|
20
Aralık 2004
Levent
Gençyürek
Maliye
Başmüfettişi
İzmir
Defterdar Yardımcısı V.
9
Eylül Üniversitesi İşletme Fak.Öğretim Görevlisi
gencyurek@yahoo.com
Ücretlilerde Vergi İadesine İlişkin Esaslar
Kamuoyunda “Ücretlilere Vergi
İadesi” olarak ifade edilen sistem 1.1.2004 tarihinden itibaren GVK’nun
Mükerrer 121 inci maddesi uyarınca “Ücretlilerde Vergi İndirimi” şeklinde
yeniden düzenlenmiştir. Yeni sisteme göre ücretliler, yıllık vergi matrahını
yani verginin üzerinden hesaplandığı tutarı aşmamak üzere, kendileri ile eş ve
çocuklarına ait yapacakları eğitim, sağlık, gıda, giyim ve kira
harcamaları üzerinden hesaplanan tutarı iade olarak alacaklardır. Ücretlinin
topladığı harcama belgesi toplamına 3 Milyar liraya kadar % 8, 3 ile 6 Milyar arasında 3 milyar için % 8
kalan kısmı için % 6, 6 milyardan fazlası içinse 6 milyar liraya kadar % 7
kalan kısım için % 4 oranı uygulanmak suretiyle iade edilecek vergi tutarı
bulunacaktır.
Ücretlilerin vergi iadesinde, sadece
kendileri ile eş ve çocuklarına ait eğitim, sağlık, gıda, giyim ve kira
harcamaları dikkate alınır. Ayrıca, bu tür harcamaların Türkiye’de yapılması
gerekmektedir. Bu nedenle, yurt dışında ve free-shoplarda yapılan harcamalar ile
Türkiye’den yurtdışına sipariş vermek suretiyle posta, kargo vb. şekillerde
yapılan harcamalar vergi iadesinde kullanılamaz.
Vergi iadesine tabi harcamalar
Aşağıda yazılı harcamalar fatura,
serbest meslek makbuzu, perakende satış fişi, ödeme kaydedici cihazlara ait
satış fişi (yazar kasa fişi) ile belgelendirilmesi şartıyla vergi iadesinde
kullanılabilecektir:
- Eğitim ve öğretim kurumları ile anaokulu, kreş ve
dershanelere eğitim amacıyla yapılan ödemeler ile kurs ücretleri, kitap ve
kırtasiye alımları için yapılan harcamalar, ehliyet almak için sürücü kurslarına
yapılan ödemeler, fatura verebilen yurtlara ödenen ücretler ve spor okullarına
ödenen bedeller,
- Serbest meslek makbuzu ile belgelendirilen özel ders
ücretleri,
- Özel üniversitelere ödenen ve karşılığında belge
alınan kayıt, kitap parası, okul ücreti vb.,
- Okullara gidiş geliş hizmeti veren mükelleflere
ödenen servis cretleri, eğitim kurumlarınca öğrencilere yönelik olarak satılan
dergiler (Anadolu liseleri, üniversiteye veya yabancı dil hazırlık dergileri,
vb.), okul ve beslenme çantaları, Milli Eğitim Bakanlığı tarafından eğitimde
kullanılması onaylanan Bilgisayar CD’leri.
- Ücretlilerin yaptığı ilaç masrafı, sağlık malzemesi
ve hastane giderleri ile muayene, tahlil, ameliyat, fizik tedavi ve diş protez
ücretleri, doktor raporuna dayalı gözlük ve lens alımları, doktor raporu ile
gerekli görülen cilt sağlığı ürünleri, engellinin kullanacağı araba, steril
pamuk.
- Ücretlinin vergi iadesine konu olan sağlık
harcamalarının bir kısmının işverenlerce karşılanması halinde, ücretlinin
sadece kendisinin karşıladığı tutar iade için kullanılacaktır. Sağlık
Bakanlığı’na ve Üniversitelere bağlı hastaneler veya bunların döner
sermayelerine yapılan sağlık harcamaları ergi iadesinde kullanılamaz.
- Gıda giderlerinden her türlü yiyecek ve alkollü olanlar
hariç içecek için yapılan harcamalar ile Lokanta, pastane,
cafe gibi yerlerde
yiyecek ve alkol hariç içecek için ödenen tutarlar.
- Konaklama giderleri ile birlikte yiyecek içecek
giderlerinin düzenlenen belgelerde ayrı ayrı gösterilmesi şartı ile otellerde
yapılan yiyecek içecek giderleri (alkol hariç). Eğer söz konusu harcamalara
ilişkin alınan belgede, yiyecek, içecek ve konaklama giderlerinin toplu olarak
gösterilmesi durumunda alınan belge vergi iadesinde kullanılamaz.
- Kumaş, hazır elbise,
gelinlik, damatlık, ayakkabı,
şapka, iç çamaşırı, çorap, eldiven, kemer, yün ve tuhafiye gibi giyime ilişkin
her türlü malların satın alınması için yapılan harcamalar ile bunlara ilişkin
dikim, tamir, bakım, boyama ve onarım giderleri,
- İkamet edilen konut için yapılan kira ödemesinin
tamamı vergi iadesinde kullanılacaktır. Kiranın topluca veya aylık dönemler
itibariyle ödenmesinin önemi bulunmamaktadır. Ücretlilere vergi iadesi beyan
esasına dayandığı için kira kontratının noter tasdikli olmasına gerek olmadığı
gibi belgenin aslının ibraz edilmesine de gerek yoktur. Kira kontratının
fotokopisi ile ev sahibinden alınacak kiranın ödendiğine ilişkin bir yazı,
banka dekontu veya kira kontratının kiranın alındığını gösteren bölümünün ev
sahibi tarafından imzalanması yeterli olacaktır. Kira ödemesi ertesi yılı da
kapsıyor ise sadece bu yıla isabet eden kısmı dikkate alınır.
-
Bankamatikler vasıtasıyla
veya internet yoluyla mal sahibine
havale şeklinde ödenen kira giderleri,
düzenlenen belgede kiracı ve kiralayana ilişkin bilgilerin ve paranın ne amaçla yatırıldığının mevcut olması
halinde kira kontratının da bulunması şartı ile vergi iadesinde
kullanılabilecektir.
Vergi
İadesinde kullanılamayacak harcamalar
-
Ücretlilere
vergi iadesinde kullanılamayacak harcamalar şu şekilde sıralanabilir:
-
Yur tdışı eğitim ve öğretim harcamaları,
-
Karşılığında “kurumlar
vergisinden muaftır” ifadesi taşıyan belge veya yazar kasa fişi verilen
harcamalar,
- Kuaför,
berber, masaj ve güzellik salonlarında yapılan harcamalar,
- Fotoğraf
filmi ve tab ücreti, eğitim gideri niteliğinde olmayan fotokopi ücretleri, ampul,
floresan ampul ve pil alımları,
- Plak,
teyp,video kaset, CD, VCD, DVD alımları ile bunların kiralanması karşılığında
ödenen ücretler, konutların boya ve badana giderleri ile duvar kağıdı
giderleri, elektrik ve su tesisatı, asansör için yapılan ödemeler,
- Billuriye
ve zücaciye ürünlerinin ve parçalarının alımı ve tamiri,
- Her
türlü çocuk oyuncakları, havlu, bornoz, çarşaf ve nevresim alımları,
- Televizyon,
buzdolabı, fırın, bilgisayar, kol
ve duvar saati vb. her türlü dayanıklı tüketim malları ile plastik
eşyalar, çanta ve valiz alımları,
- Kilit,
tel, çivi, pense, çekiç
vb. her türlü hırdavat malzemesi,
- İkamet
edilen konuta ait yakacak giderleri (odun, kömür, fueloil,
gazyağı, motorin, doğal gaz alımı) ile bunların nakliyesi için yapılan giderler,
- Noter
vekalet ücretleri, şehir içi veya şehirler arası yolcu ve yük taşıma
giderleri, otel, motel ve pansiyonlara ödenen konaklama ücretleri,
park ve oto yol
ücretleri,
-
Tiyatro, sinema, konser ve bowling salonu, plaj, yüzme havuzu gibi eğlence ve
dinlenme giderleri
-
Ziynet ve süs eşyaları, her türlü kadın ve erkek tuvalet ve ıtriyat madde ve
malzemesi ve kozmetik maddelerinin alımları, temizlik madde ve malzemesi
alımları,
-
Çiçek alımları ve çiçek bakıma ait
giderler,
- Benzin,motorin,
LPG
vb. akaryakıt ürünleri ve tüp gaz
giderleri, Otomobil tamir bakım giderleri,
-
Genel ve katma bütçeye ait lojmanların kira bedelleri(KİT
‘lere ait olup fatura vb. belge verilebilenler hariç),
-
Milli Eğitim Bakanlığına bağlı okullara yapılan eğitim
harcamaları ile Sağlık Bakanlığı’na ve Üniversitelere bağlı hastaneler veya
bunların döner sermayelerine yapılan sağlık harcamaları,
-
Milli Eğitim Bakanlığına bağlı okullara, okul aile
birliğine veya okul koruma derneğine yapılan bağışlar, tüketim
kooperatiflerinden yapılan gıda ve giyim harcamaları ve askeri kantinlerden
yapılan harcamalar,
-
Gazete, dergi ve mecmua alımları(eğitim kurumlarınca öğrencilerin eğitimine
yönelik olarak çıkartılanlar hariç),
- Evlerde
beslenen kuş, kedi, köpek gibi hayvanlar ile diğer hayvanların tüketimi için
alınan yem, mama ve sair gıda maddelerine dair harcamalar,
- Sigara,alkollü
içkiler ve bira tüketimine yönelik harcamalar,
- Çocuk
bezi, hijyenik ped, yara bandı, diş fırçası ve diş macunu giderleri,
(bu tür
harcamaların giyim ve sağlık harcaması niteliğinde olduğunun kabul edilerek
yapılacak bir hukuki düzenleme ile vergi iade kapsamına alınması gerektiğini
düşünüyoruz),
-2004 yılı
için yazar kasa ve perakende satış fişi düzenlenebilecek üst limit 440 Milyon TL olduğundan bu tutarı aşan fişler,
-
Vergi iadesinde kullanılan harcamaların ücretlilerin gelirleriyle
orantılı olması, gerçeği yansıtması ve makul nitelikte olması gerekir. Bu
nedenle, Hal Komisyoncularından alınan sebze ve meyve faturaları, düğün,
ziyafet
ve iftar yemeklerine ait toplu faturalar vergi iadesine konu olamaz. Sözgelişi,
1 ton pirinç,
700 kilo et veya günlük
100 ekmek alımı gibi harcamalar gerçek
tüketime yönelik olmadığı ve gerçek harcamaları yansıtmadığından vergi iadesine
konu olamazlar.
-
Vergi iadesinde
kullanılacak belgelerin asıl olması gerektiğinden fotokopisi
bulunan belgelere dayanılarak vergi iadesi yapılmaz.
- Aynı belgede vergi iadesine konu olan ve olmayan
harcamaların bulunması durumunda, vergi iadesine tabi olmayan harcama tutarı
belge toplamından düşülerek (KDV dahil tutar) kalan kısım indirime konu olacak
harcama tutarı olarak yazılacaktır.
Ücretlilere vergi iadesinde önemli
birkaç nokta
Ücretlilere
vergi iadesinde hem iade alacak hem de iadeye ilişkin işlemleri yapacak olan
işverenlerin dikkat etmesi gereken
hususları şu şekilde özetleyebiliriz:
- Vergi
iadesi uygulamasında çocuk tabiri, yaş sınırına bakılmaksızın ücretli ile
birlikte oturan veya ücretli tarafından bakılan ve gelir vergisine tabi geliri
bulunmayan kişileri ifade eder (evlat edinilenler ile ana ve babasını kaybetmiş
torunlardan ücretli ile birlikte oturanlar dahil). Buna göre, yaşları ne olursa
olsun (18 yaş sınırı söz konusu değil) ücretli ile birlikte oturan veya ücretli
tarafından bakılan çocuklara ait harcamalar vergi iadesinde
kullanılabilecektir. Sözgelişi, ücretli ile birlikte oturan ve üniversite
hazırlık kursuna devam eden çocuğun kurs ücreti veya başka bir şehirde
üniversite öğrenimi gören çocuğun kiraladığı ve bedeli ücretli tarafından
ödenen konutun kira bedeli de vergi
iadesinde kullanılabilecektir.
- Eşlerden birisi adına düzenlenen bir belgenin diğer eş
tarafından vergi iadesinde kullanılması ailenin birliği ilkesi uyarınca
mümkündür. Buna göre,ücretli olarak çalışan Bayan
(A) yine ücretli olarak çalışan
eşi adına düzenlenmiş bir giyim, eğitim vb. faturayı kendi vergi iadesinde
kullanabilecektir. Ücretli Bay (B) kontratı eşi adına yapılmış olan ve birlikte
oturdukları evin kira giderini vergi iadesine konu yapabilecektir.
- Yıl içersinde işten ayrılıp başka bir işyerinde çalışmayan
ücretliler 1 Ocak tarihinden işten ayrıldıkları tarihe kadarki dönemde
toplayacakları harcama belgelerini en son çalıştıkları işverene ertesi yılın 20
Ocak tarihine kadar vereceklerdir.
- İşten ayrılan ücretli için ücret aldığı dönemle sınırlı
olmaksızın işten ayrıldıktan sonra yıl sonuna kadar yapmış olduğu harcamaları
da vergi iadesine tabi harcama olarak kullanabilecektir.Örneğin,1 Eylül 2004
tarihinde işten ayrılan ücretli 8 ay için vergi iadesi talebinde bulunurken
Kasım 2004 ayına ait bir faturayı da
kullanabilecektir.
- Ücretlinin ölümü durumunda, varisler adına bunlardan
birisinin 1 Ocak tarihinden ücretlinin ölüm nedeniyle işten ayrıldığı tarihe
kadar olan harcama belgelerini, ölenin işverenine ertesi yılın 20 Ocak tarihine
kadar teslim etmesi durumunda vergi iadesi yapılabilecektir.
-Yıl içinde iş değiştiren ücretli vergi
iadesine ilişkin bildirimi en son çalıştığı işverene verecektir. Ancak,
ücretli
çalıştığı süre içinde kendisine ödenen ücret matrahı,
matrahtan kesilen
vergileri ve bu vergilerin ilgili vergi dairesine yatırıldığını gösteren
belgeyi eski işvereninden alarak yeni
işverenine vermekle yükümlüdür.
- Aynı zamanda birden fazla işveren yanında çalışan
ücretliler her iki işverene de aldıkları ücrete göre ayrı ayrı vergi iade
bildirimi vereceklerdir.
- Yıl içersinde çeşitli sebeplerle mükellefiyeti sona eren
işverenler yanında çalışan ücretliler vergi iadesi ile ilgili belgeleri kapanan
işyerinin bağlı olduğu vergi dairesine vereceklerdir. Vergi dairesi vergi iadesi
ile ilgili işlemleri yapacak ve işverenin önceden muhtasar beyanname ile beyan ettiği vergileri ödemiş olması
şartıyla, hesaplanan vergi iadesini ücretlilere ödeyecektir.
- Emekli olup da bir işyerinde ücretli olarak çalışanlar
emekli maaşları dolaysıyla yararlandıkları vergi iadesi yanında ayrıca gelir
vergisine tabi bu ücretleri dolaysıyla da vergi iadesinde
yararlanabileceklerdir.
- Ücretliler, kendileri, eş ve
çocukları adına düzenlenen, bir yıldır biriktirdikleri harcama belgelerini
gıda, giyim, kira, sağlık ve eğitim olarak sınıflandıracaklardır. Eğer bir
belgede birden fazla harcama cinsi varsa en yüksek tutardaki harcama hangisi ise fişin toplamı o cins
kabul edilerek tasnife konu olacaktır.
-
Ücretin bir unsuru olmasından
dolayı, ödenen ihbar tazminatı tutarı
vergi iadesine konu olabilecektir.
- Bu konuda bir açıklama olmamakla
birlikte,Ücretlilerin 1 Ocak - 31 Aralık dönemine ait biriktirdikleri harcama
belgelerini ertesi yılın Ocak ayının 20'si akşamına kadar “Ücretlilerde Vergi
İndirimine Ait Bildirim” ile işverenlerine vermelerini takiben işverenlerin,
ücretlilerin kendilerine ibraz ettikleri bildirim ve belgelere dayanarak Ocak
ayının sonuna kadar indirime ilişkin bordroyu düzenleyecekleri anlaşılmaktadır.
İşverenler, ücretlilerin özel gider indiriminden doğan vergi farkını, bu
bordroda göstereceklerdir. Bu vergi farkı, ücretlilere (ücretin ait olduğu aya
ve niteliğine bakılmaksızın), 1 Şubat tarihinden itibaren ödenecek ücretlerden
kesilecek gelir vergisinden mahsup edilecektir. Mahsup edilecek vergi farkı o
ayda ücretlerden kesilen gelir vergisinden fazla olmayacaktır. Aşması halinde
ise aşan kısım, izleyen aylarda ödenen ücretlerden tevkif edilen gelir
vergisinden mahsup edilecektir.
-
Muhtasar beyanname veren kamu
kurum ve kuruluşları ile diğer işverenler yanında çalışmakta iken yıl içinde
emekli olan, işten ayrılan ve ölenlerin vergi indirimi, Ocak ayına ait olup, 20
Şubat akşamına kadar muhtasar beyanname ile beyan edilen tevkif suretiyle
kesilen vergilerden mahsup edilecektir. Bu mahsuba rağmen arta kalan bir farkın
bulunması halinde bu fark, muhtasar beyanname veren işverene, vergi
dairelerince nakten iade edilecektir. Bu iade vergi inceleme raporuna
dayanılarak yapılacaktır.
-
Gelir Vergisi Kanununun
98 inci maddesi uyarınca muhtasar beyannameyi her ay yerine Ocak, Nisan, Temmuz
ve Ekim aylarında olmak üzere üç ayda bir verme imkanını kullanan mükelleflerin
Ücretlilerde Vergi İndirimini yapma yöntemi açık değildir.
Ancak, 178 Seri
Numaralı Gelir Vergisi Genel Tebliğinin (E) bölümündeki açıklamalar göz önünde
tutularak, bu işverenlerin halen çalışmakta olan hizmet erbabı ile
emekli olan, işten ayrılan ve ölenlere ait vergi indirimini, 20 Nisan akşamına
kadar verilecek muhtasar beyanname ile beyan edilen vergiden mahsup etmek
suretiyle hak sahiplerine ödeyecekleri
kanaatine ulaşmak mümkündür.
-
Ücretli
olarak çalışanların vergi indirimlerinin, ücretlerinden kesilen vergilerden
mahsup işleminin çeşitli nedenlerle takvim yılının son ayına kadar
yapılamaması halinde, kalan tutar,
Aralık ayına ait muhtasar beyanname üzerinden mahsup edilecektir. Aralık ayına
ait tevkif suretiyle kesilen vergilerinde vergi indirimini karşılayamaması
halinde ise kalan tutarın tamamı Aralık ayına ait muhtasar beyannamede
gösterilecek ve mahsuplar sonunda
ortaya çıkan bu tutar, vergi dairelerince isverenlere nakten iade edilecektir.
-
Ücretsiz izinde bulunan
personelin vergi indirimi, o dönemde herhangi bir ücret almamaları sebebiyle
gelir vergilerinden mahsup edilemeyeceğinden, izin dönüşü çalışacağı aylardan
kesilen gelir vergilerinden mahsup edilmek suretiyle ödenecektir.
-
Kıdem tazminatı
ödemelerinin tamamı 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun 25/7’nci maddesine göre
vergiden müstesna tutulması nedeniyle söz konusu ödemeler için vergi iadesinden
yararlanılması mümkün değildir. Ancak, kıdem tazminatı ödemesinin tahakkukunun
yapıldığı ayda vergiye tabi bir ücret gelirinin olması halinde, kıdem
tazminatının vergi iadesinde net ücrete ilave edilerek bu şekilde bulunan
toplam net gelir üzerinden, kurumlarına kanuni süresi içersinde belgelerin
ibraz edilmesi kaydıyla, vergi iadesinden yararlanılması mümkün bulunmaktadır.
Kıdem tazminatı ödemesinin tahakkukunun yapıldığı ayda vergiye tabi bir ücret
gelirinin olmaması halinde ise, kıdem tazminatı ödemesinin vergi iadesinde net
gelir olarak dikkate alınması mümkün değildir.(Gelirler Genel Müdürlüğünün
16.11.1992 tarih ve 85320 sayılı Yazısı ve İstanbul Defterdarlığının 21.02.2004
tarih ve 818 sayılı Özelgesi)
-
Gerçek ama özel gider
indirimi kapsamına girmeyen harcamalara ilişkin belgelere dayanarak vergi
iadesi alınması durumunda, geçersiz belgelere isabet eden vergi iadesi sonradan
cezalı olarak alınır.Ancak, sahte belge kullanılmak suretiyle vergi iadesi
alınırsa, bu durumda da vergi cezalı
olarak alınır ayrıca hapis cezası
istemiyle Cumhuriyet Savcılığına dava açılır.
-
Ücretlilerde
Vergi indirimi uygulamasında cari ayda ödenecek gelir vergisine mahsuben
yapılan ödemeler 488 sayılı Damga Vergisi Kanunu uyarınca binde 7.5 oranında
damga vergisine tabidir. Vergi İndirimine Ait Bordronun “Vergi
İndiriminden Doğan Mahsup Edilecek Gelir Vergisi” sütununda gösterilen
tutar, damga vergisinin matrahı olarak kabul edilecek ve bu tutarın binde 7.5’u
oranında hesaplanacak rakam “Damga
Vergisi” sütununa yazılacaktır.
| 
ÜCRETLİLERDE
VERGİ İADESİNE İLİŞKİN ESASLAR