|
27
Aralık 2004
Levent
Gençyürek
Maliye
Başmüfettişi
İzmir
Defterdar Yardımcısı V.
9
Eylül Üniversitesi İşletme Fak.Öğretim Görevlisi
gencyurek@yahoo.com
Faaliyetine Son Veren İşletmelerin
Vergi Kayıtlarının Silinmesi
Vergisel açıdan gerek idare gerekse mükellefleri
yakından ilgilendiren ve sıkıntılara yol açan önemli konulardan birisi de
çeşitli sebeplerle faaliyetine son veren işletmelerin vergisel sorumluluklarıdır.
Uygulamada
sorun iki farklı şekilde karşımıza çıkmaktadır. Birinci olarak, gerçek veya
tüzel kişi mükellefler faaliyetlerine son vermekle birlikte vergi dairesine işi
bırakma bildiriminde bulunmamaktadırlar. Bunun üzerine mükellefler adına işin
bırakıldığı dönemden sonraki zaman dilimleri için takdir komisyonlarınca takdir edilen vergiler idare ile
mükellefler arasında ihtilafların doğmasına, zaman ve emek kaybına yol
açmaktadır.
Diğer bir sorun ise kurumlar vergisi mükellefi olan
şirketler açısından mükellefiyetin ancak tasfiye veya iflas hallerinde
mümkün olabilmesi nedeniyle ortaya çıkmaktadır. Türk Ticaret Kanununda öngörülen
işlemler yerine getirilmeden ve tasfiye veya iflasın sona erdiği tescil ve ilan
edilmeden şirketin tüzel kişiliğinin ortadan kaldırılması mümkün
olamamaktadır. Faaliyetlerini uzun süreden beri bırakmış, ortakları dağılmış,
ortaklığın feshine ve tasfiyesi işlemleri ihmal edilmiş, sorumlu ve muhatap
tutulacak kanuni temsilci veya tasfiye memuru da bulunmayan ve işi bırakma keyfiyetini
vergi dairesine bildirmemiş olan şirketlerin, beyanname vermedikleri dönemlere
ilişkin matrahların re'sen takdiri yoluna gidilebilmekte bu durum da bazı sakıncalar doğurmaktadır.
5228 sayılı
Kanunun 6 ncı maddesi ile 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 160
ıncı maddesinin 3 üncü fıkrası değiştirilmesi ve maddenin sonuna yeni fıkralar
eklenmesi yukarıda söz ettiğimiz sıkıntıların ortadan kaldırılması açısından önemli
bir adım olmuştur. Yapılan yasal düzenleme, ortak veya kanuni temsilcilerin
karşılaştıkları problemleri çözme yanında bir çok gayri faal işletmenin kaydının
terkin edilmesi suretiyle vergi
dairelerini de rahatlatacak ve faal mükelleflere sunulan hizmetin kalitesinin
aratmasına katkı sağlayacaktır.
5228 sayılı Kanunla yapılan değişiklik ile 213 sayılı
Kanununun 160 ıncı maddesi şu şekli almıştır;
“İşi Bırakmanın Bildirilmesi
Madde
160- 153. maddede yazılı mükelleflerden işi bırakanlar, keyfiyeti vergi dairesine
bildirmeye mecburdurlar.
İşi
bırakma bildiriminde bulunmayan bir mükellefin işi bıraktığının tespit edilmesi
veya yapılan araştırma ve yoklamalar sonucunda bilinen adreslerinde
bulunamaması ve başka bir adreste faaliyetine devam ettiğine dair bilgi
edinilememesi veya başkaca bir ticarî, ziraî ve meslekî faaliyeti olmadığı
halde münhasıran sahte belge düzenlemek amacıyla mükellefiyet tesis
ettirdiğinin vergi incelemesine yetkili olanlarca düzenlenen rapor ile tespit
edilmesi ve mükellefiyet kaydının devamına gerek görülmediğinin raporda
belirtilmesi halinde, mükellef (matrahlı veya matrahsız beyanname verenler
dahil) işi bırakmış addolunur ve mükellefiyet kaydı vergi dairesince terkin
edilir. Bu durum, ilgili kamu kurum ve kuruluşu ile kamu kurumu niteliğindeki
meslek üst kuruluşuna da bildirilir.
Mükellefiyet
kaydının terkin edilmesi, mükellefin işi bırakmasından önceki döneme ilişkin
yükümlülüklerini ortadan kaldırmayacağı gibi bu tarihten sonra faaliyette
bulunduğunun tespiti halinde bu dönemlere ilişkin vergilendirmeye ve sahte
belge düzenleme fiilini işleyenler hakkında kovuşturma yapılmasına ve ceza
uygulanmasına da engel teşkil etmez.
Bu madde
kapsamında mükellefiyet kayıtları terkin edilenlerin kimlik bilgileri ile
bunların bastırmış veya tasdik ettirmiş oldukları belgeler ve kullanmış
oldukları ödeme kaydedici cihazlara ilişkin bilgiler Maliye Bakanlığınca
belirlenecek araçlarla duyurulur.
Bu
maddenin uygulanmasına ilişkin usulleri belirlemeye Maliye Bakanlığı
yetkilidir.”
Yapılan yasal düzenleme ışığında faaliyetine son veren
işletmelerin mükellefiyet kayıtlarının silinmesi konusunda önem araz eden
hususlar şu şekilde özetlenebilir:
1- 31.07.2004 tarihinden önce işini terk edip işi
bırakmayı vergi dairesine bildirmeyen mükelleflerden, Ticari, zirai veya mesleki
kazanç sahibi gerçek kişiler ve ortaklıklar ile tüzel kişilerde, birbirini izleyen en az iki döneme ait katma
değer vergisi, Basit usulde vergilendirilme veya Gayrimenkul sermaye iradı,
menkul sermaye iradı, ücret ve diğer kazanç ve iratlar nedeniyle mükellefiyet
kaydı yapılan mükelleflerden ise yıllık gelir vergisi beyannamesini vermeyen
ve faaliyette bulunduğuna dair herhangi bir belirti bulunmayan mükellefler
vergi dairesince tespit edilecektir.
Yapılacak araştırma ve yoklamalar sonucunda, işini terk
ettiği tespit edilen, bilinen adreslerinde bulunamayan ve başka bir adreste
faaliyetine devam ettiğine dair bilgi edinilemeyen mükelleflerin mükellefiyet
kayıtları, ilgili müdür yardımcısının
önerisi ve vergi dairesi müdürünün onayı ile terkin edilecektir.
Mükellefiyet
kayıtlarının terkininde, işi bırakma tarihinin kanaat getirici vesikalarla
tevsik edilebildiği hallerde bu tarih, diğer hallerde ise 31.07.2004 tarihi
esas alınacaktır.
Bu şekilde mükellefiyet kayıtları terkin edilen mükelleflerin,
mükellefiyetlerinin kaldırıldığı tarihten sonraki dönemlere ait takdir
komisyonuna sevk edilmiş olan dosyaları takdir komisyonundan çekilecek, takdir
komisyonunca karara bağlananlar ise Vergi Usul Kanununun düzeltmeye ilişkin
hükümlerine göre işlemden kaldırılacaktır.
2- 31.07.2004 tarihinden sonraki dönemlerde işini terk
eden, ancak işi terk keyfiyetini vergi dairesine bildirmeyen ve dosyasında
işine devam ettiğine dair herhangi bir bilgi bulunmayan ve birbirini izleyen
iki döneme ait katma değer vergisi beyannamesini vermeyen mükelleflerin işyeri
ve ikametgâh adreslerinde ve ayrıca tüzel kişi mükelleflerin kanuni
temsilcilerinin ikametgâh adreslerinde, katma değer vergisi beyannamesi
verilmeyen son dönemi izleyen ay içerisinde gerekli yoklama işlemleri
yapılacaktır.
Yapılan yoklamada ilgililerin işlerini ne zaman terk
ettikleri, işyerinin yoklama tarihindeki durumu, işyerinde başkaları faaliyet
gösteriyorsa hangi tarihten itibaren orada faaliyet gösterdikleri ve adres
değişikliği yapılıp yapılmadığı hususları tespit edilecektir. Yukarıda
belirtilen araştırma ve yoklamaların tamamlanmasını takip eden otuz gün içinde
mükellefin bilinen adreslerinde, ikinci bir yoklama yapılarak, ilgilinin bilinen
adreslerinde bulunamadığını teyit eden bir yoklama fişi tanzim
edilecektir. İkinci yoklamadan sonra, işini terk ettiği tespit edilen, bilinen
adreslerinde bulunamayan ve başka bir adreste faaliyetine devam ettiğine dair
bilgi edinilemeyen mükelleflerin mükellefiyet kayıtları terkin edilecektir.
3-
Basit usulde vergilendirilen gelir vergisi
mükelleflerinden yıllık gelir vergisi beyannamesini süresi içinde vermeyenlerin
beyanname verme süresini izleyen 3 ay içerisinde bilinen adreslerinde gerekli
yoklama işlemleri yapılacaktır. Yapılan yoklama sonucunda işini terk ettiği tespit
edilen, bilinen adreslerinde bulunamayan ve başka bir adreste faaliyete devam
ettiğine dair bilgi edinilemeyen mükelleflerin mükellefiyet kayıtları terkin
edilecektir.
4- Gayrimenkul sermaye iradı, menkul sermaye iradı,
ücret ve diğer kazanç ve iratlar nedeniyle mükellefiyet kaydı yapılan
mükelleflerden, yıllık gelir vergisi beyannamesini süresi içinde vermeyenlerin,
beyanname verme süresini izleyen üç ay içerisinde bilinen adreslerinde gerekli
yoklama işlemleri yapılarak beyanname vermeme nedenleri tespit edilecektir.
Bu
mükelleflerin, ilgili vergilendirme döneminde kazanç ve irat elde etmemiş
olmaları veya elde ettikleri kazanç ve iradın, istisna sınırı içinde kalması ya
da kazanç ve iradın elde edildiği kaynağın elden çıkarılmış olduğunun tespit edilmesi
halinde, mükellefiyet kayıtları terkin edilecektir.
5- Vergi inceleme elemanlarınca yapılan inceleme,
araştırma ve yoklamalar sonucunda, işini terk ettiği tespit edilen, bilinen
adreslerinde bulunamayan ve başka bir adreste faaliyete devam ettiğine dair
bilgi edinilemeyen mükelleflerin mükellefiyet kayıtları, vergi inceleme
elemanının bu hususları içeren raporuna istinaden terkin edilecektir.
6-
Devlet veya Devlet güvencesinde tutulan kayıt ve
siciller veya diğer kanaat getirici vesikalarla tevsik edilen mükelleflerin
mükellefiyet kayıtları, bu olayın meydana geldiği tarihten itibaren
silinir. Ticari, zirai ve mesleki kazanç sahipleri ile kurumlar vergisi
mükelleflerinden, işini terk ettiği tarih kanaat getirici vesikalarla tespit
edilemeyenler için ilk yoklamanın yapıldığı tarih silinmeye esas alınacaktır.
Gayrimenkul sermaye iradı, menkul sermaye iradı, ücret ve
diğer kazanç ve iratlar nedeniyle mükellefiyet kaydı yapılanların ilgili
vergilendirme döneminde kazanç ve irat elde etmemiş olmaları veya elde ettikleri
kazancın istisna sınırları içinde kalması ya da kazanç ve iradın elde edildiği
kaynağı elden çıkarmış bulunanların mükellefiyet kayıtları, bu olayın meydana
geldiği tarihi izleyen yılın başından itibaren, terkin edilecektir.
Mahkeme kararı, vergi inceleme raporu veya vergi daireleri
tarafından resmi makamlarla yapılan yazışmalar sonucunda, sahte veya çalıntı ya
da tahrif edilmiş nüfus cüzdanı ile bilgileri dışında adlarına mükellefiyet
tesis ettirildiği tespit edilenlerin mükellefiyet kayıtları, tesis tarihi
itibarıyla terkin edilecektir.
7-
Mükellefiyet kayıtları yukarıda açıkladığımız şekilde
silinen mükellefler hakkında mükellefiyetin silindiği tarihten sonraki
dönemlere ilişkin takdire sevk işlemi yapılmayacak, beyanname vermeme nedeniyle
takdir komisyonuna sevk edilen dosyaların bulunması halinde, bu dosyalar takdir
komisyonundan çekilecektir. Mükellefiyetin terkin edildiği tarihten sonraki
dönemlere ilişkin olarak takdir komisyonunca karara bağlanan dosyalar ise Vergi
Usul Kanununun düzeltmeye ilişkin hükümlerine göre işlemden
kaldırılacaktır.Ancak, mükellefiyet kaydı terkin edilen mükelleflerin,
mükellefiyet kayıtlarının terkin edildiği tarihten önceki dönemlere ait
borçlarıyla ilgili takip işlemlerine devam edilecektir.
8- Gerçek veya tüzel kişi mükelleflerin vergi
borçlarından dolayı, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun
kapsamında kendilerine veya şirket tüzel kişiliğine ait mal varlığına, şirketin
kanuni temsilcilerinin ya da ortaklarının şahsi mal varlıklarına haciz tatbik
edilse bile, yukarıda belirtilen şartların varlığı halinde şirketin veya gerçek
kişi mükellefin mükellefiyet kaydı terkin edilecektir.
Mükellefiyet kaydı terkin edilen mükelleflerden, faaliyetine
başka bir adreste devam ettikleri veya yeniden faaliyete geçtikleri ya da
tasfiyeye tabi tutuldukları öğrenilenlerin mükellefiyet kaydı, yeniden
açılacaktır. Söz konusu mükelleflerden, faaliyetlerine başka bir adreste devam
ettiği tespit edilenler ile tasfiyeye girdikleri öğrenilenlerin mükellefiyet
kaydı, mükellefiyetin terkin edildiği tarihten itibaren, yeniden faaliyete
geçtikleri belirlenenlerin mükellefiyet kaydı ise, yeniden faaliyete geçtikleri
tarihten itibaren yapılacak ve mükellefiyetin tesis edildiği tarihten sonraki
dönemlere ilişkin yükümlülüklerin yerine getirilmesi sağlanacaktır.
9-
Yapılan araştırma ve yoklamalar sonucunda işini terk
ettiği tespit edilen, bilinen adreslerinde bulunamayan ve başka bir adreste de
faaliyetine devam ettiğine dair bilgi edinilemeyen tüzel kişi mükelleflerde;
ulaşılan şirket ortağı ve/veya kanuni temsilcisi nezdinde yapılan ve/veya
yapılacak yoklamalarda tüzel kişiliğin faaliyette bulunmadığının tespit
edilmesi halinde, tüzel kişiliğin mükellefiyeti terkin edilecektir
10- İşi bırakma bildiriminde bulunmayan bir mükellefin
işi bıraktığının tespit edilmesi veya yapılan araştırma ve yoklamalar sonucunda
bilinen adreslerinde bulunamaması ve başka bir adreste faaliyetine devam
ettiğine dair bilgi edinilememesi halinde, mükellefler matrahlı ya da matrahsız
beyanname verseler dahi, mükellefiyet kayıtları terkin edilecektir.
11-
Yük ve yolcu taşımacılığı faaliyetinden dolayı
mükellefiyeti bulunan ancak, işi bırakmayı vergi dairesine bildirmeyen ve
adlarına Trafik Tescil Bürolarında kayıtlı ticari aracı bulunduğu tespit edilen
mükelleflerin, araçlarını ticariden hususiye çevirmeleri halinde bu dönüşüm
işlemini yaptıkları tarih itibarıyla mükellefiyet kayıtları terkin edilecektir.
12- İşi terk dilekçesi verdiği halde, kullanılmamış
belgelerini iptal ettirmeyen mükelleflerin mükellefiyetleri, terk dilekçesinde
belirtilen tarih esas alınarak terkin edilecektir.
13-
Gayri faal durumda olan ve bilinen adreslerinde
bulunamayan mükelleflerin, başka vergi daireleri yetki alanı içinde şubelerinin
olması halinde durum derhal şubelerin bağlı bulunduğu vergi dairesine bir yazı
ile bildirilecek, alınacak cevaba göre şubelerinin de gayri faal olduğunun
bildirilmesi üzerine ilgili vergi dairesine tekrar bir yazı yazılarak merkezin
de gayrifaal olduğu ve gayrifaal olan şubenin mükellefiyet kaydının terkin
edilmesi gerektiği bildirilecektir. Şubenin mükellefiyet kayıtlarının terkini
ile eş zamanlı olarak merkezin bulunduğu vergi dairesince de merkezin
mükellefiyet kaydı terkin edilecektir.
14-
Münhasıran sahte belge düzenlemek amacıyla
mükellefiyet tesis ettirdiği vergi inceleme raporuyla tespit edilen gerçek ve
tüzel kişilerin mükellefiyet kayıtları, bunların matrahlı yada matrahsız
beyanname verip vermediğine bakılmaksızın ve vergi inceleme raporunda
mükellefiyet kaydının devamına gerek görülmediğinin belirtilmiş olması şartı
ile raporda belirtilen tarih itibarıyla terkin edilecektir. Yapılan terk
işlemi, mükellefin işi bırakmasından önceki döneme ilişkin yükümlülüklerini
ortadan kaldırmayacağı gibi bu tarihten sonra faaliyette bulunduğunun tespiti
halinde bu dönemlere ilişkin vergilendirmeye ve sahte belge düzenleme fiilini
işleyenler hakkında kovuşturma yapılmasına ve ceza uygulanmasına da engel
teşkil etmeyecektir.
Gerçek kişiler ile sermaye veya şahıs şirketinin kanuni
temsilcileri ya da ortakları arasında daha önce belirttiğimiz sebeplerle
mükellefiyet kayıtları terkin edilen kişilerin yer alması halinde,
mükellefiyeti tesis edilen gerçek kişiler ile sermaye veya şahıs şirketleri
vergi dairesince yakın takibe alınacaktır.Bunların iş yerinde belirli aralıklarla
yoklamalar yapılacak ve vermiş olduğu beyannameler öncelikle kontrol edilecek,
gerçek bir faaliyeti olmadığına dair herhangi bir tespit yapılması halinde
gerekçeleri ile birlikte derhal incelemeye sevk edilecektir.
| 
FAALİYETİNE
SON VEREN İŞLETMELERİN VERGİ KAYITLARININ SİLİNMESİ