506 SAYILI SOSYAL SİGORTALAR KANUNUNDA “DENEME SÜRESİ” UYGULAMASI YOKTUR     

26 Mayıs 2006

 

Cumhur Sinan ÖZDEMİR

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı

İş Müfettişi -Ankara

csnozdemir@gmail.com

 

506 SAYILI SOSYAL SİGORTALAR KANUNUNDA “DENEME SÜRESİ” UYGULAMASI YOKTUR

 

Denetim esnasında, yeni işe alınan işçilerin sigorta girişinin yapılmaması işyerlerinde sık karşılaştığımız bir uygulamadır. Nedeni ise işverenlerin halen “Deneme Süresi” hakkımızı kullanıyoruz yönündeki yanlış bilgileridir.

 

Sosyal Sigortalar Kanununda “Deneme Süresi” uygulaması yoktur. Yasa hükmü[1] gereği; Çalıştırılanlar, işe alınmalarıyla, kendiliğinden “sigortalı” olurlar. Sigortalılar ile bunların işverenleri hakkında sigorta hak ve yükümleri sigortalının işe alındığı tarihten başlar. Bu suretle sigortalı olmak hak ve yükümünden kaçınılamaz ve vazgeçilemez. Sözleşmelere, sosyal sigorta yardım ve yükümlerini azaltmak veya başkasına devretmek yolunda hükümler konulamaz.

 

Sosyal Sigortalar Kanunu[2] “İşveren, çalıştıracağı kimseleri, işe başlatmadan önce örneği Kurumca hazırlanacak işe giriş bildirgeleriyle Kurum’a doğrudan bildirmekle veya bu belgeleri iadeli-taahhütlü olarak göndermekle yükümlüdür. İnşaat işyerlerinde işe başlatılacak kimseler için işe başlatıldığı gün Kuruma veya iadeli-taahhütlü olarak postaya verilen işe giriş bildirgeleri ile Kuruma ilk defa işyeri bildirgesi verilen işyerlerinde işe alınan işçiler için en geç bir ay içinde Kurum’a verilen veya iadeli taahhütlü olarak gönderilen işe giriş bildirgeleri de süresi içinde verilmiş sayılır. Dışişleri Bakanlığının sigortalı olarak yurt dışı göreve atanan personeli için işe giriş bildirgeleri ise, kuruma en geç üç ay içinde gönderilir” hükmü ile işverene çalıştıracağı kimseleri işe başlatmadan önce SSK’ya bildirmekle yükümlü tutmuştur.

 

Çalıştırılanların deneme süresi diye SSK’ya bildirilmemesi durumunda asgari ücrete endeksli idari para cezaları uygulanacaktır[3]. 2006 yılında uygulanacak idari para cezası (SSK işe giriş bildirgesinin yasal süresi içinde verilmemesi halinde) her bir işçi için 531 YTL ‘dır.

 

Deneme süresi 4857 sayılı İş Kanununda düzenlenmiştir[4].Yasal düzenleme gereği; Taraflarca iş sözleşmesine bir deneme kaydı konulduğunda, bunun süresi en çok iki ay olabilir. Ancak deneme süresi toplu iş sözleşmeleriyle dört aya kadar uzatılabilir. Deneme süresi içinde taraflar iş sözleşmesini bildirim süresine gerek olmaksızın ve tazminatsız feshedebilir. İşçinin çalıştığı günler için ücret ve diğer hakları saklıdır.

 

Deneme Süresinin Niteliği;

 

1. İşe yeni başlayan işçinin işyeri ve çalışma koşullarına alışabilmesi, çevresinde uyum sağlayabilmesi; İşvereninde işçinin mesleki yeteneğini, iş disiplinini ve diğer özelliklerini öğrenebilmesi için yasa deneme süresi adı altında düzenleme getirmiştir

 

2. İş sözleşmesinde taraflar (işçi-işveren) deneme süresi belirleyip-belirlememekte serbesttir. İş Kanunu taraflara böyle bir zorunluluk getirmiş değildir. Yapılan her hizmet sözleşmesinde deneme süresinin varlığından söz edilemez. İşçinin, işe yeni alınmış olması deneme süresinin varlığı için bir delil sayılmaz ve taraflarca böyle şartın kabul edildiği anlamına gelmez.

 

3. İşçi ve işveren kendi aralarında yapacakları bir anlaşma ile deneme süresini daha kısa tutabilirler.Ancak kanunda belirtilen süreyi aşamazlar. Kanunda belirtilen yasal sınırların üstündeki deneme süresi geçersiz olur.

 

4. Deneme süresinin başlangıcı iş sözleşmesinin yapıldığı gün değil, işçinin işe fiilen başladığı gündür. Deneme süresi başladıktan sonra işçinin hastalanması veya çalışamaması gibi benzer nedenler kanaatimce deneme süresini, amacına ulaşmadığı gerekçesiyle keser. Kesen süre kadar, deneme süresi uzatılabilir. Ancak tarafların sözleşmeye bu hususta ilave bir madde eklemesi gerekir. 

 

5. Hizmet sözleşmesinde deneme süresinin bulunması tarafların işçi ve işveren niteliğini etkilemez. İş Kanunu hükümlerinin uygulanmasına engel olmaz. Deneme süresi içinde işçinin sigortası yaptırılmak zorundadır.

 

6. Deneme süresi sözlü olarak da belirlenebilir ancak bu hususun taraflarca ispatı zordur. İspat edilememesi halinde iş sözleşmesinin belirsiz süreli yapıldığı sonucuna varılması gerekir. Böyle bir durumda hizmet akdi, bildirim öneli ve tazminat şartlarına uyularak feshedilebilir.

 

Sonuç:

 

Deneme süresi 4857 sayılı İş Kanununda düzenlenmiştir. Deneme süresi içinde taraflar iş sözleşmesini bildirim süresine gerek olmaksızın ve tazminatsız feshedebilir.İş Kanunu yönünden önemi budur. Sosyal Sigortalar Kanununda “Deneme Süresi” uygulaması yoktur. Çalıştırılanlar, işe alınmalarıyla, kendiliğinden “sigortalı” olurlar.


[1] 506 SSK Madde:6

[2] 506 SSK Madde:9

[3] 506 SSK Madde:140

[4] 4857 sayılı İş Kanunu Madde:15

© www.alomaliye.com

 

Her Hakkı Mahfuzdur.

 İzinsiz Yayımlanamaz