabilecektir. Aksi halde, meydana gelen fiili durum, İş Kanununun 65'inci maddesindeki anlamda “Kısa Çalışma” olarak tanımlanamaz.

4857 sayılı İş Kanunu “Zorlayıcı Sebep” ’i tanımlamamıştır. Oysa, Kısa Çalışma Ve Kısa Çalışma Ödeneğine ilişkin uygulamanın hayata geçirilebilmesi için şart kriterlerden bir tanesi de “Zorlayıcı Sebep” olgusudur ve yönetmelikte tanımlanmıştır[2].

Yönetmelik ile getirilen düzenlemeye göre; Zorlayıcı Sebep ’in varlığı;

f-) Benzeri nedenlere bağlıdır.Benzeri nedenlere, Fırtına, Kasırga, Toprak Kayması örnek olarak verilebilir.

Kısa çalışma, haftalık çalışma süresinin altında yapılan çalışma olarak tanımlanmıştır.Haftalık çalışma süresinin geçici olarak en az üçte bir oranında azaltılarak uygulanması hali Kısa Çalışmanın süresini oluşturmaktadır. İş Kanununa göre haftalık çalışma süresi 45 saat olduğundan, kısa çalışmadan söz edebilmek için, en fazla 30 saatlik bir çalışmadan söz konusu olmalıdır. Ancak haftada 31 saat çalışılıyorsa, kısa çalışmadan söz edilemez, haftada 30 ve daha altında bir süre ile çalışılıyorsa, kısa çalışmadan söz edilebilir. Kısa Çalışma Süresinden söz edebilmek için aşağıdaki koşullar aranır:

d-) Çalışma süresinin 15 saatin altında azaltılması, Örneğin; 14 saat azaltılması hali,Kısa Çalışma Süresi olarak adlandırılamaz.

Genel ekonomik kriz veya zorlayıcı sebeplerle geçici olarak işyerindeki işçilerin tamamının veya bir kısmının haftalık ortalama çalışma sürelerini en az üçte bir oranında azaltan veya işyerinde faaliyetini tamamen veya kısmen durduran işveren, gerekçeleri ile birlikte, Türkiye İş Kurumu ilgili birimine, varsa toplu iş sözleşmesi tarafı sendikaya yazılı bildirimde bulunur. Ayrıca bu durum, işyerinde ilan edilmek suretiyle işçilere duyurulur. Yazılı bildirimde aşağıdaki bilgiler yer alacaktır.

a-) İşyerindeki genel ekonomik krizin veya zorlayıcı sebeplerin ne olduğu ve etkileri.

b-) İşyerinde kısa çalışmanın başlatıldığı veya faaliyetin kısmen veya tamamen durdurulduğu süre.

c-) İşyerinde kısa çalışma veya faaliyetin durdurulma kararının işyerinin bütününe ya da belli bölümlerine uygulanacağı.

d-) Uygulama nedeniyle kısa çalışma yaptırılacak işçilerin adı ve soyadı, sosyal güvenlik sicil numaraları ile haftalık ortalama çalışma süreleri ve her bir işçi için ne kadar süreyle kısa çalışma yaptırılacağı.

e-) Faaliyetin tamamen veya kısmen durdurulması kararı nedeniyle çalıştırılmayacak işçilerin adı ve soyadı, sosyal güvenlik sicil numaraları ile her bir işçinin ne kadar süre ile çalıştırılamayacağı.

ı-) İşveren, bildiriminde ileri sürdüğü kısa çalışma veya geçici olarak kısmen veya tamamen işin durdurulmasına ait kanıtları başvurusuna eklemek zorundadır.

İşyerinde faaliyetin geçici olarak tamamen veya kısmen durdurulması veya normal haftalık çalışma süresinin en az 1/3 oranının altında çalışılması sonucu işçilerin mağduriyetlerinin önlenmesi için işsizlik sigortasından, "kısa çalışma ödeneği" adı altında yapılacak ödemedir.

Kısa çalışma ödeneği, zorlayıcı sebebin devamı süresini ve herhalde üç ayı aşamaz. Yasal düzenlemeye göre faaliyetin geçici olarak tamamen veya kısmen durdurulması veya haftalık çalışma süresinin 1/3 oranında azaltılması uygulamasının başlamasından itibaren kısa çalışma ödeneği ödenmeye başlayacak ve 3 ay sonra son bulacaktır. Diğer bir ifadeyle zorlayıcı sebep üç ayın sonunda devam etse dahi kısa çalışma ödeneği verilmeyecektir. Ödeme süresi üç ay ile sınırlı tutulmuştur. Burada dikkat edilmesi gereken hususlardan biride; faaliyetin tamamen veya kısmen durdurulmasına veya kısa çalışılmasına neden olan sebep zorlayıcı sebep niteliğinde ise, 4857 sayılı İş Kanununun 24'üncü maddesinin (III) numaralı bendi ve aynı Kanunun 40'ıncı maddesi uyarınca işverenin, bir hafta süreyle işçilere yarım ücret tutarında ücret ödeme yükümlülüğü bulunduğundan, kısa çalışma ödeneğinin ödenmesine, bir haftalık süre geçtikten sonra başlanacak olmasıdır.

a-) Günlük kısa çalışma ödeneğinin miktarı, işsizlik ödeneğinin miktarı kadardır. Bu miktar sigortalının son dört aylık prime esas kazançları dikkate alınarak hesaplanan günlük ortalama net kazancının yüzde ellisidir. Ancak bu miktar, on altı yaşından büyük işçiler için uygulanan asgari ücretin netini aşamaz.

b-) İşverence durdurulan veya azaltılan süreye ilişkin kısa çalışma ödeneği işçinin kısa çalışma ödeneği bildirgesi ile birlikte işyerinin bağlı bulunduğu yerdeki Türkiye İş Kurumu birimine başvurması durumunda, 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanununun 50 inci maddesindeki esaslara göre Kurumca ödenir.

c-) Faaliyetin kısmen durdurulması halinde, kısa çalışma ödeneği, normal haftalık çalışma süresini tamamlayacak şekilde verilir.

d-) İşçi, işsizlik ödeneğinden yararlanma süresini doldurmadan tekrar işe başlar ve işsizlik sigortasından yararlanmak için 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanununun 50 inci maddesinde öngörülen koşullar gerçekleşmeden işsiz kalırsa, kısa çalışma ödeneği aldığı süre çıkarıldıktan sonra, daha önce hak ettiği işsizlik ödeneği süresini dolduruncaya kadar işsizlik ödeneğinden yararlanır.

e-) Türkiye İş Kurumu birimi, kısa çalışmadan etkilenen işçilerin başvurusunu, izleyen ayın sonuna kadar sonuçlandırır. Kısa çalışma ödeneği, kısa çalışmadan etkilenen işçinin kendisine, aylık olarak her ayın sonuna kadar ödenir.

f-) Kısa çalışma ödeneği nafaka borçları dışında haciz veya başkasına devir ve temlik edilemez.

Aşırı yağış nedeniyle çalışma süresini geçeci olarak önemli ölçüde azaltan veya, işyerindeki faaliyeti tamamen veya kısmen geçici olarak durduran işverenler kısa çalışma hakkından yararlanabilirler.

[1] Madde:65

[2] Madde:3-Zorlayıcı sebepler : İşverenin kendi sevk ve idaresinden kaynaklanmayan, önceden kestirilemeyen, bunun sonucu olarak bertaraf edilmesine olanak bulunmayan, dışsal etkilerden ileri gelen, geçici olarak çalışma süresinin azaltılması ve faaliyetin tamamen veya kısmen durdurulması ile sonuçlanan deprem, yangın, su baskını, salgın hastalık, seferberlik ve benzeri nedenlerdir”

Madde:7-Zorlayıcı sebeplerle haftalık çalışma süresini en az üçte bir oranında azaltan yada faaliyetini tamamen veya kısmen durduran işverenin, bildirimde bulunduğu veya zorlayıcı sebeplerin varlığının açıkça ortaya çıktığı durumlarda Bakanlık tarafından uygunluk tespiti yapılır.