KONSOLİDE KAMU SEKTÖRÜ FAİZ DIŞI DENGESİ      

Sitemizi Tavsiye Etmek İster misiniz?

KONSOLİDE KAMU SEKTÖRÜ FAİZ DIŞI DENGESİ (*)

Türkiye: Konsolide Kamu Sektörü ve KİT’ler Hariç Konsolide Kamu Sektörü Kümülatif Faiz Dışı Dengesine İlişkin Performans Kriterleri ve Gösterge Niteliğindeki Hedefler

1. Konsolide kamu sektörü faiz dışı dengesi (KKS), Tablo 1, konsolide merkezi hükümetin (konsolide bütçe), aşağıda tanımlanan üç bütçe dışı fonun (BDF), aşağıda tanımlanan on iki Kamu İktisadi Teşebbüsü (KİT)’nün, sosyal güvenlik kuruluşlarının ve işsizlik sigortası fonunun faiz dışı (faiz dışı gelir eksi faiz dışı harcamalar) dengesinden oluşmaktadır. 2004 yılında KİT tanımı altıncı paragrafta belirtilen 27 KİT’e genişletilecektir.

KİT’ler, Nisan, Ağustos ve Aralık ayları için kümülatif konsolide kamu sektörü faiz dışı fazla performans kriteri kapsamı dışında bırakılmıştır. Konsolide kamu sektörü faiz dışı dengesine ilişkin alt sınırlar:

• Konsolide bütçe için değiştirilmiş nakit bazında (özel gelirler ve özel harcamaları kapsayacak şekilde) çizgi üstü dengesinden izlenecektir. Bu tanımda, sosyal güvenlik kuruluşlarına yapılan raporlanmış transferler, bu kuruluşlar tarafından rapor edilmiş nakit transferler ile uyumlu haldedir.

• Bütçe dışı fonlar, sosyal güvenlik kuruluşları ve işsizlik sigortası fonu için nakit bazında çizgi üstü dengesinden; ve

• KİT’ler için 6. paragrafta açıklandığı gibi çizgi altı dengesinden izlenecektir.

2. Faiz dışı gelirler, programın amaçları doğrultusunda, konsolide bütçe (gecikmiş vergi borçlarından elde edilen faiz gelirleri de dahil olmak üzere), KİT’ler ve işsizlik sigortası fonunun faiz gelirlerini, T.C. Merkez Bankası’nın kâr transferlerini ve konsolide kamu sektörü varlıklarının satışından elde edilecek gelirleri (özelleştirme gelirleri veya buna benzer transferleri) içermeyecektir. Taşınmazların satışından elde edilen 500 trilyon TL tutarının altındaki konsolide kamu sektörü gelirleri, faiz dışı gelirler içinde yer alacaktır.

BDF’lerin ve sosyal güvenlik kuruluşlarının faiz gelirleri ise faiz dışı gelirlerin içerisinde yer alacaktır. Ayrıca, faiz dışı denge alt sınırı, KKS’nin herhangi bir bileşeni ile yerel yönetimler de dahil olmak üzere kamu sektörünün diğer unsurları arasındaki gelir paylaşımı anlaşmalarında olabilecek değişikliklerden kaynaklanacak herhangi bir gelir artışı olması durumunda yukarıya çekilecektir. Programın amaçları dogrultusunda, KKS gelirleri aynî ödemeleri ve diğer parasal olmayan ödeme şekillerini içermeyecektir.

3. Programın amaçları doğrultusunda, bankaların yeniden sermayelendirilmeleri ve kamu bankaları ile özel bankaların yeniden yapılandırılmalarına ilişkin tüm ödemeler, KKS faiz dışı harcamaları dışında tutulacaktır.

4. KKS’yi oluşturan bileşenlerden herhangi birinin borç verme eksi geri ödemesi (netlending) faiz dışı harcama kalemi olarak degerlendirilecektir. Kamu kesiminin KKS dışındaki diğer bileşenleri adına Hazine tarafından yapılan garantili borç ödemeleri Ek F’deki baz senaryo limitleri içinde kaldığı sürece borç verme eksi geri ödeme kalemi olarak değerlendirilmeyecektir.

Bütçe Dışı Fonlar (BDF)

5. 2004 yılına ilişkin performans kriteri tanımına dahil edilen üç BDF: Savunma Sanayii Destekleme Fonu, Özelleştirme Fonu ve Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Fonudur. Borçlanmak için hukuki yetkisi olmayan ve Stand-by Düzenlemesi süresince kendisine böyle bir yetki verilmeyecek olan Tanıtma Fonu’nun dengesi performans kriteri tanımı dışında tutulmuştur.

Kamu Iktisadi Teşebbüsleri

6. Faiz dışı dengeleri performans kriteri tanımına dahil edilecek on iki KİT: TTK, TŞFAŞ, TMO, TEKEL, TCDD, Türk Telekom A.Ş., BOTAŞ, TEDAŞ, EÜAŞ, TETAŞ, TEİAŞ ve TPAO’dur. 2004’ten başlayarak, performans kriterinin sözkonusu tanımını oluşturan KİT’ler yukarıda belirtilenlere ek olarak ETİ Maden, MKEK, TKİ, ÇAYKUR, DHMİ, PTT, PETKİM, THY, TÜPRAŞ, TİGEM, KIYEM, TDİ, TÜGSAŞ, İGSAŞ ve DMO’yu da kapsayacaktır.

7. KİT’lerin faiz dışı dengeleri, sağlanan net finansman toplamından KİT’lerin tahakkuk etmiş faiz tutarlarının düşürülmesi yoluyla takip edilecektir. Net finansman ise, bankacılık sisteminden sağlanan net finansman (Eximbank’ın sağladıgı sevk öncesi ihracat finansmanı hariç); net dış borçlanma (normal ticaret finansmanı hariç); özel sektör ve KKS dışı kamu sektörüne (iştirakler ve ortak girişimler dahil olmak üzere) olan gecikmiş net borçlardaki ve özel sektör ve KKS dışı kamu sektöründen (iştirakler ve ortak girişimler dahil olmak üzere) alınan net avanslardaki degişim ve Hazine tarafından üstlenilen net faiz ödemelerinin toplamı olarak takip edilecektir. Gecikmiş vergi yükümlülüklerindeki net değişim ise hesaba katılmayacaktır.

8. Bankacılık sisteminden sağlanan net finansman, (Eximbank’ın sağladığı sevk öncesi ihracat finansmanı hariç) KİT’lerin raporladığı şekliyle, bankaların yukarıda sayılan KİT’ler üzerindeki, krediler ve anaparaya eklenen gecikmiş faiz ödemeleri dahil, tüm alacaklarında meydana gelen değişiklikten KİT’lerin bankalardaki mevduatlarındaki ve repo hesaplarındaki değişikliğin çıkartılması şeklinde tanımlanmaktadır. Yabancı para cinsinden yükümlülükler ve mevduattaki değişiklikler ise Türk Lirası ile işlem yapılan yabancı para arasında ilgili üç aylık dönemdeki ortalama döviz kuru üzerinden hesaplanacaktır. KİT’ler üzerinde bankaların net alacak stoğu yukarıda tarif edildiği şekliyle, 31 Aralık 2002 tarihi itibariyle aynı gündeki döviz kuru üzerinden 92 trilyon TL tutarındadır.

9. Net dış borçlanma, işlem günündeki döviz kuru üzerinden, dışarıdan temin edilen kredilerin kullanımı (garantili borçlar ve devirli krediler dahil, normal ticaret finansmanı hariç) eksi borç geri ödemesi (Hazine tarafından üstlenilen garantili ve devirli borçların geri ödemeleri hariç) olarak tanımlanmaktadır. 31 Aralık 2002 tarihi itibariyle dış kredi stoğu aynı gündeki döviz kuru üzerinden 11,2 katrilyon TL tutarındadır.

Sosyal Güvenlik Kuruluşları

10. Sosyal güvenlik kuruluşlarının açıkları, konsolide bütçeden yapılan transferlerle karşılanacak olup, böylece 2004 yılında söz konusu kuruluşların faiz dışı hesaplarının dengede olacağı tahmin edilmektedir.

Ayarlama Kalemleri

11. Konsolide Kamu Sektörü faiz dışı fazlasına ilişkin alt sınır, sosyal güvenlik kuruluşlarının harcamalarından kaynaklanan ödenmemiş borçlarında artış olması durumunda yukarı çekilmek suretiyle ayarlanacaktır.

Sosyal güvenlik kuruluşlarının gecikmiş borçları (i)gecikmiş emekli aylığı ödemeleri; (ii) (faturanın alındığı tarihten itibaren) 30 günün üzerindeki gecikmiş ilaç ödemeleri; ve (iii) (faturanın alındığı tarihten itibaren) 30 günün üzerindeki gecikmiş diğer ödemelerin toplamı olarak tanımlanmıştır. Bağ Kur’da ortak emeklilik fonuna olan gecikmiş borçlar hariç tutulacaktır. 31 Aralık 2002 tarihi itibariyle Bağ-Kur’un gecikmiş borç stoğu 296 trilyon TL, SSK’nın gecikmiş borç stoğu 314 trilyon TL ve Emekli Sandığı’nın gecikmiş borç stoğu 0 trilyon TL tutarındadır. Söz konusu borç stokları 2004 yılındaki ayarlama kalemlerinin hesaplanması amacıyla kullanılacaktır.

12. Konsolide kamu sektörü faiz dışı fazla için tespit edilen alt sınırlar, aşağıdaki kalemler için yukarıya doğru ayarlanacaktır:

• Banka yeniden sermayelendirmesi ve görev zararlarının menkul kıymete bağlanması,Tarım Satış Kooperatifleri Birimlerinin yeniden yapılandırılması ve dış finansmanlı askeri aynî harcamaların dışındaki herhangi bir nakit dışı borçlanma.

• 31 Aralık 2004 tarihi itibariyle Doğrudan Gelir Desteği programının altında yapılan ödemeler (2004 yılı içinde ödenecek miktar 2.6 katrilyon TL olarak planlanmıştır).

• KKS’nin herhangi bir bileşeninin herhangi bir bilanço dışı harcaması (dış finansmanlı askeri aynî harcamalar hariç tutulmak suretiyle).

13. Konsolide kamu sektörü faiz dışı fazlasına ilişkin alt sınır 1 Ocak 2003’ten sonra KKS’ye dahil edilen herhangi bir fon ya da kurumun beklenilen faiz dışı fazlası (açığı) doğrultusunda yukarı (aşağı) çekilecektir.

14. Konsolide kamu sektörü faiz dışı fazlasına ilişkin alt sınır, özelleştirme sonucu yönetim değişimi olması durumunda özelleştirilen (performans kriteri kapsamında izlenen) KİT’in 6. Gözden Geçirme sırasında belirlenen faiz dışı fazlası (açığı) kadar aşağı (yukarı) çekilecektir. Ayarlama kalemi şirket tarafından yaratılan ve yıllık tahmin ile şirketin kamu yönetiminde kaldığı süreye tekabül eden faiz dışı fazlası arasındaki fark alınarak hesaplanacaktır. Bu ayarlama kalemi KİT’ler dışında kalan konsolide kamu sektörü faiz dışı fazlasına uyarlanmaz.

(*) 2 Nisan 2004 tarihli Niyet Mektubu, Ek-D.